Η γερμανική κυβέρνηση υπόσχεται προστασία στον Ρώσο δημοσιογράφο Αντρέι Νοβασόφ, αλλά εκείνος μένει πάνω από έναν χρόνο στην Αρμενία χωρίς βίζα.
Εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο, ο Ρώσος δημοσιογράφος Αντρέι Νοβασόφ παραμένει εγκλωβισμένος στην εξορία του στην Αρμενία, παρά την υπόσχεση της γερμανικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης να τον δεχθεί στη Γερμανία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο δημοσιογράφος βρίσκεται εδώ και χρόνια στο στόχαστρο των ρωσικές αρχές. Για πρώτη φορά οι υπηρεσίες ασφαλείας τον έβαλαν στο μικροσκόπιο το 2019, όπως λέει ο Νοβασόφ στο Euronews. «Όταν δημοσιεύτηκε το πρώτο μου κείμενο στο “Sibir.Realii”, μου τηλεφώνησαν άνθρωποι της FSB και με απείλησαν». Η FSB είναι η ρωσική υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας. Γείτονες ανακρίθηκαν για τον ίδιο. «Ήταν μια επιχείρηση εκφοβισμού».
Για χρόνια ο Νοβασόφ συνεργαζόταν με ρωσόφωνα μέσα ενημέρωσης όπως το “Sibir.Realii”. Το Κρεμλίνο έχει χαρακτηρίσει την ιστοσελίδα «ξένο πράκτορα». Το “Sibir.Realii” αποτελεί τμήμα του “Radio Liberty”, που χρηματοδοτείται από τις ΗΠΑ. Η συνεργασία με το Sibir.Realii μπορεί να επιφέρει ποινή φυλάκισης έως και έξι ετών.
Ο Νοβασόφ βρέθηκε αντιμέτωπος με πολλές δίκες. Τον Μάιο του 2023, δικαστήριο τον καταδίκασε τελικά σε οκτώ μήνες καταναγκαστικής εργασίας στην πόλη Προκόπιεφσκ της Δυτικής Σιβηρίας, ως θερμαστή σε ένα «προϊστορικό λεβητοστάσιο», όπως το περιγράφει στο Euronews.
«Πέταγα με το φτυάρι κάρβουνο στον φούρνο – τεχνολογία του 19ου αιώνα. Οι λέβητες δεν τραβούσαν καλά, ο άνθρακας ήταν κακής ποιότητας», λέει ο Νοβασόφ. Η δουλειά, όπως εξηγεί, ήταν βρόμικη, βαριά και εξουθενωτική. Στον δημοσιογράφο επιβλήθηκε επίσης απαγόρευση να έρθει σε επαφή με τη σύνταξή του.
Ο Νοβασόφ καταδικάστηκε επειδή σε έναν ιδιωτικό λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανάρτησε κείμενα επικριτικά για τον πόλεμο. Ο ίδιος θεωρεί όμως ότι πίσω από αυτό κρύβεται μια εκστρατεία εναντίον της δημοσιογραφικής του δραστηριότητας. Μέχρι σήμερα επιμένει ότι είναι αθώος.
Χωρίς προοπτική
Λίγο πριν ολοκληρωθεί η καταναγκαστική εργασία του, οι αρχές έκαναν νέα έρευνα στο διαμέρισμα του δημοσιογράφου. Μια δεύτερη ποινική δίωξη βρισκόταν προ των πυλών. Ο Νοβασόφ αναγκάστηκε για ένα διάστημα να φορά ηλεκτρονικό βραχιόλι και αποφάσισε να δραπετεύσει στην Αρμενία.
Από την εξορία του στην Αρμενία, ο δημοσιογράφος συνεχίζει να γράφει κείμενα για ρωσικά μέσα ενημέρωσης και έτσι εξασφαλίζει τα προς το ζην. Την προσπάθεια να βρει ανειδίκευτη εργασία αναγκάστηκε να την εγκαταλείψει. «Η Αρμενία είναι μια χώρα με αδύναμη οικονομία. Σε ορισμένες περιοχές η ανεργία φτάνει το 40%», σημειώνει.
Γινόταν ολοένα και πιο δύσκολο για τον Νοβασόφ να συνεργάζεται με ρωσικά μέσα. Στα τέλη Ιανουαρίου 2025, το ρωσικό υπουργείο Δικαιοσύνης τον κατέταξε τελικά, ερήμην του, στην κατηγορία των «ξένων πρακτόρων».
Μέσω της ΜΚΟ «Δημοσιογράφοι χωρίς Σύνορα» ο Νοβασόφ υπέβαλε αίτηση για ανθρωπιστική βίζα στη Γερμανία. Η οργάνωση υπερασπίζεται την ελευθερία του Τύπου και τους διωκόμενους δημοσιογράφους. Τον Μάρτιο του 2025 ο Ρώσος έλαβε τη θετική απάντηση: «Άδεια εισόδου στη Γερμανία για ανθρωπιστικούς λόγους σύμφωνα με το άρθρο 22, πρόταση 2, του νόμου περί παραμονής (AufenthG)». Για τον Νοβασόφ, το νέο ήρθε την κατάλληλη στιγμή.
«Αυτό μου έδωσε μεγάλη ελπίδα. Πίστευα ότι στη Γερμανία θα μπορούσα κάπως να ξαναρχίσω τη ζωή μου, γιατί στην Αρμενία είχα φτάσει σε αδιέξοδο», λέει ο Νοβασόφ. «Όμως πολύ σύντομα αποδείχθηκε ότι το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών το είχε ξανασκεφτεί. Και βυθίστηκα σε ένα συναισθηματικό κενό, από το οποίο δεν έχω βγει μέχρι σήμερα».
