Μετά τη σύγκρουση με το Ισραήλ, οι κυρώσεις, ο πληθωρισμός και η κατάρρευση του νομίσματος έχουν οδηγήσει σε νέες μαζικές διαδηλώσεις
Οι διαμαρτυρίες που προκλήθηκαν από την εντεινόμενη κρίση πληθωρισμού στο Ιράν έχουν εισέλθει στην τέταρτη συνεχόμενη ημέρα. Εκτείνονται από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης σε μεγάλες πόλεις όπως το Ισφαχάν, το Σιράζ, το Μασχάντ, το Χαμαντάν και το Κεσμ, καθώς δεκάδες χιλιάδες Ιρανοί - από καταστηματάρχες και εμπόρους παζαριών μέχρι φοιτητές - βγαίνουν στους δρόμους σε πολλές επαρχίες.
Ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει το 42% σε εθνικό επίπεδο εν μέσω μιας κατάρρευσης του ριάλ, ραγδαίας αύξησης των τιμών των τροφίμων και των βασικών αγαθών και εκτεταμένης οικονομικής δυσπραγίας, την οποία ακόμη και ομάδες που πρόσκεινται στο καθεστώς, διστακτικά μα ξεκάθαρα αναγνωρίζουν.
Οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 72% και οι τιμές των ειδών υγιεινής και ιατρικής περίθαλψης αυξήθηκαν κατά 50% από τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους.
«Αναγνωρίζουμε τις διαμαρτυρίες. Ακούμε τις φωνές και γνωρίζουμε ότι αυτό προκύπτει από την πίεση εξαιτίας του κόστους διαβίωσης των ανθρώπων», δήλωσε ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
Ο Πεζεσκιάν έδωσε εντολήστον υπουργό Εσωτερικών να ξεκινήσει διάλογο με τους εκπροσώπους των διαδηλωτών.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι απέφυγαν να εκτοξεύσουν άμεσες απειλές κατά των διαδηλωτών, ενώ τα κρατικά μέσα ενημέρωσης και ο εθνικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας IRIB απέφυγαν σε μεγάλο βαθμό την εμπρηστική κάλυψη.
Εν τω μεταξύ, την Τρίτη είχαν εμφανιστεί αναφορές για αρκετές συλλήψεις, ιδίως φοιτητών, αλλά τοπικές ειδησεογραφικές πηγές επιβεβαίωσαν ότι οι συλληφθέντες φοιτητές αφέθηκαν ελεύθεροι.
Το ριάλ, το επίσημο νόμισμα του Ιράν, διαπραγματεύεται σε χαμηλά επίπεδα ρεκόρ, περίπου 1,3-1,45 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο ΗΠΑ στην ελεύθερη αγορά, σημειώνοντας πτώση περίπου 20% μόνο τον Δεκέμβριο.
Στην καθημερινή ζωή, οι Ιρανοί αναφέρουν τις τιμές σε τομάν, ένα ανενεργό ιστορικό χρυσό νόμισμα που χρησιμοποιούνταν πριν από το 1932 και διατηρεί συναισθηματική σημασία για τους Ιρανούς, όπου 1 τομάν είναι 10 ριάλ - έτσι 100.000 ριάλ συνήθως αποκαλούνται 10.000 τομάν.
Οι επιπτώσεις της σύγκρουσης Ιράν-Ισραήλ
Η απογοήτευση υποβόσκει από τη 12ήμερη σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο, η οποία ξεκίνησε όταν το Ισραήλ βομβάρδισε στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας στις 13 Ιουνίου σε μια αιφνιδιαστική επίθεση που δολοφόνησε εξέχοντες στρατιωτικούς ηγέτες, πυρηνικούς επιστήμονες και πολιτικούς.
Το Ιράν ανταπέδωσε με περισσότερους από 550 βαλλιστικούς πυραύλους και πάνω από 1.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενεπλάκησαν αναχαιτίζοντας τις ιρανικές επιθέσεις και πραγματοποιώντας αεροπορικές επιδρομές σε τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στις 22 Ιουνίου - μία από τις πιο άμεσες επιθέσεις των ΗΠΑ σε ιρανικό έδαφος εδώ και δεκαετίες.
Το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας πυραύλους εναντίον μιας αμερικανικής βάσης στο Κατάρ.
Παρόλο που στις 24 Ιουνίου επιτεύχθηκε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ, η καθοδική πίεση στην οικονομία συνεχίζεται έκτοτε λόγω των κυρώσεων, της δημοσιονομικής πίεσης και της νομισματικής αστάθειας.
