Από το ψηφιακό ευρώ έως ιδιωτικές λύσεις διαλειτουργικότητας και παραδείγματα όπως το βραζιλιάνικο PIX, η κούρσα για περισσότερη οικονομική κυριαρχία συνεχίζεται, αλλά η βασική πρόκληση είναι η αυτονομία στις πληρωμές, εντός και εκτός συνόρων.
Η Ευρώπη δαπανά κάθε χρόνο δισεκατομμύρια ευρώ σε πληρωμές με κάρτα, σχεδόν όλες εκτός ευρωπαϊκών συστημάτων. Η μεγάλη πλειονότητα των αγορών με κάρτα διεκπεραιώνεται μέσω Visa ή Mastercard, δύο αμερικανικών εταιρειών που κυριαρχούν στις παγκόσμιες πληρωμές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για πολλά χρόνια, αυτό ήταν το τίμημα της αποτελεσματικότητας που προσέφεραν οι αμερικανικοί κολοσσοί κάθε φορά που χρησιμοποιούσαμε κάρτα για να πληρώσουμε για μια υπηρεσία ή ένα προϊόν.
Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης βλέπουν πλέον αυτή την εξάρτηση ως έναν κίνδυνο που η Ευρώπη δεν μπορεί πια να αγνοεί, μπροστά στο ενδεχόμενο η συγκεκριμένη υποδομή να χρησιμοποιηθεί ως γεωπολιτικό όπλο.
Αυτό είναι ένα από τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για να προσπαθήσει να εξασφαλίσει την έγκριση του ψηφιακού ευρώ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ο οργανισμός, με επικεφαλής την Κριστίν Λαγκάρντ, προειδοποιεί ότι η εξάρτηση από ξένα συστήματα πληρωμών αφήνει την Ευρώπη εκτεθειμένη σε πολιτικές πιέσεις ή σε αιφνίδιες διακοπές.
Δεν είναι μόνο η στρατιωτική ασφάλεια των Ευρωπαίων που ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να βυθίσει στο χάος με ένα χτύπημα των δαχτύλων. Τι θα συνέβαινε αν, ξαφνικά, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών απενεργοποιούσε όλη την υποδομή που επιτρέπει στους Ευρωπαίους να πληρώνουν τις καθημερινές τους αγορές;
Οι αναταράξεις θα μπορούσαν να είναι πολυάριθμες και εκτεταμένες. Στη Ρωσία, όπου οι επιχειρήσεις βασίζονται στη Visa και τη Mastercard για το 60% των πληρωμών, οι αμερικανικές κυρώσεις που υποχρέωσαν τις εταιρείες να διακόψουν τις υπηρεσίες τους άφησαν τον απλό πολίτη χωρίς πρόσβαση σε χρήματα και ανίκανο να αγοράσει αγαθά.
Κόστη και δεδομένα στο επίκεντρο της συζήτησης
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), οι αμερικανικοί κολοσσοί πληρωμών Visa και Mastercard αντιπροσωπεύουν το 61% των πληρωμών με κάρτα στη ζώνη του ευρώ και σχεδόν όλες τις διασυνοριακές συναλλαγές με κάρτα.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που χρησιμοποιούμε την κάρτα ή το κινητό για να κάνουμε μια πληρωμή, οι σχετικές πληροφορίες βγαίνουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αποθηκεύονται σε τρίτη χώρα, όπως οι ΗΠΑ, και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία προφίλ καταναλωτών.
Ένα ακόμη επιχείρημα αφορά το κόστος των συναλλαγών. Οι λιανοπωλητές αναφέρουν ότι οι προμήθειες των δικτύων καρτών έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι προμήθειες καθορίζονται βάσει εμπορικών όρων που ορίζονται εκτός ΕΕ. Για τον λόγο αυτό, οι άμεσες πληρωμές μεταξύ τραπεζικών λογαριασμών μπορούν να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό και να βοηθήσουν επιχειρήσεις και καταναλωτές να εξοικονομήσουν χρήματα.
Η μείωση της εξάρτησης από αμερικανικές δομές εναρμονίζεται με τον στόχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία ακολουθεί τις εκθέσεις του Μάριο Ντράγκι και του Ενρίκο Λέτα, για την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας απέναντι σε μεγαλύτερες εταιρείες από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Κίνα.
