Έκτακτη είδηση
This content is not available in your region

Όταν η μουσική προκύπτει από τον εγκέφαλο του ερμηνευτή της

Όταν η μουσική προκύπτει από τον εγκέφαλο του ερμηνευτή της
Μέγεθος Κειμένου Aa Aa

Στη Διεθνή Ακαδημία Μουσικής και Τεχνών, στο κέντρο της Ρώμης, δεν υπάρχουν μόνο τα παραδοσιακά μουσικά μαθήματα. Πραγματοποιούνται έρευνες που στοχεύουν στην παραγωγή μουσικής σε πραγματικό χρόνο, μέσω ηλεκτρικών σημάτων του εγκεφάλου ενός σολίστα. Οι ειδικοί ελπίζουν ότι στο προσεχές μέλλον, ο συνθέτης θα έχει τη δυνατότητα να περνάει τη μουσική στο κοινό, χωρίς να χρειάζεται να τη γράφει σε χαρτί ή στον υπολογιστή. Ας δούμε που ακριβώς βρίσκεται αυτή η έρευνα σήμερα.

Ενώ ο πιανίστας Φρανσέσκο Πρόντε παίζει ένα κομμάτι, φοράει έναν αισθητήρα νευρώνων στο κεφάλι του. Πρόκειται για μια συσκευή που ανιχνεύει τα εγκεφαλικά του κύματα και τα στέλνει σε ένα λάπτοπ. Επιπλέον, ο πιανίστας περνά το χέρι του μπροστά από μια συσκευή Kinect, που ανιχνεύει την κίνηση. Σαν να είναι διευθυντής ορχήστρας, ενώ παίζει, ενεργοποιεί μια αναπαραγωγή ενός πιανιστικού αποσπάσματος, που ηχογραφήθηκε νωρίτερα στον υπολογιστή, κατά τη διάρκεια πρόβας στο κομμάτι.

«Μπορούμε να επέμβουμε σε πραγματικό χρόνο στο ηχητικό υλικό που έπαιξα ζωντανά. Ηχογραφείται σε πραγματικό χρόνο και ενεργοποιείται από μένα όταν περάσω το χέρι μου μπροστά από τον αισθητήρα. Έτσι σε κάθε βήμα μπορώ να δημιουργήσω μια διαφορετική πολυφωνία και να καθορίσω κάθε στιγμή ένα διαφορετικό αποτέλεσμα της σύνθεσης» τόνισε ο Πρόντε.

Ο πιανίστας λοιπόν μπορεί να παίξει πάνω σε μια ηχογραφημένη μουσική και να αλληλεπιδράσει με αυτή. Αλλά η μουσική που ενεργοποιεί με τις κινήσεις του, δεν είναι μια απλή αναπαραγωγή του τι έπαιξε πριν. Η μουσική είναι διαφορετική, γιατί είναι επεξεργασμένη από ένα ειδικό λογισμικό με βάση την εγκεφαλική λειτουργία του πιανίστα, δηλαδή ανάλογα με τα αισθήματά του. Το λογισμικό αναλύει το επίπεδο συγκέντρωσης, τη συνειδητότητα και άλλες εγκεφαλικές λειτουργίες. Οι παρτιτούρες δεν αλλάζουν, αλλά η ταχύτητα αναπαραγωγής του ήχου, ο τονισμός και το ηχόχρωμα του πιάνου τροποποιούνται, ανάλογα με τη διάθεση του πιανίστα. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται μια πολυφωνία, που διαρκώς αλλάζει. Όλη η διαδικασία ξεκινάει από τον αισθητήρα στο κεφάλι του πιανίστα.

«Αυτός ο αισθητήρας μπορεί να ανιχνεύσει οποιαδήποτε εγκεφαλική δραστηριότητα, ανάλογα με την κατάσταση που βρίσκεται ο ερμηνευτής: εάν είναι ξύπνιος, κοιμισμένος ή σε κατάσταση εγρήγορσης. Από αυτές τις δραστηριότητες, μπορείς να βρεις το επίπεδο προσοχής, σκέψης, χαλάρωσης του περφόρμερ ή του συνθέτη. Στον υπολογιστή μπορούμε να δούμε τη δραστηριότητα των νευρώνων του πιανίστα Φρανσέσκο Πρόντε αμέσως, όπως επίσης και διάφορες πτυχές του λογισμικού που έχουν δημιουργηθεί για να παράγουν ή για να επεξεργαστούν τους ήχους που έρχονται από το πιάνο, οι οποίοι, μέσω των αισθημάτων του πιανίστα τροποποιούνται κατά κάποιο τρόπο» εξηγεί ο συνθέτης Ρικάρντο Σαντομπόνι.

Η έρευνα σ’ αυτό το σημείο καινοτομεί: δεν ενδιαφέρεται μόνο να μεταβάλλει τους ήχους μέσω των αισθημάτων του ερμηνευτή, αλλά και να δημιουργήσει μια εντελώς καινούργια μουσική. Οι επιστήμονες αναπτύσσουν ένα λογισμικό που σχετίζει συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύματα με διαφορετικά μουσικά όργανα, διάρκεια ήχου και ηχόχρωμα. Με αυτόν τον τρόπο προκύπτει μια νέα μελωδία. Δεν θα γίνει όμως μια αυτοματοποιημένη διαδικασία, καθώς η δημιουργική συμβολή του συνθέτη θα είναι πάντα σημαντική. Αυτός θα θέτει μια σειρά από παραμέτρους, έτσι ώστε να συνδεθεί μια διάθεση με ένα συγκεκριμένο όργανο.

«Ο στόχος είναι πολύ φιλόδοξος. Σήμερα υπάρχουν πραγματικά τα μέσα για να πετύχουμε αυτόν τον στόχο. Αυτό με έναν τρόπο ανατρέπει την ιδέα του συνθέτη ή του ερμηνευτή που σχετίζεται με ένα μέσο, ένα μηχανικό δημιούργημα. Ουσιαστικά πηγαίνουμε από τα εργαλεία, τα όργανα διαμεσολάβησης, στην αμεσότητα της υλοποίησης της μουσικής σκέψης» αναφέρει ο Ρικάρντο Σαντομπόνι.

Οι ιταλοί ερευνητές δεν είναι οι μόνοι που θέλουν να δημιουργήσουν μουσική από εγκεφαλικά κύματα. Κάτι αντίστοιχο γίνεται και στο Πανεπιστήμιο του Πλίμουθ. Είναι η αρχή για μια εντελώς καινούργια μουσική γλώσσα.