Εντοπίστηκαν 50 νέα ναρκωτικά στην Ευρώπη μόνο το 2025, πολλά ισχυρά συνθετικά οπιοειδή: μπορεί η στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά να συμβαδίσει με ένα ολοένα πιο επικίνδυνο, ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο;
Μια νέα ψυχοδραστική ουσία κάνει την εμφάνισή της στην ευρωπαϊκή αγορά ναρκωτικών περίπου μία φορά την εβδομάδα. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι τα συνθετικά οπιοειδή συνιστούν τόσο οξεία απειλή, ώστε ένα μόνο γραμμάριο μπορεί να περιέχει αρκετές χιλιάδες θανατηφόρες δόσεις.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η προειδοποίηση προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για τα Ναρκωτικά (EUDA), η οποία δημοσίευσε στις 9 Ιουνίου την Έκθεση για τα Ναρκωτικά στην Ευρώπη 2026. Σύμφωνα με την έκθεση, μόνο το 2025 εντοπίστηκαν για πρώτη φορά σε ολόκληρη την Ευρώπη 50 νέες ουσίες, πολλές από αυτές συνθετικά οπιοειδή και καθινόνες.
Η υπηρεσία παρακολουθεί πλέον, μέσω του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης, περισσότερες από 1.000 νέες ψυχοδραστικές ουσίες, μεταξύ των οποίων πάνω από 100 συνθετικά οπιοειδή, μια κατηγορία που πριν από μία δεκαετία σχεδόν δεν καταγραφόταν.
Ανάμεσα στις νεότερες απειλές είναι τα λεγόμενα οπιοειδή «orphine», ένα ημισυνθετικό σύμπλεγμα ουσιών που έχει επεκταθεί ραγδαία από το 2024. Έχουν εντοπιστεί εννέα νέες ουσίες τύπου orphine, οι οποίες συνδέονται με περισσότερους από 30 θανάτους σε ολόκληρη την ήπειρο. Δύο από αυτές, η cychlorphine και η spirochlorphine, έχουν ήδη εμφανιστεί σε δώδεκα ή και περισσότερες χώρες και έχουν ενταχθεί σε ταχεία διαδικασία αξιολόγησης κινδύνου σε επίπεδο ΕΕ.
«Είναι δύσκολο να το αποδώσουμε σε έναν μόνο παράγοντα, γιατί η αγορά αντιδρά σε πολλαπλά ζητήματα», δήλωσε σε συνέντευξή της η εκτελεστική διευθύντρια της EUDA, Λορέιν Νόλαν, αναφέροντας το οργανωμένο έγκλημα, τις μεταναστευτικές πιέσεις και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις ως δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν την προσφορά. Η Ευρώπη, πρόσθεσε, έχει εξελιχθεί σε κόμβο παραγωγής, με εκατοντάδες παράνομα εργαστήρια να λειτουργούν κάθε χρόνο, βασιζόμενα στη μακρά παράδοση της ηπείρου στην παραγωγή αμφεταμινών και στον ολοένα πιο εξελιγμένο εξοπλισμό.
«Η κατάσταση είναι απαιτητική λόγω του ρυθμού με τον οποίο εξελίσσονται τα πράγματα και της πολύ γρήγορης εμφάνισης νέων ουσιών», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι κάθε νέα ένωση συνοδεύεται από κινδύνους για την υγεία που δεν έχουν ακόμη πλήρως κατανοηθεί.
Ωστόσο, η Ευρώπη δεν μένει πίσω. Η εντολή της EUDA ενισχύθηκε τον Ιούλιο του 2024 και από τότε η υπηρεσία έχει εισαγάγει εργαλεία για να μειώσει το κενό μεταξύ εντοπισμού και ελέγχου: ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Ειδοποίησης για τα Ναρκωτικά για ταχεία ενημέρωση των ανθρώπων στην πρώτη γραμμή, μια μονάδα αξιολόγησης απειλών για την πρόβλεψη της συμπεριφοράς νέων ουσιών και ένα νέο δίκτυο εγκληματολογικών και τοξικολογικών εργαστηρίων.
Όσον αφορά τα συνθετικά οπιοειδή, η υπηρεσία προχωρά σε ενεργή αξιολόγηση κινδύνου για αρκετές ουσίες που είναι πιθανό να οδηγηθούν σε έλεγχο σε επίπεδο ΕΕ, περιγράφοντας μια ταχύτερη διαδικασία που ξεκινά από τον άμεσο εντοπισμό, περνά στη γρήγορη αποτύπωση των βλαβών και καταλήγει στη ρύθμιση.