Ο Μάριο Ντράγκι, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προειδοποίησε (πηγή στα Πορτογαλικά) ότι η παγκόσμια αλληλεξάρτηση έχει μετατραπεί από μηχανισμό αμοιβαίου περιορισμού σε εργαλείο επιρροής και ελέγχου, καθώς η βαθιά ολοκλήρωση δημιουργεί στρατηγικές εξαρτήσεις που μη ευθυγραμμισμένες δυνάμεις μπορούν να αξιοποιήσουν ως όπλα.
Οι προειδοποιήσεις δεν προέρχονται μόνο από την Ευρώπη και γίνεται ολοένα πιο αισθητή η αντίληψη ότι, στο σημερινό περιβάλλον γεωπολιτικού κατακερματισμού, οι πληρωμές έχουν εξελιχθεί σε ζήτημα κυριαρχίας.
Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, εξέφρασε τις ίδιες ανησυχίες στις αρχές του έτους στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, στο Νταβός, σε μια ομιλία που έκανε τον γύρο του κόσμου για τη σαφήνειά της.
«Οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο, τους δασμούς ως πλεονέκτημα, τη χρηματοπιστωτική υποδομή ως μέσο πίεσης και τις εφοδιαστικές αλυσίδες ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση. Δεν μπορεί κανείς να ζει στο ψέμα του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής του», τόνισε ο Καναδός ηγέτης.
Το ψηφιακό ευρώ ως ευρωπαϊκή απάντηση
Από αυτή την πλευρά του Ατλαντικού, το ψηφιακό ευρώ, που θα αποτελέσει τη βάση μιας ηλεκτρονικής υποδομής πληρωμών σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεωρείται ο τρόπος για να ενεργοποιηθεί η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
«Όλες αυτές οι πιθανές γεωπολιτικές εντάσεις και η μετατροπή όλων των υπαρχόντων εργαλείων σε όπλα αυξάνουν σαφώς το επίπεδο κινδύνου. Αυτό ενισχύει την ανάγκη για ένα ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών που να καλύπτει όλες τις ανάγκες και να είναι δομημένο με βάση ευρωπαϊκή τεχνολογία και υποδομή, δηλαδή ένα σύστημα που να βρίσκεται πλήρως υπό τον έλεγχό μας», δήλωσε τον Ιανουάριο ο Πιέρο Τσιπολόνι, μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στην ισπανική εφημερίδαEl País (πηγή στα Πορτογαλικά).
Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η τελική φάση των διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κυβερνήσεων των κρατών-μελών για τον τρόπο λειτουργίας του ψηφιακού ευρώ. Το ψηφιακό ευρώ θα είναι μια ηλεκτρονική μορφή νομίσματος που θα εκδίδεται και θα εγγυάται η ΕΚΤ και προορίζεται να συμπληρώσει τα μετρητά και τις υφιστάμενες τραπεζικές υπηρεσίες, και όχι να τις αντικαταστήσει.
Το σύστημα θα επιτρέπει πληρωμές online και offline, με την ΕΚΤ να παρέχει τη βασική υποδομή, ενώ οι εμπορικές τράπεζες και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα προσφέρουν υπηρεσίες σε ψηφιακό ευρώ στους πελάτες. Αναμένεται οι έμποροι να πληρώνουν χαμηλότερες προμήθειες από αυτές που επιβαρύνονται σήμερα στις συναλλαγές με κάρτα.
Οι πιο έντονες διαπραγματεύσεις αναμένεται να διεξαχθούν το φθινόπωρο, με την τελική έγκριση να προβλέπεται έως το τέλος του έτους. Το ψηφιακό ευρώ αναμένεται να είναι διαθέσιμο για πληρωμές στο λιανεμπόριο από το 2029, μετά από ένα πιλοτικό πρόγραμμα που θα ξεκινήσει το 2027 και θα περιλαμβάνει 36 παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για να βοηθήσουν στη δοκιμή του μελλοντικού νομίσματος.
Η Πορτογαλία είναι από τις χώρες με τις περισσότερες οντότητες που συμμετέχουν στις δοκιμές. Οι δύο μεγαλύτερες πορτογαλικές τράπεζες, η Caixa Geral de Depósitos (CGD) και η Banco Comercial Português (BCP), επιλέχθηκαν για να συμμετάσχουν στην πρωτοβουλία που θα δοκιμάσει την εφαρμογή του ψηφιακού ευρώ, μαζί με την Unicre, εταιρεία πληρωμών που ανήκει στις ιδιωτικές πορτογαλικές τράπεζες.
