Χώρες σε άλλες ηπείρους, μακριά από την Ευρώπη, έχουν εδώ και καιρό αναπτύξει μεθόδους για να αντιμετωπίζουν τον καύσωνα. Εδώ μερικά παραδείγματα – κάποια ασυνήθιστα, κάποια εμπνευσμένα.
Άλλες χώρες, άλλα έθιμα: ενώ στη Γερμανία, για παράδειγμα, στις μεγάλες ζέστες απλώς χαλαρώνει κανείς τη γραβάτα ή την αφήνει τελείως στην άκρη, στην Ιαπωνία εκείνη μετατρέπεται χωρίς πολλά-πολλά σε δροσερή πετσέτα: σε μορφή ψυχόμενων γραβατών, μέσα στις οποίες είναι ενσωματωμένα μικρά ψυκτικά επιθέματα ή ειδικά ένθετα γέλης. Κάποιες έχουν στην πλευρά του σβέρκου πετσετέ ύφασμα, που απορροφά ταυτόχρονα τον ιδρώτα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ιαπωνία θεωρείται γενικώς ιδιαίτερα εφευρετική όταν πρόκειται να αντέξει κανείς το καλοκαίρι. Πολλές από αυτές τις μεθόδους μπορεί αρχικά να φαίνονται ασυνήθιστες στους Ευρωπαίους, βασίζονται όμως σε απλές φυσιολογικές αρχές: από επιστημονική σκοπιά, ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η ψύξη του σβέρκου, των καρπών, των μασχαλών και της βουβωνικής χώρας, επειδή από εκεί περνούν κοντά στην επιφάνεια μεγάλα αιμοφόρα αγγεία. Γι’ αυτό οι ιαπωνικές ψυκτικές πρακτικές μπορούν πράγματι να έχουν μεγαλύτερη επίδραση από ό,τι αφήνει να εννοηθεί η κάπως εκκεντρική εντύπωση που μας προκαλούν.
Έτσι, ιδιαίτερα δημοφιλείς στην Ιαπωνία είναι και οι δακτύλιοι πάγου για την ψύξη του σβέρκου. Όταν ψύχεται η περιοχή του λαιμού, μπορεί να μειωθεί η αίσθηση θερμότητας σε όλο το σώμα. Στο καλοκαιρινό ντύσιμο ανήκει συχνά απλώς και μια πετσέτα ταιριαστού χρώματος γύρω από τον λαιμό, την οποία διαβρέχουν κατά διαστήματα.
Τα μαντίλια tenugui, μικρά, λεπτά παραδοσιακά βαμβακερά πανάκια που βρέχονται και φοριούνται διακριτικά κάτω από τον γιακά του πουκαμίσου, τα κοστούμια ή τα καπέλα, αποτελούν επίσης μια συνήθη μέθοδο δροσιάς.
Προστασία από την υπερθέρμανση: ένα καλτ αντικείμενο της εποχής του αερόμπικ στην Ευρώπη
Τη δεκαετία του 1980, ιδιαίτερα στην περίοδο της άνθησης του αερόμπικ, ήταν στην Ευρώπη ένα πραγματικό κλασικό αξεσουάρ: οι κορδέλες κεφαλής (τότε συχνά σε έντονα νέον χρώματα) και τα ταιριαστά πετσετέ περικάρπια. Για τους Ιάπωνες αποτελούν κυρίως ένα χρηστικό βοήθημα της καθημερινότητας, το οποίο διαβρέχουν συνεχώς ώστε να δροσίζουν το δέρμα στα σημεία του σφυγμού.
Φυσικά, χειροκίνητοι ανεμιστήρες ή βεντάλιες αποτελούν επίσης μέρος της καθημερινότητας· συχνά φοριούνται ως αξεσουάρ γύρω από τον λαιμό ή στον καρπό, όχι μόνο στην Ιαπωνία αλλά και στην Κίνα.
Στην Κίνα έχουν καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια διάφορα είδη μάσκας προσώπου ως αντηλιακή προστασία. Ιδιαίτερα γνωστός είναι ο λεγόμενος «facekini», μια κουκούλα από ελαστικό ύφασμα που αφήνει ακάλυπτα μόνο τα μάτια, τη μύτη και το στόμα.
