Αυτό το περιεχόμενο δεν είναι διαθέσιμο στην περιοχή σας

«Το Άλογο στην αρχαία Αθήνα»: Η εντυπωσιακή αρχαιολογική έκθεση στην Αμερ. Σχολή Κλασικών Σπουδών

«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»
«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»   -   Πνευματικά Δικαιώματα  Άποψη της έκθεσης   -  
Από Γιώργος Μητρόπουλος

Ποια ήταν η θέση, ο ρόλος και η σημασία του αλόγου στην αρχαία Αθήνα; Περισσότερα από 50 αρχαία αντικείμενα, πολλά από τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, δίνουν την απάντηση, φωτίζοντας γνωστές και άγνωστες πτυχές της αρχαιότητας και της σχέσης των Αθηναίων με αυτό το ζώο. Συνθέτουν την ενδιαφέρουσα έκθεση «Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα» της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, στην Πτέρυγα Ιωάννης Μακρυγιάννης έως το τέλος Απριλίου 2022.

Η έκθεση, την οποία επιμελήθηκε η καθηγήτρια Τζένιφερ Νάιλς, διευθύντρια της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, διαρθρώνεται σε έξι θεματικές ενότητες: την ταφή του αλόγου από το Φάληρο, την ιπποτροφία ή αλλιώς την εκτροφή και την εκπαίδευση των αλόγων, τις ιπποδρομίες και τις αρματοδρομίες, το αθηναϊκό ιππικό σώμα, τη μυθολογία και τη θρησκεία.

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)
Σκελετός αλόγου, σύνθεση από τις Ταφές 1488, 1124 και 84, Ανασκαφές Φαλήρου Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και ΝήσωνΥπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)

Το κεντρικό έκθεμα είναι εντυπωσιακό: είναι ένας από τους πολύ καλά διατηρημένους σκελετούς αρχαίων αλόγων που βρέθηκαν στις πρόσφατες ανασκαφές (2012-2016) στο μεγάλο αρχαίο νεκροταφείο του Φαλήρου. Εκεί βρέθηκαν οι ταφές 18 αλόγων. Το συγκεκριμένο άλογο ήταν αρσενικό, ηλικίας 4-7ετών και μοιάζει σαν να καλπάζει. Η πιο πιθανή αιτία θανάτωσής του είναι ως θυσία προς τιμή του Ποσειδώνα, θεού των αλόγων και της θάλασσας. Η συντήρηση και η μελέτη των οστών των αλόγων του νεκροταφείου πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Αρχαιολογικών Επιστημών Malcolm H. Wiener της Αμερικανικής Σχολής.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας
Χάλκινη Προτομή αλόγουΕθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας

Το δεύτερο αριστούργημα της έκθεσης είναι η χάλκινη προτομή αλόγου από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας, που ανήκε κάποτε στο Λαυρέντιο το Μεγαλοπρεπή των Μεδίκων. Αποτελεί ένα σπάνιο πρωτότυπο μεγάλου έφιππου αγάλματος, που αποδίδει με ρεαλισμό τα χαρακτηριστικά και τη δύναμη του αλόγου. Είναι η πρώτη φορά που η προτομή αυτή παρουσιάζεται στο κοινό στην Ελλάδα, και μία από τις λίγες φορές που εκτίθεται εκτός Ιταλίας. 

Η προτομή ήταν αρχικά επιχρυσωμένη και αποτέλεσε σημείο αναφοράς και πρότυπο για να γίνουν αντίγραφα από Ιταλούς ζωγράφους. Το 2015, κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης εντοπίστηκαν λαξευμένα στη δεξιά πλευρά του λαιμού του αλόγου κοντά στη χαίτη τρία ελληνικά γράμματα (Χ, Ν, Λ). Αυτό δείχνει χωρίς αμφιβολία ότι το άγαλμα είναι ελληνικό και ότι χυτεύτηκε τον 4ο αιώνα π.Χ.

