Η αρχαία μακεδονική πόλη που άνοιξε δρόμο προς τον ελληνιστικό κόσμο- Νέα έργα στον αρχαιολογικό χώρο
Στην κοιλάδα του Αξιού, στη σκιά του όρους Πάικου, στη βόρεια Ελλάδα, μακριά από τις καθιερωμένες διαδρομές του ελληνικού αρχαιολογικού τουρισμού, βρίσκεται μια πόλη με ιστορία αιώνων και ένα όνομα που προκαλεί αναπόφευκτα το ενδιαφέρον: Ευρωπός.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η αρχαία «Ευρωπαίων Πόλις», όπως αναφέρεται σε επιγραφή του 2ου αιώνα π.Χ., βρίσκεται στο σημερινό Κιλκίς και αποτελεί έναν από τους λιγότερο γνωστούς αλλά σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας.
Η σταδιακή ανάδειξή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα όπου η διεθνής εικόνα της αρχαίας πολιτιστικής κληρονομιάς εξακολουθεί να κυριαρχείται από έναν σχετικά περιορισμένο αριθμό εμβληματικών μνημείων: την Ακρόπολη, τους Δελφούς, την Ολυμπία, την Κνωσό.
ΗO Ευρωπός αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Εκείνη των πόλεων που συνέδεαν τη Μακεδονία με τον ευρύτερο ελληνικό και, αργότερα, ελληνιστικό κόσμο.
Νέα έργα φωτισμού στον αρχαιολογικό χώρο και ένα στέγαστρο που προστατεύει έναν ελληνιστικό κεραμικό κλίβανο παραδόθηκαν αυτές τις ημέρες, δημιουργώντας καλύτερες συνθήκες επίσκεψης και προστασίας των μνημείων.
Μια πόλη με ιστορία από την προϊστορία έως τον 6ο αιώνα
Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή της Ευρωπού ανάγεται ήδη στην 5η χιλιετία π.Χ.
Η αρχαία πόλη ιδρύθηκε κατά την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, τον 10ο αιώνα π.Χ., και η ζωή της συνεχίστηκε για περισσότερο από μιάμιση χιλιετία. Γνώρισε περιόδους ακμής κατά τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους, παρέμεινε ενεργή κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και έφτασε μέχρι τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους, πριν ερημωθεί τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Αυτή η μεγάλη χρονική συνέχεια είναι ένα από τα στοιχεία που προσδίδουν ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία στην Ευρωπό: διαφορετικές εποχές της ιστορίας της Μακεδονίας συνυπάρχουν στον ίδιο τόπο.
Σήμερα ο οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος καταλαμβάνει περίπου 21 στρέμματα. Περιλαμβάνει τη νότια νεκρόπολη, με υπαίθρια ταφικά και λατρευτικά μνημεία της ρωμαϊκής και παλαιοχριστιανικής περιόδου, ενώ η ίδια η αρχαία πόλη εκτείνεται στην κορυφή του λόφου βορειότερα.
Μέχρι σήμερα έχει ανασκαφεί εκεί έκταση μόλις περίπου 550 τετραγωνικών μέτρων, γεγονός που δείχνει πόσο μεγάλο μέρος του Ευρωπού παραμένει ακόμη προς διερεύνηση.
Η γενέτειρα του Σέλευκου
Η μεγαλύτερη ίσως ιστορική σύνδεση της πόλης βρίσκεται σε ένα πρόσωπο: τον Σέλευκο Α΄ Νικάτορα.
Η Ευρωπός θεωρείται γενέτειρα του στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου που, μετά τον θάνατο του Μακεδόνα βασιλιά και τους πολέμους των Διαδόχων, ίδρυσε τη δυναστεία των Σελευκιδών.
Το κράτος των Σελευκιδών εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του ελληνιστικού κόσμου, εκτεινόμενο σε διαφορετικές περιόδους από τη Μικρά Ασία και τη Συρία έως τη Μεσοποταμία και περιοχές πολύ βαθύτερα στην Ασία.
Μέσα από αυτή τη σύνδεση, μια μικρή σήμερα περιοχή της βόρειας Ελλάδας αποκτά θέση στην ιστορία ενός κόσμου που ξεπερνούσε κατά πολύ τα γεωγραφικά όρια της αρχαίας Μακεδονίας.
