Μετά την απόφαση του Πολωνού προέδρου να αφαιρέσει την ανώτατη τιμή από τον Ουκρανό ομόλογό του, πρώην αξιωματούχοι στο Κίεβο αποποιούνται το Τάγμα του Λευκού Αετού
Μια ρήξη ξέσπασε ανάμεσα σε δύο συμμάχους, που, ακόμη κι αν το κοινό τους παρελθόν είναι σκοτεινό, έρχεται σε μια στιγμή όπου η ενότητα της Ευρώπης απέναντι στις πολλές προκλήσεις, τόσο από ανατολάς όσο και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, είναι τόσο πολύτιμη...
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οι στενότεροι συνεργάτες του καθώς και πρώην πρόεδροι της Ουκρανίας ανακοίνωσαν ότι επιστρέφουν τα πολωνικά παράσημα, σε μια συγκυρία αυξανόμενης έντασης με την Πολωνία για τις σφαγές του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου.
Ο Ζελένσκι εξόργισε τη γειτονική Πολωνία, βασικό σύμμαχο στην απάντησή του στη ρωσική μαζική εισβολή από το 2022, δίνοντας σε μια στρατιωτική μονάδα το όνομα Ουκρανικός Εξεγερσιακός Στρατός (UPA), ενός εθνικιστικού κινήματος που ευθύνεται για σφαγές Πολωνών κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Την Παρασκευή, ο ακροδεξιός πρόεδρος της Πολωνίας, Καρόλ Ναβρότσκι, αφαίρεσε από τον Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού – την ανώτατη πολωνική διάκριση – παρά τις εκκλήσεις για αποκλιμάκωση τόσο στο Κίεβο όσο και στη Βαρσοβία.
Ο Ζελένσκι ανήρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφία του δέματος την ώρα που συσκευαζόταν και αποστελλόταν από ένα συνηθισμένο ταχυδρομείο, με παραλήπτη την προεδρική καγκελαρία της Πολωνίας.
«Η Ουκρανία είναι ευγνώμων προς τον πολωνικό λαό για τη στήριξη και τη συνεργασία του», πρόσθεσε ο Ζελένσκι στην ανακοίνωσή του.
Ρωγμές στη συμμαχία;
Σε ανακοίνωση με την οποία ανακάλεσε τη διάκριση που είχε απονείμει ο προκάτοχός του, ο Ναβρότσκι υποστήριξε ότι η απόφαση «δεν στρέφεται κατά του ουκρανικού λαού» και ότι η Πολωνία θα συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία.
Ωστόσο, πολλοί στην Ουκρανία είδαν την κίνηση του Ναβρότσκι ως επίθεση, και ο «πόλεμος των παρασήμων» φούντωσε ακόμη περισσότερο.
Ο ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Αντρίι Σίμπιχα, ήταν ο πρώτος που αντέδρασε, ανακοινώνοντας ότι θα επιστρέψει τον Σταυρό Διοικητή με Αστέρι του Τάγματος Αξίας της Δημοκρατίας της Πολωνίας, που του είχε απονεμηθεί το 2022.
Ο επικεφαλής του Γραφείου του προέδρου της Ουκρανίας, Κίριλο Μπουντάνοφ, καθώς και ο πρεσβευτής της Ουκρανίας στην Πολωνία, Βασίλ Μπόντναρ, ακολούθησαν, παραιτούμενοι από τον Σταυρό Αξιωματικού του Τάγματος Αξίας της Δημοκρατίας της Πολωνίας.
Ο δεύτερος πρόεδρος της ανεξάρτητης Ουκρανίας, Λεονίντ Κούτσμα (1994-2004) και, στη συνέχεια, ο τρίτος, Βίκτορ Γιούσενκο (2005-2010), και ο πέμπτος, Πέτρο Ποροσένκο (2014-2019), ανακοίνωσαν όλοι ότι παραιτούνται από το Τάγμα του Λευκού Αετού που τους είχε απονεμηθεί κατά τη διάρκεια της προεδρίας τους.
Ο Ποροσένκο διευκρίνισε ότι η άρνησή του να αποδεχθεί πλέον το τάγμα ήταν μια κίνηση σε απάντηση στην απόφαση του Πολωνού προέδρου, αλλά ότι αυτή η χειρονομία δεν στρεφόταν σε καμία περίπτωση κατά του πολωνικού λαού.
Ο Γιούσενκο υπογράμμισε επίσης ότι δεν επρόκειτο για πράξη μίσους, αλλά για κίνηση αλληλεγγύης προς τον Ζελένσκι και τον ουκρανικό στρατό, χαρακτηρίζοντας παράλληλα την απόφαση του Ναβρότσκι «ανεύθυνη».
