Η Ευρώπη σε στεγαστική κρίση και η οικοδομή δεν προλαβαίνει: είναι η προκατασκευασμένη δόμηση η λύση και για τα δύο;
Οι κυβερνήσεις έχουν εξαντλήσει τα περισσότερα «γρήγορα» μέτρα, ενώ ο κατασκευαστικός κλάδος δυσκολεύεται να εκσυγχρονιστεί. Η αρθρωτή δόμηση, που δίνει προτεραιότητα στην εργοστασιακή κατασκευή, μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ΕΕ αντιμετωπίζει έλλειμμα έως και 10 εκατ. κατοικιών, περίπου 3,5% του συνολικού αποθέματος. Η Γερμανία χρειάζεται 400.000 νέες κατοικίες τον χρόνο, αλλά απέχει πολύ από την επίτευξη αυτού του στόχου. Στη Γαλλία, 2,8 εκατ. νοικοκυριά βρίσκονται σε λίστες αναμονής για κοινωνική στέγαση. Η Ολλανδία πρέπει να χτίσει περίπου 1 εκατ. κατοικίες έως το 2031. Και σε ολόκληρη την Ένωση, ο πραγματικός ρυθμός κατασκευής καλύπτει μόλις περίπου το μισό του απαιτούμενου.
Η αρθρωτή δόμηση, όπου οι κατοικίες κατασκευάζονται σε εργοστάσια και συναρμολογούνται επί τόπου, κερδίζει πλέον ουσιαστική πολιτική και βιομηχανική στήριξη.
Τι είναι η αρθρωτή δόμηση;
Η αρθρωτή δόμηση περιλαμβάνει την προκατασκευή τμημάτων ενός κτιρίου, όπως δωμάτια, τοίχους ή μονάδες δαπέδου, σε ελεγχόμενο εργοστασιακό περιβάλλον, πριν μεταφερθούν και συναρμολογηθούν στο εργοτάξιο. Η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζει την κατοικία ως προϊόν που κατασκευάζεται σε γραμμή παραγωγής.
Αυτό το είδος κατασκευής προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των παραδοσιακών μεθόδων. Τα έργα μπορούν να ολοκληρωθούν κατά 50 έως 90% ταχύτερα, καθώς οι εργασίες στο εργοστάσιο και η προετοιμασία του εργοταξίου γίνονται ταυτόχρονα. Τα απόβλητα μειώνονται σε 10 έως 15 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο, σε σύγκριση με 25 έως 30 κιλά στις συμβατικές κατασκευές. Οι ενσωματωμένες εκπομπές άνθρακα μπορούν να μειωθούν έως και κατά 45%, στοιχίζοντας την αρθρωτή δόμηση με τους στόχους βιωσιμότητας της ΕΕ.
Δεδομένων των χρόνιων ελλείψεων εργατικού δυναμικού στον ευρωπαϊκό κατασκευαστικό κλάδο, η δυνατότητα μεταφοράς της εξειδικευμένης εργασίας σε κλειστούς χώρους και της κλιμάκωσης της παραγωγής είναι κρίσιμη. Η ευρωπαϊκή αγορά αρθρωτής δόμησης εκτιμάται σε περίπου 31 δισ. ευρώ το 2025 και προβλέπεται να ξεπεράσει τα 40 δισ. ευρώ έως το 2030.
Ποιος πρωτοστατεί στην Ευρώπη;
Η Σουηδία προηγείται του κλάδου, με περίπου το 45% των νέων κατοικιών να κατασκευάζονται με μεθόδους εκτός εργοταξίου ή αρθρωτής δόμησης. Αυτό αντανακλά διαχρονική πολιτική στήριξη, αποτελεσματικές διαδικασίες έγκρισης και μια πολιτισμική αποδοχή της βιομηχανικής κατασκευής. Η Stockholm Wood City, μια μεγάλη ανάπτυξη με αρθρωτές ξύλινες κατασκευές, λειτουργεί ως πρότυπο για άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Η Γερμανία είναι η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά, με το 26% των νέων μονοκατοικιών και διπλοκατοικιών να είναι προκατασκευασμένο το 2024, με τη στήριξη ομοσπονδιακών επιδοτήσεων για κτίρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Η έμφαση της χώρας στην ακριβή βιομηχανική παραγωγή στηρίζει την υιοθέτηση εργοστασιακά κατασκευασμένων κτιρίων.
Η Ολλανδία επεκτείνει ταχύτατα την αρθρωτή δόμηση για να επιτύχει τον στόχο κατασκευής 1 εκατ. νέων κατοικιών έως το 2031. Οι κατασκευαστές ενσωματώνουν το Building Information Modelling (BIM) στα αρθρωτά συστήματα, ώστε να επιταχύνουν τον σχεδιασμό και τις διαδικασίες έγκρισης.
Η Ισπανία και η Πορτογαλία αναδύονται ως νέες αγορές, προσφέροντας απλούστερους κανόνες χωροταξίας και αυξανόμενα κυβερνητικά κίνητρα που προσελκύουν εταιρείες αρθρωτής δόμησης που επιδιώκουν να επεκταθούν στη νότια Ευρώπη. Η Πολωνία, που αντιμετωπίζει έλλειμμα 1,5 εκατ. κατοικιών, προσελκύει επίσης εταιρείες αρθρωτής δόμησης, ιδίως για έργα κοινωνικής στέγασης.
Καλύπτουν οι αρθρωτές κατοικίες τα ευρωπαϊκά πρότυπα;
Εν συντομία: ναι, αλλά το κανονιστικό πλαίσιο είναι κατακερματισμένο και αυτό από μόνο του αποτελεί εμπόδιο στην κλιμάκωση.