Πώς μοιάζει αυτό, φαίνεται στην παραπάνω κεντρική φωτογραφία με μια τουρίστρια από την Κίνα, η οποία τραβάει αυτή τη στιγμή φωτογραφίες στον Ρόμερμπεργκ στη Φρανκφούρτη επί του Μάιν. Αρχικά αναπτύχθηκε σε παράκτιες περιοχές όπως η Τσινγκντάο και χρησιμοποιήθηκε κυρίως από λουόμενους, ώστε να προστατεύουν το δέρμα τους στο κολύμπι από την έντονη υπεριώδη ακτινοβολία. Η μεγαλούπολη βρίσκεται στις ακτές της Κίτρινης Θάλασσας, περίπου στα μισά της διαδρομής ανάμεσα στις μητροπόλεις Σαγκάη και Πεκίνο, και είναι γνωστή και για την μπύρα «Tsingtao», που εξάγεται σε όλο τον κόσμο.
«Facekinis» στην Κίνα
Με το πέρασμα του χρόνου, η λογική των μασκών προσώπου στην Κίνα εξελίχθηκε. Σήμερα είναι διαδεδομένες ελαφριές, κατάλληλες για την καθημερινότητα μάσκες προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία, από διαπνέοντα τεχνικά υφάσματα όπως το «ice silk». Οι σύγχρονες εκδοχές είναι λεπτές, ελαστικές και συχνά διαθέτουν δείκτες προστασίας από την ακτινοβολία UV (UPF 50+). Φοριούνται με ευχαρίστηση και στην καθημερινότητα.
Οι μάσκες δεν αποτελούν μόνο μια πρακτική προσαρμογή στις κλιματικές συνθήκες, αλλά και έκφραση πολιτισμικών αντιλήψεων για την περιποίηση της επιδερμίδας και την αισθητική.
Τεράστια καπέλα από φυσικά υλικά φοριούνται συχνά ιδίως από γυναίκες, συχνά μαζί με ένα ελαφρύ μαντίλι από κάτω, που μπορεί να βρέχεται ξανά και ξανά και έτσι υποτίθεται ότι προστατεύει από θερμοπληξία.
Ενδιαφέρον είναι ότι στην Κίνα, όταν κάνει ζέστη, συχνά προτιμώνται μάλλον ζεστά ή χλιαρά ποτά, κάτι που συνδέεται με αντιλήψεις της Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής (TCM), σύμφωνα με τις οποίες η έντονη ψύξη μπορεί να διαταράξει την εσωτερική ισορροπία του οργανισμού. Επιπλέον θεωρείται ότι τα πολύ κρύα ποτά επιβαρύνουν το στομάχι και ότι στη συνέχεια ο οργανισμός πρέπει να καταναλώσει επιπλέον ενέργεια για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας, ενώ τα ζεστά ποτά θεωρούνται πιο ήπια και μπορούν έτσι να υποστηρίξουν τη φυσική εφίδρωση, η οποία λειτουργεί ως ψύξη μέσω εξάτμισης.
Άλλες χώρες εκτός Ευρώπης βασίζονται σε τρεις βασικές αρχές: 1. ψύξη μέσω εξάτμισης με τη βοήθεια νερού και ροής αέρα, 2. σκιά και αρχιτεκτονική και 3. θερμική μάζα μέσω χοντρών τοίχων από χώμα ή πέτρα.
Οι παραδοσιακές τεχνικές των Ναβάχο και των Πουέμπλο στον νοτιοδυτικό τμήμα των ΗΠΑ βασίζονται σε κτίσματα από πηλό και πέτρα με μικρά ανοίγματα για παράθυρα, καθώς και σε προεξοχές και βεράντες που προσφέρουν σκιά.
Ενώ τα σύγχρονα σπίτια, π.χ. στη Γερμανία, δίνουν κυρίως έμφαση στη θερμομόνωση και την ενεργειακή αποδοτικότητα, τα κτίρια της παράδοσης των Πουέμπλο, χάρη στη μεγάλη ικανότητα αποθήκευσης θερμότητας, εξασφαλίζουν σχετικά σταθερές εσωτερικές θερμοκρασίες – παραμένουν σχετικά δροσερά το καλοκαίρι και διατηρούν τη ζέστη για περισσότερο χρόνο τον χειμώνα.