Γύρω στις 30 Ιουνίου, το ιρανικό ριάλ διαπραγματευόταν στην ανοικτή αγορά σε περίπου 91.500 τομάν, πολύ ισχυρότερο από τα σημερινά επίπεδα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το έναυσμα για τις σημερινές διαδηλώσεις είναι σαφώς οικονομικό - σε αντίθεση με προηγούμενα κινήματα που επικεντρώθηκαν σε θέματα όπως το υποχρεωτικό χιτζάμπ.
Το γεγονός ότι η τρίτη ημέρα των διαδηλώσεων, η Τετάρτη, συνέπεσε με την 9 Ντέι, ημερομηνία που το ιρανικό κατεστημένο χαρακτηρίζει ως επέτειο της καταστολής των μετεκλογικών διαδηλώσεων του 2009, είχε συμβολικό βάρος και ώθησε περαιτέρω τους διαδηλωτές.
Παραμένει ασαφές αν οι αρχές θα επιχειρήσουν να αναβιώσουν παλιές αφηγήσεις για την ασφάλεια που συνδέονται με αυτή την ημερομηνία.
Τα κρατικά μηνύματα κατά τη διάρκεια των ταραχών ποικίλλουν: από τη μία πλευρά, ορισμένοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι "αναγνωρίζουν το δικαίωμα στη διαμαρτυρία", ενώ άλλοι προσπάθησαν να κάνουν διάκριση μεταξύ "οικονομικών διαδηλωτών" και υποτιθέμενων "σαμποτέρ" ή "αλλαγής του καθεστώτος" - μια διάκριση που, σε προηγούμενα επεισόδια, συχνά προηγήθηκε της καταστολής.
Οργή και απελπισία
Καθώς η αγοραστική δύναμη εξανεμίζεται, ο αριθμός των ανθρώπων που αισθάνονται ότι δεν έχουν πια τίποτα να χάσουν αυξάνεται ραγδαία και εκθετικά.
Αυτή η αίσθηση απόγνωσης βρήκε ισχυρή έκφραση σε μια viral εικόνα από την πρώτη ημέρα των διαδηλώσεων: ένας άνδρας κάθεται άοπλος στην άσφαλτο στη μέση του δρόμου, απέναντι στις δυνάμεις ασφαλείας.
Η εικόνα θυμίζει ανατριχιαστικά τον μοναχικό άνδρα που στεκόταν μπροστά στα τανκς κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στην πλατεία Τιενανμέν, υπογραμμίζοντας την απόγνωση και την ταπείνωση που έχει προκαλέσει η τρέχουσα κρίση στους μέσους Ιρανούς.
Στην ιρανική κουλτούρα, η ντροπή του να μην είναι κανείς σε θέση να προσφέρει στην οικογένειά του έχει ιδιαίτερα μεγάλο συναισθηματικό βάρος.
Σε αντίθεση με πολλά προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας, οι αρχές δεν επέβαλαν εκτεταμένες διακοπές του διαδικτύου ή δεν έκοψαν τις υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας και SMS κατά τις πρώτες ημέρες των ταραχών.
Ωστόσο, αυτά τα μηνύματα δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως απόδειξη μιας διαρκούς ή διαρθρωτικής αλλαγής. Το μακροχρόνιο ιστορικό των θεσμών ασφαλείας και των κρατικών μέσων ενημέρωσης του Ιράν υποδηλώνει ότι η επιστροφή στην καταστολή παραμένει απολύτως πιθανή.
Βίντεο που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -ιδιαίτερα από περιοχές που κατοικούνται από Κούρδους- δείχνουν καταστολές της ασφάλειας και χρήση βίας, υπογραμμίζοντας την αυξημένη ευαισθησία του κράτους απέναντι στις αναταραχές σε αυτές τις περιοχές.
Ενώ οι δηλώσεις των κυβερνητικών εκπροσώπων και οι πρώτες κινήσεις της διοίκησης Πεζεσκιάν διαφέρουν ως προς τον τόνο από προηγούμενους κύκλους διαμαρτυριών, δεν αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια της δημόσιας δυσαρέσκειας ή τις βαθιά ριζωμένες οικονομικές κρίσεις του Ιράν.
Ενώ οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν περιορίσει τα έσοδα από το πετρέλαιο, την πρόσβαση στις τράπεζες και τις εισαγωγές, πολλοί Ιρανοί λένε ότι η συνεχής επένδυση της κυβερνώσας ελίτ στην περιφερειακή προβολή ισχύος και στις ιδεολογικές προτεραιότητες έχει έρθει εις βάρος της σταθεροποίησης των τιμών, της προστασίας των εισοδημάτων και της αντιμετώπισης της καθημερινής οικονομικής δυσπραγίας.