Στην πραγματικότητα, ο Νοβασόφ όφειλε μέσα σε 30 ημέρες να απευθυνθεί σε μια γερμανική πρεσβεία ή προξενείο για να λάβει τη θεώρηση εισόδου. Έτσι προέβλεπαν τα έγγραφα.
Ο Νοβασόφ προσπάθησε πολλές φορές να κλείσει ραντεβού στη γερμανική πρεσβεία στο Ερεβάν, την πρωτεύουσα της Αρμενίας, ώστε να εκδοθεί η βίζα του – χωρίς αποτέλεσμα. Επιχείρησε ακόμη και να πάει ο ίδιος: «Εξήγησα στον υπάλληλο ασφαλείας του προξενείου γιατί είχα έρθει. Όμως δεν με άφησε να μπω μέσα».
Αναστολή του προγράμματος υποδοχής
Στο παρασκήνιο βρίσκεται πιθανότατα μια απόφαση του Ιουλίου 2025 (πηγή στα Γερμανικά): λίγους μόλις μήνες αφότου ο Νοβασόφ είχε λάβει την έγκριση, η νέα κυβέρνηση συνασπισμού συντηρητικών και σοσιαλδημοκρατών ανέστειλε όλα τα ανθρωπιστικά προγράμματα υποδοχής. Επηρεάστηκαν πολυάριθμοι Αφγανοί τοπικοί συνεργάτες, αλλά και Ρώσοι αντιφρονούντες και δημοσιογράφοι. Ένας από αυτούς είναι ο Αντρέι Νοβασόφ.
Σε ερώτηση του Euronews, το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών απαντά ως εξής: «Για τις περιπτώσεις υποδοχής που ανακοινώθηκαν πριν αναλάβει καθήκοντα η νέα ομοσπονδιακή κυβέρνηση και στις οποίες η έκδοση βίζας εκκρεμεί, εξετάζεται κατά περίπτωση αν εξακολουθεί να υφίσταται το πολιτικό ενδιαφέρον για την υποδοχή».
Τον έλεγχο διενεργεί το ομοσπονδιακό υπουργείο Εσωτερικών (BMI). Το υπουργείο αποφασίζει ποιοι πληρούν τις προϋποθέσεις για ανθρωπιστική βίζα. Σε δεύτερο στάδιο, το ενδιαφερόμενο άτομο λαμβάνει τη βίζα από μια γερμανική διπλωματική αποστολή στο εξωτερικό.
«Σε ούτε μία περίπτωση» ήδη εγκεκριμένης υποδοχής δεν έχει μέχρι σήμερα το BMI επικοινωνήσει με τους Δημοσιογράφους χωρίς Σύνορα, λέει στο Euronews η Αλένα Στρούζ. Είναι υπεύθυνη Τύπου για την Ανατολική Ευρώπη στους Δημοσιογράφους χωρίς Σύνορα. Σε πολλές περιπτώσεις, η οργάνωση προσπαθεί να μεσολαβήσει.
Η Στρούζ προσθέτει: «Δεν μας είναι γνωστή καμία περίπτωση στην οποία μια ήδη δοθείσα υπόσχεση υποδοχής να έχει επιβεβαιωθεί στο πλαίσιο της εξαγγελθείσας νέας εξέτασης – ούτε στις υποθέσεις που συνοδεύουμε εμείς, ούτε, σύμφωνα με τη γνώση μας, σε εκείνες άλλων ΜΚΟ με τις οποίες βρισκόμαστε σε επαφή».
«Όχι ανθρωπιστικό μέσο»
Σύμφωνα με τη Στρούζ, δεν υπάρχει σαφής προθεσμία έως πότε οι αρχές σκοπεύουν να αποφασίσουν. Η κατάσταση, όπως εξηγεί, «καθιστά τους ενδιαφερομένους σε μεγάλο βαθμό ανίκανους να δράσουν, γιατί παραμένει ασαφές πώς και εναντίον τίνος μπορούν υπό αυτές τις συνθήκες να κινηθούν δικαστικά». «Αυτή η στρατηγική αποτελεί μέρος μιας συμβολικής πολιτικής που λαμβάνει υπόψη το εχθρικό κοινωνικό και πολιτικό κλίμα απέναντι στη μετανάστευση».
Το ομοσπονδιακό υπουργείο Εσωτερικών αναφέρει ότι η βίζα που είχε υποσχεθεί στον Νοβασόφ δεν είναι «ανθρωπιστικό μέσο για την προστασία απειλούμενων προσώπων». Εξυπηρετεί «τη διασφάλιση των πολιτικών συμφερόντων της Γερμανίας». Γι’ αυτό, η υποδοχή είναι δυνατή μόνο σε ιδιαίτερες μεμονωμένες περιπτώσεις, όταν, για παράδειγμα, υπάρχει «πολιτικό ενδιαφέρον» για «τη συνέχιση μιας εξέχουσας αντιπολιτευτικής δραστηριότητας από το έδαφος της Γερμανίας». Ή επίσης όταν άτομα κινδυνεύουν λόγω της εργασίας τους για γερμανικούς θεσμούς.
Ο Νοβασόφ έχει πλέον λίγη ελπίδα: «Μου φαίνεται ότι ούτε η ΕΕ συνολικά ούτε η Γερμανία ειδικότερα θέλουν να πουν ανοιχτά πως δεν σκοπεύουν πια να προστατεύουν τη δημοκρατία και την ελευθερία της έκφρασης σε άλλες χώρες».
Ο Νοβασόφ κατηγορεί τη γερμανική κυβέρνηση ότι δεν θέλει πλέον να βοηθά πολιτικά διωκόμενους: «Η υπόθεση έχει τελειώσει, μόνο η παλιά ρητορική διατηρείται ακόμη από αδράνεια».