Τα στοιχεία της έκθεσης της EUDA δείχνουν ότι η Ένωση αντέχει καλύτερα από ορισμένες άλλες περιοχές. Το 2024 καταγράφηκαν στην ΕΕ περίπου 7.600 θάνατοι που σχετίζονται με ναρκωτικά, ένα μικρό μόνο μέρος των περισσότερων από 100.000 θανάτων που αναφέρονται κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια χώρα με μικρότερο πληθυσμό.
Η Νόλαν απέδωσε εν μέρει αυτή τη διαφορά στην «ισορροπημένη προσέγγιση» της Ευρώπης, η οποία συνδυάζει την επιβολή του νόμου με σταθερές επενδύσεις στη θεραπεία και τη μείωση της βλάβης. Πάνω από 500.000 από τους περίπου 800.000 χρήστες οπιοειδών με προβληματική χρήση στην ΕΕ, δηλαδή περισσότερο από το 60%, λαμβάνουν πλέον θεραπεία υποκατάστασης με αγωνιστές οπιοειδών, ενώ η ναλοξόνη για κατ’ οίκον χρήση, το φάρμακο που αναστρέφει την υπερδοσολογία, είναι διαθέσιμη σε 19 κράτη μέλη.
Παραμένουν πάντως κενά. Προγράμματα διάθεσης συριγγών και βελόνων λειτουργούν σε ολόκληρη την Ένωση, αλλά αρκετά κράτη μέλη εξακολουθούν να υπολείπονται των διεθνών στόχων κάλυψης. Οι χώροι επιτηρούμενης χρήσης, ένα πιο αμφιλεγόμενο εργαλείο μείωσης της βλάβης, επεκτείνονται μόνο σταδιακά. Η Νόλαν χαρακτήρισε τη συνολική τάση «μια κατάσταση που βελτιώνεται επιθετικά», βασισμένη σε εθνικά συστήματα τα οποία, όπως είπε, δείχνουν δέσμευση αλλά δεν διαθέτουν παντού τα ίδια μέσα.
Αυτή η ανισομέρεια βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας Στρατηγικής για τα Ναρκωτικά 2026-2030 της ΕΕ, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Ιούνιο και αποτελεί ένα από τα πιο ευρείας εμβέλειας πλαίσια πολιτικής που έχει διαμορφώσει μέχρι σήμερα η Ευρώπη. Η στρατηγική δομείται γύρω από πέντε πυλώνες: δημόσια υγεία, ασφάλεια, μείωση της βλάβης, συνεργασίες και ετοιμότητα.
Στόχος είναι να υπάρξει ρήξη με την, κατά την ίδια, προβληματική κληρονομιά προηγούμενων πολιτικών, οι οποίες αντιμετώπιζαν την προσφορά και τη ζήτηση ως ξεχωριστά ζητήματα. «Λαμβάνει στην πραγματικότητα πολύ προσεκτικά υπόψη τη σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο παράγοντες», είπε η Νόλαν.
Ο ρόλος της ίδιας της EUDA στο πλαίσιο αυτό είναι τεχνικός και όχι δεσμευτικός. Η υπηρεσία παρέχει στοιχεία, εκπαίδευση και παρακολούθηση, βοηθώντας τις κυβερνήσεις να διαμορφώσουν τις δικές τους απαντήσεις αντί να τους επιβάλλει πολιτικές. Πέρυσι, εκπαίδευσε χιλιάδες εργαζόμενους στην πρώτη γραμμή και πραγματοποίησε περισσότερα από 1.200 διαδικτυακά σεμινάρια για τις εθνικές αρχές.
Η συνεργασία με την Europol και τη Frontex εμβαθύνεται επίσης, ανέφερε η Νόλαν, καθώς τα δίκτυα διακίνησης γίνονται πιο εξελιγμένα και συνδέονται όλο και περισσότερο με την οργανωμένη βία. Η EUDA κατέχει αυτή την περίοδο την προεδρία του δικτύου οργανισμών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, με την ατζέντα της χρονιάς να επικεντρώνεται στους δεσμούς μεταξύ υγείας, ασφάλειας και αναδυόμενων τεχνολογικών απειλών.
Οι Βρυξέλλες υπολογίζουν ότι ταχύτερος εντοπισμός, γρηγορότερη αξιολόγηση κινδύνων και η συνέχιση των δαπανών για μέτρα μείωσης της βλάβης μπορούν να αποτρέψουν το πρόβλημα των οπιοειδών στην Ευρώπη από το να ακολουθήσει την πορεία που έχει καταγραφεί αλλού, ακόμη κι αν η «χημεία» της απειλής συνεχίζει να μεταβάλλεται.