Φόβοι για επαναλαμβανόμενα χτυπήματα
Οι φόβοι για στρατιωτική κλιμάκωση έχουν ενταθεί μετά την τελευταία συνάντηση μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία έδωσε νέο βάρος στις κατευθύνσεις της Ουάσινγκτον προς την Τεχεράνη.
Για πολλούς Ιρανούς, η προοπτική του πολέμου ελλοχεύει μαζί με τα άδεια τραπέζια - ενισχύοντας ένα διάχυτο αίσθημα ανασφάλειας και την αίσθηση ότι οι εθνικές προτεραιότητες είναι όλο και περισσότερο αποκομμένες από την πραγματικότητα της καθημερινής ζωής.
Όλα αυτά εκτυλίσσονται στο πλαίσιο πολυετών διεθνών κυρώσεων, σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της εμμονής του ιρανικού καθεστώτος στη διατήρηση της περιφερειακής και παγκόσμιας επιρροής - και της επανειλημμένης εμπλοκής του σε συγκρούσεις και στρατιωτικές κλιμακώσεις στο εξωτερικό - που έχουν ουσιαστικά μετατρέψει τη χώρα σε οικονομικό κράτος-παρία.
Οι περισσότεροι Ιρανοί βασίζονται σε μέτριους μισθούς του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα που δεν έχουν καταφέρει να συμβαδίσουν με τον πληθωρισμό, σε άτυπες ή δεύτερες δουλειές και σε συρρικνωμένες αποταμιεύσεις των νοικοκυριών.
Η κατανάλωση έχει μετατοπιστεί όλο και περισσότερο προς τα εγχώρια παραγόμενα αγαθά και τα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, καθώς τα εισαγόμενα προϊόντα - από φάρμακα και ηλεκτρονικά είδη έως βρεφικά γάλατα και ανταλλακτικά - έχουν γίνει απαγορευτικά ακριβά ή κατά διαστήματα μη διαθέσιμα λόγω τραπεζικών περιορισμών και ελλείψεων συναλλάγματος.
Πολλά νοικοκυριά συμπληρώνουν τη διατροφή τους με τοπικά καλλιεργούμενα γεωργικά προϊόντα, γεωργικές εκμεταλλεύσεις μικρής κλίμακας ή δίκτυα οικογενειακής υποστήριξης, ενώ το αυξανόμενο κόστος των τροφίμων και της ενέργειας έχει σταθερά διαβρώσει την αγοραστική δύναμη και έχει ωθήσει ένα αυξανόμενο ποσοστό του πληθυσμού στην οικονομική ανασφάλεια.
Τι θα συμβεί στη συνέχεια;
Ενώ η 12ήμερη σύγκρουση έληξε απότομα με κατάπαυση του πυρός, παρά τη δολοφονία ανώτερων Ιρανών διοικητών και τις εικασίες ορισμένων κύκλων της αντιπολίτευσης ότι η κυβέρνηση μπορεί να καταρρεύσει, στη συνέχεια, ο Νετανιάχου δήλωσε ανοιχτά ότι ενώ ο στόχος του Ισραήλ δεν ήταν η αλλαγή καθεστώτος, έκανε έμμεσες αναφορές στην "ελευθερία του ιρανικού λαού".
Σύμφωνα με εγχώρια ιρανικά μέσα ενημέρωσης, η επίσκεψη του προέδρου Πεζεσκιάν στο Τσαχαρμάχαλ και την επαρχία Μπαχτιαρί πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τον προγραμματισμό, και αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο Σαχρεκόρντ - ένα ταξίδι που αρχικά είχε εξαρτηθεί από την απουσία "απροσδόκητων εξελίξεων", μια επιφύλαξη που από μόνη της αντανακλά την αστάθεια της τρέχουσας στιγμής".
Τελικά, παραμένει ασαφές ποιον δρόμο θα επιλέξει η ηγεσία του Ιράν: να ανοίξει γνήσιους διαύλους για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων ή να επιστρέψει στις γνωστές μεθόδους καταστολής.
Μια πρόσφατη προειδοποίηση του Hesameddin Ashena, πρώην προεδρικού συμβούλου, αποτυπώνει αυτό το δίλημμα. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προειδοποίησε ότι αν οι αρχές «προκαλέσουν αναταραχές, θα ακολουθήσουν αναταραχές», προσθέτοντας ότι η συνεχιζόμενη επιμονή στις προσεγγίσεις του παρελθόντος θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε δημόσια εξέγερση.