Η ίδια η πόλη, άλλωστε, δεν ήταν απομονωμένη. Οι κάτοικοί της αναφέρονται ως «Ευρωπαίοι» σε μεγάλα ιερά του αρχαίου ελληνικού κόσμου, όπως οι Δελφοί και το Άργος, ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ.
Η «Ευρωπαίων Πόλις»
Το ίδιο το όνομα της Ευρωπού προσθέτει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στη σύγχρονη ανάδειξή της.
Η επιγραφική αναφορά στην «Ευρωπαίων Πόλιν» αποτελεί μαρτυρία της αρχαίας ονομασίας της, ενώ σήμερα το Κέντρο Ενημέρωσης του αρχαιολογικού χώρου φιλοξενεί την έκθεση με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ευρωπός, πόλη της Ευρώπης, Πόλη του Κόσμου».
Εκεί παρουσιάζονται η ιστορία της πόλης, οι άνθρωποι και τα μνημεία της, καθώς και η προσωπικότητα του Σέλευκου Α΄ Νικάτορα.
Σημαντικά ίχνη του παρελθόντος βρίσκονται και έξω από τον βασικό πυρήνα της αρχαίας πόλης. Σε απόσταση έως 900 μέτρων από τον λόφο, εκατέρωθεν της αρχαίας οδού που συνέδεε την Ευρωπό με την Πέλλα, έχουν εντοπιστεί και ανασκαφεί ταφικοί τύμβοι της ελληνιστικής περιόδου.
Πρόκειται για μνημεία που συνδέονται με την αριστοκρατία της εποχής. Για δύο από τους τύμβους υπάρχουν ήδη μελέτες αποκατάστασης και ανάδειξης, με στόχο να ενταχθούν μελλοντικά στον ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο.
Ένας ελληνιστικός κλίβανος αποκαλύπτει την καθημερινή ζωή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο κεραμικός κλίβανος των ελληνιστικών χρόνων, για τον οποίο κατασκευάστηκε νέο προστατευτικό στέγαστρο.
Βρίσκεται νοτιοδυτικά της αρχαίας πόλης, έξω από τα τείχη, σε μια περιοχή όπου αναπτύσσονταν τα εργαστήρια.
Μνημεία όπως αυτός ο κλίβανος έχουν διαφορετική αξία από τα μεγάλα δημόσια οικοδομήματα και τους μνημειακούς τάφους: επιτρέπουν στον επισκέπτη να πλησιάσει την οικονομική και καθημερινή ζωή μιας αρχαίας κοινωνίας, τους ανθρώπους που παρήγαγαν τα αντικείμενα τα οποία χρησιμοποιούνταν στις κατοικίες και στο εμπόριο.
Το νέο στέγαστρο προστατεύει τον κλίβανο από τις καιρικές συνθήκες, διατηρώντας παράλληλα ορατό το μνημείο.
Ο νέος φωτισμός καλύπτει τις διαδρομές και τους χώρους περιήγησης, επιτρέποντας στον αρχαιολογικό χώρο να χρησιμοποιείται και για πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Πέρα από την Ακρόπολη και τους Δελφούς
Η περίπτωση της Ευρωπού αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά: την ανάγκη να γίνουν περισσότερο ορατά μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι που βρίσκονται έξω από τον καθιερωμένο τουριστικό χάρτη.
Η Ελλάδα διαθέτει εκατοντάδες τόπους που αφηγούνται διαφορετικά κεφάλαια της ευρωπαϊκής και μεσογειακής ιστορίας, αλλά πολλοί παραμένουν ελάχιστα γνωστοί ακόμη και στο εγχώριο κοινό.
Η προστασία, η πρόσβαση, η πληροφόρηση και η σύνδεσή τους με τις τοπικές κοινωνίες μπορούν να διευρύνουν την εικόνα της ελληνικής αρχαιότητας πέρα από τα λίγα μνημεία που συγκεντρώνουν εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο.
Στην Ευρωπό αυτή η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Μεγάλο μέρος της αρχαίας πόλης παραμένει ανεξερεύνητο, οι ανασκαφές συνεχίζονται και νέα ευρήματα αναμένεται να εμπλουτίσουν στο μέλλον και το Αρχαιολογικό Μουσείο Κιλκίς, το οποίο βρίσκεται σε διαδικασία αναδιοργάνωσης.