Πιο νότια, οι Μεξικανοί φορούν συχνά πολύ ελαφριά, φαρδιά βαμβακερά ρούχα. Τα σπίτια τους αποτελούνται επίσης συχνά από χονδρούς τοίχους από ωμόπλινθους, που σταθεροποιούν τη θερμοκρασία στο εσωτερικό. Πολλά σπίτια διαθέτουν εσωτερικές αυλές, που λειτουργούν ως φυσικές «νησίδες δροσιάς» και μειώνουν αισθητά τη θερμοκρασία. Φυσικά, η σιέστα, η μεσημεριανή ανάπαυση στη θερμότερη ώρα της ημέρας, αποτελεί μέρος της καθημερινότητας.
Βρεγμένα πανιά στα παράθυρα στην Αίγυπτο
Παραδοσιακοί πύργοι ανέμου (malqaf) στην Αίγυπτο οδηγούν πιο δροσερό εξωτερικό αέρα στο εσωτερικό των σπιτιών, ενώ και εκεί οι εσωτερικές αυλές με υδάτινες δεξαμενές και φυτά μειώνουν το μικροκλίμα μέσω ψύξης από εξάτμιση. Στα παράθυρα κρέμονται συχνά βρεγμένα πανιά. Η αρχή λειτουργίας: όταν ένα βρεγμένο πανί κρεμιέται σε ένα παράθυρο, το νερό στο ύφασμα εξατμίζεται. Για την εξάτμιση αυτή το νερό χρειάζεται ενέργεια – την οποία αποσπά από το περιβάλλον με τη μορφή θερμότητας. Έτσι ο αέρας που περνά δίπλα από το βρεγμένο πανί ψύχεται.
Και σε πολλές περιοχές της Ινδίας εφαρμόζονται παραδοσιακές μέθοδοι δροσισμού που βασίζονται σε απλές φυσικές αρχές. Κεντρικό στοιχείο είναι η λεγόμενη ψύξη «mitti», όπου άψητα κεραμικά δοχεία ψύχουν φυσικά το νερό μέσω εξάτμισης. Συμπληρωματικά, πολλοί άνθρωποι φορούν βρεγμένα βαμβακερά μαντίλια ή πολύ ελαφριά βαμβακερά ρούχα, ώστε να ρυθμίζουν καλύτερα τη θερμοκρασία του σώματος. Και στους χώρους κατοικίας η εξάτμιση αξιοποιείται στοχευμένα, για παράδειγμα με βρεγμένα ψάθινα χαλιά από γιούτα ή κουρτίνες, που ψύχουν αισθητά τον αέρα του περιβάλλοντος.
Δημοφιλή είναι τα ποτά από γιαούρτι, ξινόγαλο ή ταμάρινδο, επειδή όχι μόνο ενυδατώνουν, αλλά ταυτόχρονα αναπληρώνουν ηλεκτρολύτες.
Γενικότερα, σε πολλές παραδοσιακά θερμές χώρες προτιμάται ελαφριά, πλούσια σε νερό διατροφή, όπως σούπες ή φρούτα όπως το καρπούζι και το πεπόνι.
Συμπέρασμα: οι διαφορές ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες και σε εκείνες άλλων ηπείρων δεν οφείλονται τόσο σε «καλύτερες» ή «χειρότερες» μεθόδους, αλλά κυρίως σε έναν συνδυασμό συνηθισμένου κλίματος, τρόπου δόμησης, καθημερινών συνηθειών και ιστορικής εξέλιξης.
Εκτός Ευρώπης κυριαρχούν συχνά παθητικές, αρχιτεκτονικές και πολιτισμικά ενσωματωμένες στρατηγικές δροσισμού, ενώ στην Ευρώπη βρίσκονται συχνότερα στο προσκήνιο τεχνικές και βραχυπρόθεσμες λύσεις. Ορισμένες ασιατικές χώρες κινούνται επίσης σε μεγάλο βαθμό προς μικρές, άμεσα εφαρμόσιμες τεχνολογικές λύσεις της καθημερινότητας, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να ρυθμίζουν τη ζέστη όχι μέσω των κτιρίων, αλλά μέσω του ίδιου του ανθρώπου.