Η ΕΕ ανακοίνωσε νέες κυρώσεις κατά του Ιράν, αλλά το εμπόριο συνεχίζεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η Γερμανία παραμένει ο κύριος εμπορικός εταίρος της ΕΕ με το Ιράν
Οι υπουργοί της ΕΕ ενέκριναν αυτή την εβδομάδα νέες κυρώσεις κατά του Ιράν, σε μια προσπάθεια να εντείνουν την πίεση για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για τη στήριξη της Τεχεράνης στη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
Η ΕΕ επέβαλε για πρώτη φορά κυρώσεις στο Ιράν στα τέλη της δεκαετίας του 2000, ακολουθώντας μια σειρά μέτρων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αρχής γενομένης το 2006, όταν απαίτησε από το Ιράν να αναστείλει τον εμπλουτισμό ουρανίου και το εμπόριο σχετιζόμενο με τα πυρηνικά.
Αυστηρότερα μέτρα εισήχθησαν το 2011 ως απάντηση στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έκτοτε οι κυρώσεις ανανεώνονται ετησίως και παρατάθηκαν τελευταία έως τον Απρίλιο του 2026.
Παρά τα μέτρα αυτά, το εμπόριο δεν έχει διακοπεί πλήρως.
Το συνολικό εμπόριο αγαθών μεταξύ της ΕΕ και του Ιράν έφτασε τα 4,6 δισ. ευρώ το 2024, σύμφωνα με την Eurostat. Οι εισαγωγές της ΕΕ ανήλθαν σε 850 εκατ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές σε 3,7 δισ. ευρώ. Αυτό μεταφράστηκε σε εμπορικό πλεόνασμα περίπου 2,9 δισ. ευρώ υπέρ της ΕΕ.
Το εμπόριο υπηρεσιών επίσης συνεχίστηκε. Οι αμφίδρομες συναλλαγές υπηρεσιών ανήλθαν σε 1,68 δισ. ευρώ το 2023, με τις εισαγωγές της ΕΕ στα 800 εκατ. ευρώ και τις εξαγωγές στα 870 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Μερίδιο στο εμπόριο της ΕΕ
Συνολικά, το Ιράν δεν είναι σημαντικός εμπορικός εταίρος για την ΕΕ. Το 2024 αντιστοιχούσε μόλις στο 0,1% όλων των αγαθών που εξήγαγε η ΕΕ προς τρίτες χώρες.
Η ΕΕ αγόρασε επίσης τόσο λίγα από το Ιράν ώστε, σε σύγκριση με το σύνολο των εισαγωγών από χώρες εκτός της Ένωσης, το μερίδιο του Ιράν στρογγυλεύει στο 0%.
Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, και τα δύο μερίδια κινούνταν γύρω στο 1% ή ελαφρώς υψηλότερα.
Η κάμψη αποτυπώνεται και στην αξία των εμπορευμάτων που ανταλλάσσονται. Το 2004, το εμπόριο ΕΕ-Ιράν ανήλθε σε 19,5 δισ. ευρώ, με κορύφωση άνω των 27 δισ. ευρώ το 2011.
Έως το 2024, το μέγεθος αυτό είχε υποχωρήσει στα 4,56 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat.
Μετά τις κυρώσεις του 2011, το εμπόριο μειώθηκε στα 6,1 δισ. ευρώ το 2013. Στη συνέχεια ανέκαμψε, φτάνοντας τα 20,7 δισ. ευρώ το 2017, μια ανάκαμψη που συνδέθηκε εν μέρει με τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA).
Το εμπόριο υποχώρησε απότομα ξανά το 2019, στα 5,1 δισ. ευρώ, και έκτοτε παραμένει κοντά σε αυτό το επίπεδο, εν μέσω ανανεωμένων κυρώσεων.
Τη δεκαετία του 2000, το εμπορικό ισοζύγιο γενικά ευνοούσε το Ιράν. Από την αυστηροποίηση των κυρώσεων το 2011 και μετά, η ΕΕ καταγράφει ως επί το πλείστον πλεόνασμα, με τις εξαγωγές να υπερβαίνουν τις εισαγωγές.
Η Γερμανία καλύπτει το ένα τρίτο του εμπορίου ΕΕ-Ιράν
Το 2024, η Γερμανία ήταν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν εντός της ΕΕ. Σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού εμπορίου της Ένωσης με το Ιράν (32,6%) αφορούσε τη Γερμανία.
Η Γερμανία εισήγαγε από το Ιράν αγαθά αξίας 212 εκατ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές της έφτασαν τα 1,27 δισ. ευρώ.
Η Ιταλία ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εταίρος του Ιράν στην ΕΕ, με μερίδιο 15,6%. Οι εισαγωγές από το Ιράν ανήλθαν σε 185 εκατ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές έφτασαν τα 528 εκατ. ευρώ.
Η Ολλανδία κατετάγη τρίτη, με μερίδιο 13,3% του συνολικού εμπορίου. Εισήγαγε από το Ιράν αγαθά αξίας 62 εκατ. ευρώ και εξήγαγε 607 εκατ. ευρώ. Παρότι τρίτη σε συνολικό εμπόριο, ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας της ΕΕ προς το Ιράν.
Άλλα κράτη μέλη της ΕΕ με όγκο εμπορίου άνω των 200 εκατ. ευρώ με το Ιράν ήταν το Βέλγιο, η Ισπανία, η Γαλλία και η Βουλγαρία.
Το Ιράν πουλά σε ορισμένες χώρες της ΕΕ λίγο περισσότερα απ’ όσα αγοράζει, αλλά τα ποσά είναι μικρά και χωρίς ιδιαίτερη οικονομική σημασία.
Μόνο η Σουηδία και το Λουξεμβούργο εισήγαγαν από το Ιράν ελαφρώς περισσότερα απ’ ό,τι εξήγαγαν, με διαφορές λίγο πάνω από 5 εκατ. ευρώ.
Τα πιο εμπορευόμενα αγαθά μεταξύ ΕΕ και Ιράν
Το εμπόριο με το Ιράν διέπεται από το γενικό καθεστώς εισαγωγών της ΕΕ, καθώς το Ιράν δεν είναι μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και δεν υπάρχει διμερής εμπορική συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και του Ιράν.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός μεταφορών αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία εξαγωγών της ΕΕ προς το Ιράν.
Το 2024, οι εξαγωγές σε αυτή την κατηγορία ανήλθαν σε 1,28 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 34% των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ προς το Ιράν. Μεγάλο μερίδιο είχαν και τα χημικά και συναφή προϊόντα, περίπου 1,13 δισ. ευρώ ή περί το 31%.
Οι εισαγωγές της ΕΕ από το Ιράν συγκεντρώνονται σε λίγες κατηγορίες. Τα τρόφιμα και τα ζώντα ζώα καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο, περίπου 305 εκατ. ευρώ (37% των εισαγωγών της ΕΕ από το Ιράν).
Ακολουθούν τα βιομηχανικά προϊόντα κατά υλικό με περίπου 180 εκατ. ευρώ (22%). Τα χημικά και συναφή προϊόντα αντιστοιχούν σε περίπου 188 εκατ. ευρώ (23%), ενώ οι ακατέργαστες, μη βρώσιμες ύλες (εξαιρουμένων των καυσίμων) ανέρχονται περίπου σε 89 εκατ. ευρώ (11%).