Η Λαγκάρντ εξήγησε στην Euronews τον Ιούλιο ότι το σχέδιο στοχεύει τόσο στην ενίσχυση της οικονομικής κυριαρχίας της Ευρώπης όσο και στον εκσυγχρονισμό των πληρωμών, υπογραμμίζοντας τη συνεχιζόμενη εξάρτηση του μπλοκ από δίκτυα πληρωμών που ανήκουν σε ξένες οντότητες.
«Εξαρτόμαστε κυρίως από βορειοαμερικανικά, αλλά και, κατά περίπτωση, κινεζικά δίκτυα για την επεξεργασία των πληρωμών. Χρειαζόμαστε μια ευρωπαϊκή λύση, γιατί θέλουμε να είμαστε κυρίαρχοι στον τόπο μας», δήλωσε η Λαγκάρντ.
Η παγκόσμια κούρσα για εγχώρια συστήματα πληρωμών
Ενώ η δημόσια ευρωπαϊκή λύση δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί, οι ιδιωτικοί φορείς κινούνται με στόχο τη δημιουργία ενός κοινού δικτύου για τη διαλειτουργικότητα μεταξύ λύσεων πληρωμών.
Η European Payments Alliance (EuroPA) και η European Payments Initiative (EPI) υπέγραψαν ένα πρωτόκολλο για τη διασύνδεση των συστημάτων άμεσων πληρωμών τους, δημιουργώντας μια πλατφόρμα με προοπτική να φτάσει έως και 380 εκατομμύρια χρήστες σε 15 ευρωπαϊκές χώρες.
Η EuroPA ενσωματώνει τις λύσεις πληρωμών πορτογαλική MB WAY, ισπανική και ανδορανική Bizum, ιταλική Bancomat, σκανδιναβική Vipps MobilePay (Νορβηγία, Δανία, Φινλανδία και Σουηδία), Blik (Πολωνία) και IRIS (Ελλάδα). Η EPI, μέσω της μάρκας Wero, καλύπτει πληρωμές σε χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο, η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες και το Λουξεμβούργο.
Ο στόχος είναι να επιτρέπονται διασυνοριακές πληρωμές στο μέλλον χωρίς αλλαγή εφαρμογής. Ένας Γάλλος χρήστης της Wero, για παράδειγμα, θα μπορούσε να στείλει χρήματα σε έναν Ισπανό επαφή με Bizum σαν να επρόκειτο για εγχώρια συναλλαγή.
Εκτός ζώνης του ευρώ, στο Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται σε εξέλιξη ένα νέο σχέδιο. Τον περασμένο Ιούνιο, η UK Payments Initiative (πηγή στα Πορτογαλικά), μια νέα εταιρεία που δημιουργήθηκε με τη στήριξη των μεγαλύτερων τραπεζών του Ηνωμένου Βασιλείου, ξεκίνησε τη λειτουργία της, με στόχο να υπονομεύσει την κυριαρχία των αμερικανικών δικτύων καρτών στις πληρωμές.
Με τη στήριξη ορισμένων από τους μεγαλύτερους δανειστές της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Barclays, NatWest, Lloyds και HSBC, το σύστημα πληρωμών, που ρυθμίζεται από την Αρχή Χρηματοοικονομικής Συμπεριφοράς (FCA στη βρετανική ορολογία), δημιουργήθηκε για να επιταχύνει την υιοθέτηση πληρωμών από λογαριασμό σε λογαριασμό που παρακάμπτουν τα σχήματα καρτών.
Περίπου 95% των συναλλαγών με κάρτα στο Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποιείται μέσω συστημάτων πληρωμών που ανήκουν στη Mastercard και τη Visa, σύμφωνα με έκθεση του 2025 του βρετανικού Payment Systems Regulator. Αυτή η κυριαρχία έχει γίνει ακόμη πιο σημαντική καθώς η χρήση μετρητών σε όλη τη χώρα συνεχίζει να μειώνεται.