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)
Βάση με παράσταση αγώνα αποβατών Πεντελικό μάρμαρο, 4ος αιώνας π.Χ.Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)

Στα σημαντικά εκθέματα περιλαμβάνονται ένα αγγείο με την πρώτη ζωγραφική απεικόνιση αλόγου στην τέχνη της Αρχαίας Αθήνας που χρονολογείται περίπου στο 900 π.Χ., ένας χάλκινος χαλινός, πιθανότατα λάφυρο από τους περσικούς πολέμους αφιερωμένο στην Ακρόπολη, ένα μαρμάρινο ανάγλυφο που απεικονίζει μια δραματική σκηνή με έναν πολεμιστή που πηδάει από ένα άρμα, ένα μεγάλο ταφικό μνημείο προς τιμήν ενός ιππάρχου με παράσταση μάχης και ένα σπάνιο αργυρό νόμισμα με το θεό της θάλασσας τον Ποσειδώνα πάνω σε άλογο.

Ένας αμφορέας από σωστική ανασκαφή στη Γλυφάδα που περιείχε την ταφή ενός παιδιού, εκτίθεται για πρώτη φορά στο κοινό. Στο αγγείο, που αποδίδεται στο ζωγράφο Λυδό, έναν από τους σημαντικότερους ζωγράφους της αττικής μελανόμορφης τεχνοτροπίας, απεικονίζεται ένας νεαρός ιπποκόμος που ιππεύει ένα άλογο, ενώ οδηγεί ένα δεύτερο. Τέλος υπάρχουν ειδώλια αλόγων που ήταν δημοφιλή αντικείμενα που προορίζονταν κυρίως για παιδιά.

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων
Αμφορέας Μέσης Πρωτογεωμετρικής περιόδου, περ. 10ος π.Χ. αιώνας Μουσείο Κεραμεικού 560Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων

Οι επισκέπτες θα απολαύσουν επίσης αντικείμενα και έργα τέχνης που απεικονίζουν τους πολλαπλούς ρόλους που έπαιζαν τα άλογα στην αρχαία Αθήνα: στους αθλητικούς αγώνες, τον πόλεμο, τη μυθολογία και τη θρησκεία. Από ταφικά κτερίσματα έως αφιερώματα στην Ακρόπολη της Αθήνας, τα αντικείμενα αυτά αναδεικνύουν τη συμβολική σημασία του αλόγου σε μια πόλη που χαρακτηριζόταν από ιππομανία.

Η στενή σχέση της πόλης με τα άλογα επιβεβαιώνεται άλλωστε με τα επίθετα που αποδίδονται στις δύο κύριες θεότητές της: την Αθηνά Ιππία και τον Ίππιο Ποσειδώνα. Ο θεός της θάλασσας δημιούργησε το πρώτο άλογο, ένα άγριο και αδάμαστο πλάσμα και είναι η μόνη θεότητα που εμφανίζεται έφιππη. Η θεά Αθηνά ήταν αυτή που εφηύρε το χαλινάρι και δάμασε το άγριο άλογο. Ο μεγαλοπρεπής ναός της, ο Παρθενώνας ήταν διακοσμημένος με πάνω από 270 άλογα σκαλισμένα σε μάρμαρο.

«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»
Άποψη της έκθεσης«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»

Η αγορά και η συντήρηση των αλόγων ήταν ιδιαίτερα δαπανηρή και για το λόγο αυτό μόνο η εύπορη αριστοκρατική τάξη μπορούσε να τα αποκτήσει, να αναλάβει τη συντήρηση και την εκπαίδευσή τους. Αποτελούσαν και τότε ένα status symbol και μόνο λίγοι μπορούσαν να τα έχουν στην κατοχή τους. Εκτρέφονταν για ταχύτητα και αντοχή, για τον ιππόδρομο και όχι για το όργωμα. Οι αναπαραστάσεις ιππικών αγώνων και αρματοδρομιών είναι δημοφιλείς στην αθηναϊκή αγγειογραφία.