Σε επίπεδο ΕΕ, ο Κανονισμός Δομικών Προϊόντων (CPR) απαιτεί σήμανση CE για τα δομικά στοιχεία, ενώ τα πρότυπα σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας (nZEB) της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων εφαρμόζονται εξίσου τόσο στην αρθρωτή όσο και στην παραδοσιακή δόμηση. Οι αρθρωτές κατοικίες τυπικά καλύπτουν με άνεση τις απαιτήσεις nZEB, χάρη στην ακρίβεια της μόνωσης και των αεροστεγών κελυφών που εξασφαλίζεται στο ελεγχόμενο εργοστασιακό περιβάλλον.
Όμως οι εθνικοί οικοδομικοί κανονισμοί διαφέρουν σημαντικά. Η Γερμανία εφαρμόζει αυστηρά δομικά πρότυπα DIN 1055 και έχει αναπτύξει ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την προκατασκευή. Οι κανόνες BBR της Σουηδίας περιλαμβάνουν προβλέψεις για μεγάλα φορτία χιονιού. Ο κανονισμός RE 2020 της Γαλλίας επιβάλλει λεπτομερείς ελέγχους ενεργειακής και ανθρακικής απόδοσης, επιβραδύνοντας τη διαδικασία έγκρισης σε σύγκριση με το σκανδιναβικό μοντέλο. Στην Ιρλανδία απαιτείται πλήρης πολεοδομική άδεια για μόνιμες αρθρωτές κατοικίες, αν και μεταρρυθμίσεις που προβλέπονται για το 2025 κινούνται προς τη χαλάρωση των κανόνων για μικρότερες μονάδες.
Ένα σημαντικό διαρθρωτικό πρόβλημα είναι ότι τα modules που έχουν πιστοποιηθεί σε μία χώρα της ΕΕ δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτόματα σε άλλη. Το διασυνοριακό εμπόριο απαιτεί ξεχωριστές εθνικές πιστοποιήσεις, δημιουργώντας εμπόδια για τους κατασκευαστές που επιδιώκουν να επεκταθούν εντός της ΕΕ.
Η ΕΕ αρχίζει να αντιμετωπίζει αυτό το ζήτημα. Ο αναθεωρημένος Κανονισμός Δομικών Προϊόντων (ΕΕ 2024/3110) εισάγει Ψηφιακά Διαβατήρια Προϊόντος για δομικά στοιχεία, μηχανικά αναγνώσιμα αρχεία που καλύπτουν τα υλικά, το ανθρακικό αποτύπωμα, τη σήμανση CE και την ενεργειακή απόδοση. Έχουν σχεδιαστεί για να μειώνουν τους χρόνους έγκρισης και να επιτρέπουν αυτοματοποιημένους κανονιστικούς ελέγχους πέρα από τα σύνορα. Οι αρχές μπορούν να σκανάρουν έναν κωδικό QR ή μια ετικέτα NFC και να επαληθεύουν άμεσα τη συμμόρφωση, αντί να περιμένουν εβδομάδες για μια διαδικασία ελέγχου με έντυπα έγγραφα.
Τα εμπόδια που παραμένουν
Η αρθρωτή δόμηση έχει περιορισμούς. Η ευελιξία σχεδιασμού είναι περιορισμένη και οι αλλαγές μετά την παραγωγή στο εργοστάσιο αυξάνουν σημαντικά το κόστος. Απαιτούνται επίπεδα οικόπεδα και πρόσβαση για γερανούς. Τα υψηλά αρχικά κόστη εγκατάστασης εργοστασίων μπορούν επίσης να αποθαρρύνουν τους κατασκευαστές που δεν διαθέτουν εξασφαλισμένο απόθεμα έργων.
Το βασικό συστημικό εμπόδιο, ωστόσο, είναι κανονιστικό. Οι κατακερματισμένες εθνικές απαιτήσεις πιστοποίησης εμποδίζουν τις διασυνοριακές οικονομίες κλίμακας που θα καθιστούσαν την αρθρωτή δόμηση σημαντικά φθηνότερη σε όλη την Ευρώπη. Οι κλαδικοί φορείς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιέζουν για εναρμονισμένους Ευρωκώδικες και τυποποιημένες Ευρωπαϊκές Τεχνικές Αξιολογήσεις ειδικά σχεδιασμένες για αρθρωτά συστήματα.
Η αρθρωτή δόμηση δεν είναι η πλήρης απάντηση στη στεγαστική κρίση της Ευρώπης. Ωστόσο, είναι μία από τις λίγες προσεγγίσεις που μπορούν να επιταχύνουν ουσιαστικά την αύξηση της προσφοράς κατοικίας χωρίς να απαιτούνται επιπλέον εργαζόμενοι, γη ή παρατεταμένα χρονοδιαγράμματα.
Η Σουηδία δείχνει τις δυνατότητες όταν οι κυβερνήσεις ευθυγραμμίζουν την πολιτική, τις δημόσιες προμήθειες και τους πολεοδομικούς κανονισμούς προς στήριξη της βιομηχανικής δόμησης. Η Γερμανία ακολουθεί αυτό το μονοπάτι. Το κομβικό ερώτημα για την υπόλοιπη Ευρώπη είναι αν η πολιτική βούληση μπορεί να συμβαδίσει με την τεχνολογική πρόοδο και αν οι Βρυξέλλες μπορούν να αντιμετωπίσουν το κανονιστικό μωσαϊκό προτού περάσει ακόμη μία δεκαετία στεγαστικών ελλείψεων.
Με εκατομμύρια νοικοκυριά σε όλη την ΕΕ να έχουν αποκλειστεί από την αγορά, να περιμένουν σε ουρές ή να ζουν σε συνθήκες υπερσυνωστισμού, η πίεση για να βρεθεί αυτή η απάντηση δεν πρόκειται να εκλείψει.