Η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη στη Βραζιλία, όπου η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδος πληρωμής είναι το PIX, ένα γρήγορο και δωρεάν ψηφιακό σύστημα που ξεκίνησε ως εργαλείο για άμεσες μεταφορές χρημάτων και εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο διαδεδομένους τρόπους πληρωμής για τους Βραζιλιάνους.
Μέσα σε λίγα χρόνια, το PIX βρέθηκε στην πρώτη θέση των συναλλαγών στη χώρα, αντιπροσωπεύοντας ήδη το 54% όλων των συναλλαγών, σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Βραζιλίας, και πλέον έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας εμπορικής διένεξης μεταξύ Βραζιλίας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές στη Βραζιλία, το σύστημα πληρωμών που δημιούργησε η Κεντρική Τράπεζα της χώρας έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημεία τριβής μεταξύ της κυβέρνησης του προέδρου Λούλα ντα Σίλβα και της διοίκησης του Ντόναλντ Τραμπ. Η Ουάσιγκτον κατηγορεί τη Βραζιλία ότι ευνοεί ένα κρατικό σύστημα πληρωμών και ότι ασκεί αθέμιτο ανταγωνισμό σε σχέση με τις αμερικανικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο, ειδικά τις εταιρείες πιστωτικών καρτών.
Οι επικρίσεις των ΗΠΑ προς το PIX άγγιξαν ένα ευαίσθητο νεύρο στη Βραζιλία, κάνοντάς τες να μοιάζουν περισσότερο με επίθεση στην κυριαρχία της χώρας, με αποτέλεσμα ακόμη και ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γουστάβο Πέτρο, να βγει δημόσια υπερασπιζόμενος το PIX. Ο ηγέτης της νοτιοαμερικανικής χώρας εξέφρασε την υποστήριξή του στο βραζιλιάνικο σύστημα άμεσων πληρωμών και πρότεινε την υιοθέτηση του μοντέλου στη δική του χώρα.
Η Κολομβία, άλλωστε, έχει το δικό της επιτυχημένο παράδειγμα, το Bre-B. Το κολομβιανό σύστημα άμεσων πληρωμών ολοκλήρωσε τους πρώτους έξι μήνες λειτουργίας του (πηγή στα Πορτογαλικά) με 34,6 εκατομμύρια πελάτες και 638,6 εκατομμύρια συναλλαγές, γεγονός που δείχνει τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία του στις καθημερινές πληρωμές των Κολομβιανών.
Γιατί το roaming είναι η πιο πρακτική λύση;
Καθώς δημιουργούνται και εδραιώνονται ολοένα περισσότερα συστήματα, προκύπτει η ανάγκη να συνδεθούν μεταξύ τους. Η PagBrasil, μια βραζιλιάνικη fintech εξειδικευμένη σε λύσεις για διασυνοριακές ηλεκτρονικές πληρωμές, εργάζεται πάνω σε ένα σύστημα ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να πληρώνουν στο εξωτερικό σε πραγματικό χρόνο χρησιμοποιώντας τις τραπεζικές εφαρμογές ή τα ψηφιακά πορτοφόλια τους σαν να βρίσκονταν στη χώρα τους.
Με την ονομασία RoamingPay (πηγή στα Πορτογαλικά), η λύση υποστηρίζει πληρωμές μέσω QR code μέσω των τοπικών συστημάτων πληρωμών και είναι προς το παρόν διαθέσιμη στη Βραζιλία, την Αργεντινή και την Παραγουάη.
Ο CEO και συνιδρυτής της PagBrasil, Άλεξ Χόφμαν, πιστεύει ότι το μέλλον βρίσκεται στη δυνατότητα όλα τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών να «συνομιλούν» μεταξύ τους, επιτρέποντας τη μείωση του κόστους τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τους εμπόρους. Στο πρότυπο ενός μοντέλου roaming, όπως ήδη συμβαίνει στις τηλεπικοινωνίες, οι καταναλωτές διατηρούν τον εθνικό πάροχό τους, αλλά χρησιμοποιούν υπηρεσίες στο εξωτερικό μέσα από κοινά τεχνικά και νομικά πλαίσια.