Στην έκθεση αυτή, τέχνη και επιστήμη συστρατεύονται για να παρουσιάσουν τα νεότερα αποτελέσματα της αρχαιολογικής, ζωοαρχαιολογικής και ιστορικής έρευνας με στόχο την καλύτερη κατανόηση της σημασίας του αλόγου στην αρχαία αθηναϊκή κοινωνία.

Τα εκθέματα προέρχονται από τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του Μουσείου Ακρόπολης, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών (Αρχαία Αγορά, Κεραμεικός κ.α.) της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής (Αρχ. Μουσείο Βραυρώνας), της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Φλωρεντίας, του Κρατικού Μουσείου Βάδης (Καρλσρούη) και τη Νομισματική Συλλογή της Alpha Bank.

Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)
Λουτροφόρος του Φίλωνος Πεντελικό μάρμαρο, περ. 360-350 π.Χ.Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (Ο.Δ.Α.Π.)

Παράλληλα με την έκθεση, η Αμερικανική Σχολή θα φιλοξενήσει 5 δημόσιες διαλέξεις από διακεκριμένους ακαδημαϊκούς που έχουν αφιερώσει την έρευνά τους στη μελέτη της αρχαίας ιππικής τέχνης. Τα θέματα των διαλέξεων ποικίλλουν, από το αθηναϊκό ιππικό σώμα μέχρι την πραγματεία του Ξενοφώντα περι ιππικής. Οι ομιλίες θα πραγματοποιούνται με ελεύθερη είσοδο ημέρα Πέμπτη στις 7 μ.μ. στο αμφιθέατρο Cotsen Hall, ενώ θα είναι διαθέσιμες και διαδικτυακά από τον ιστότοπο της Σχολής.

Την έκθεση πλαισιώνουν εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες που θα πραγματοποιούνται από την υπότροφο της Σχολής, Ελένη Γκίζα. Επίσης, θα υπάρχουν λεζάντες ειδικά σχεδιασμένες για τους μικρούς επισκέπτες, οι οποίοι θα έχουν την ευκαιρία να περιηγηθούν στην έκθεση και να ανακαλύψουν διάφορα αντικείμενα: παιδικά παιχνίδια, αγγεία διακοσμημένα με συναρπαστικές σκηνές αρματοδρομίας, αλλά και μυθολογικά πλάσματα, όπως ο ιππαλεκτρυών, που ήταν μισός άλογο και μισός κόκορας.

Τους επισκέπτες θα υποδέχεται στην είσοδο της Σχολής το γλυπτό «Ίππος» της Αλεξάνδρας Αθανασιάδη. Το στήσιμο και τη σκηνογραφία υπογράφουν η Παρασκευή Γερολυμάτου και ο Ανδρέας Γεωργιάδης από τη Μικρή Άρκτο.

χ
«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»χ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών

Πτέρυγα Ι. Μακρυγιάννη, Σουηδίας 61

«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»

Διάρκεια έκθεσης: Μέχρι 30 Απριλίου 2022

Οργάνωση: Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα

Malcolm H. Wiener Εργαστήριο Αρχαιολογικών Επιστημών 

Επιμελήτρια: Jenifer Neils

Επιστημονικοί Σύμβουλοι: Στέλλα Χρυσουλάκη, Flint Dibble, Jane Buikstra

Υπεύθυνη Τεκμηρίων- Συντονισμός: Ιωάννα Δαμανάκη

Ψηφιακή Υποστήριξη: Κωνσταντίνος Τζωρτζίνης

Εκπαιδευτικά Προγράμματα: Ελένη Γκίζα

Σχεδιασμός Έκθεσης: Μικρή Άρκτος, Ανδρέας Γεωργιάδη, Βιβή Γερολυμάτου

**Είσοδος Ελεύθερη
**

Ώρες Λειτουργίας: Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 12:00 – 18:00, Πέμπτη 16:00 – 22:00

«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»
Άποψη της έκθεσης«Ίππος: Το άλογο στην αρχαία Αθήνα»