«Η μείωση δασμών που διαπραγματεύεται σε εμπορικές συμφωνίες, όπως αυτές της ΕΕ με το Mercosur και την Ινδία, έχει πραγματικό οικονομικό αντίκτυπο μόνο αν οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές μπορούν να διεκπεραιώνουν διασυνοριακές πληρωμές με ευελιξία. Χωρίς διαλειτουργική υποδομή, ο κίνδυνος είναι τα οφέλη από τους χαμηλότερους δασμούς να προσκρούουν σε έναν αόρατο φόρο τη στιγμή της πληρωμής», υποστηρίζει ο επικεφαλής της βραζιλιάνικης εταιρείας σε σημείωμά του προς την Euronews.
Η λύση της PagBrasil θα μπορούσε να ενσωματώσει έως και 10 χώρες μέχρι το τέλος του έτους και η εταιρεία έχει στο στόχαστρό της την επέκταση στην Ευρώπη, κυρίως λόγω των ευρωπαϊκών φιλοδοξιών για ένα σύστημα πληρωμών και μεταφορών σε πραγματικό χρόνο ως μέσο προστασίας και κυριαρχίας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο εχθρικός.
«Στο σημερινό περιβάλλον γεωπολιτικών εντάσεων, η παγκόσμια ολοκλήρωση έχει αρχίσει να εργαλειοποιείται από τις μεγάλες δυνάμεις μέσω της χρηματοπιστωτικής υποδομής», αναφέρει ο Άλεξ Χόφμαν, τονίζοντας ότι «η υπερβολική εξάρτηση από εξωτερικές υποδομές έπαψε να είναι ζήτημα αποτελεσματικότητας και έχει μετατραπεί σε στρατηγικό κίνδυνο».
Σύμφωνα με τον CEO της PagBrasil, η πραγματική ευκαιρία για το ευρώ εντοπίζεται στη δημιουργία μιας διαλειτουργικής περιφερειακής υποδομής πληρωμών και στη σύνδεση αυτής της υποδομής με άλλες διαλειτουργικές πλατφόρμες σε διαφορετικές ηπείρους, μειώνοντας τη δομική ευπάθεια στο διμερές εμπόριο.
«Η έλλειψη διαλειτουργικότητας λειτουργεί ως κρυφό φόρο, αποτέλεσμα της αναποτελεσματικότητας του να πρέπει να προσαρμόζεσαι σε μη τοπικές μεθόδους πληρωμής σε διεθνείς συναλλαγές», επαναλαμβάνει.
Έτσι, εξηγεί, η διαλειτουργικότητα αναδεικνύεται ως η πιο πρακτική λύση. «Αντί να επιβληθεί ένα ενιαίο σύστημα, δημιουργείται μια βάση που συνδέει τις εθνικές υποδομές, διατηρώντας την κυριαρχία και επιτρέποντας πιο αποδοτικές ροές. Χωρίς αυτό, οι διεθνείς συναλλαγές παύουν να είναι φυσική προέκταση της οικονομίας και μετατρέπονται σε σημείο τριβής που περιορίζει την ανάπτυξη των παραγωγικών αλυσίδων».
Η βραζιλιάνικη εταιρεία αναζητεί αυτή την περίοδο μια συμφωνία που θα επιτρέψει την ενσωμάτωση με το MB WAY, που ελέγχεται από την πορτογαλική SIBS. Ο στόχος είναι να επιτρέψει στους Πορτογάλους να χρησιμοποιούν την εφαρμογή κινητών πληρωμών νούμερο ένα στην Πορτογαλία στη Βραζιλία για να κάνουν πληρωμές.
Αυτό μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την ενσωμάτωση της υπάρχουσας πλατφόρμας στην Ευρώπη**,** που συνδέει, μεταξύ άλλων, τα μέσα πληρωμών Wero, Bizum ή Bancomat, με το δίκτυο πληρωμών που έχει δημιουργήσει η PagBrasil. Διότι, από τη σκοπιά του Χόφμαν, δεν έχει πολύ νόημα η Ευρώπη να αναπτύσσει δικό της σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών, αν όταν οι πολίτες της ταξιδεύουν εκτός ηπείρου, συνεχίζουν να εξαρτώνται από πιστωτικές κάρτες εταιρειών των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως η Visa και η Mastercard.
«Οι κυβερνήσεις και ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στη σύνδεση μεταξύ υφιστάμενων περιφερειακών υποδομών, αντί να προσπαθούν να επιβάλουν κεντρικοποιημένα συστήματα», καταλήγει.