«Δεν αναμετρήθηκε γι’ αυτό η Ουκρανία με τη Ρωσία, η οποία δικαιολόγησε την εισβολή της με ιστορικές διεκδικήσεις, ώστε σήμερα άλλες χώρες να μας υπαγορεύουν την ιστορία μας και να αποφασίζουν ποιον πρέπει να τιμούμε», αντέτεινε ο Κούτσμα μέσω του προεδρικού του ιδρύματος.
Πώς ξεκίνησε η κρίση;
Στις 27 Μαΐου, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπέγραψε διάταγμα με το οποίο έδινε την ονομασία «Ήρωες της UPA» στο Ανεξάρτητο Κέντρο Ειδικών Επιχειρήσεων «Βορράς» των δυνάμεων ειδικών επιχειρήσεων των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Εξήγησε ότι έλαβε αυτή την απόφαση «προκειμένου να αποκαταστήσει τις ιστορικές παραδόσεις του εθνικού στρατού και λαμβάνοντας υπόψη την υποδειγματική εκτέλεση των αποστολών που τους ανατέθηκαν κατά την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας».
Ο Ουκρανικός Επαναστατικός Στρατός ή UPA ήταν μια ουκρανική αντάρτικη οργάνωση που συγκροτήθηκε τον Οκτώβριο του 1942 στη Βολυνία (βορειοδυτική Ουκρανία), ως ένοπλο σκέλος της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών (OUN-B), ενός υπερεθνικιστικού κινήματος υπό την ηγεσία του Στέπαν Μπαντέρα, με στόχο τη δημιουργία ανεξάρτητου ουκρανικού κράτους.
Πολεμώντας τόσο τον γερμανικό στρατό όσο και τις σοβιετικές δυνάμεις, η οργάνωση διέπραξε μαζικές σφαγές κατά του πολωνικού πληθυσμού στη Βολυνία, με μεταξύ 40.000 και 100.000 θύματα, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις. Ο UPA δολοφόνησε επίσης αρκετές εκατοντάδες, ακόμη και χιλιάδες, Εβραίους στη Βολυνία και την Ανατολική Γαλικία.
Μια απόφαση που προκάλεσε ιδιαίτερα αρνητικές αντιδράσεις στην Πολωνία. Ο πρόεδρος Καρόλ Ναβρότσκι δήλωσε αμέσως ότι υποδέχτηκε την απόφαση του Ζελένσκι «με μεγάλη λύπη».
«Δεν είναι έτσι που οικοδομούνται οι σχέσεις μεταξύ των εθνών», τόνισε την Παρασκευή, προσθέτοντας ότι η εξύμνηση του UPA δίνει στη ρωσική προπαγάνδα «πολύ οξυγόνο για παραπληροφόρηση».
«Το όριο ανοχής του πολωνικού λαού στον πόνο έχει ξεπεραστεί»
Ο Πολωνός πρόεδρος επανήλθε το Σάββατο 20 Ιουνίου, δικαιολογώντας την απόφασή του να αφαιρέσει από τον Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού με το επιχείρημα ότι οι ενέργειές του ξεπέρασαν το όριο ανεκτικότητας των Πολωνών.
Κατά την τελετή για την Ημέρα Μνήμης των Εξεγέρσεων της Σιλεσίας, ο Ναβρότσκι υπογράμμισε ότι οι Πολωνοί γνωρίζουν καλά τον αγώνα της Ουκρανίας για ανεξαρτησία και τη ρωσική απειλή, αλλά οι πράξεις του Ζελένσκι ξεπέρασαν το «κατώφλι του πόνου».
Τόνισε ότι στον 20ό αιώνα η Πολωνία ήταν ελεύθερη μόλις για 31 χρόνια, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο αντιστεκόταν σε ξένη κυριαρχία.
«Είτε πολεμούσαμε τα σοβιετικά στρατεύματα το 1920, είτε υπομέναμε τον γερμανικό και σοβιετικό ολοκληρωτισμό, είτε πολεμούσαμε τους σοβιετικούς αποικιοκράτες από το 1945 έως το 1989», δήλωσε ο Πολωνός πρόεδρος.
«Ναι, ξέρουμε τι είναι ο πόλεμος, ξέρουμε τι είναι ο αγώνας για ανεξαρτησία, ξέρουμε ποια είναι η μετασοβιετική, και σήμερα η ρωσική, απειλή, αλλά είμαστε ένα περήφανο πολωνικό έθνος και έχουμε το δικό μας όριο ανοχής στον πόνο σε ζητήματα που αφορούν εμάς και τους συμμάχους μας. Και αυτό το όριο του πόνου έχει ξεπεραστεί, γι’ αυτό και αφαίρεσα από τον πρόεδρο Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού.»
Μόνο η Ρωσία θα ωφεληθεί
Πολλοί και στις δύο πλευρές των συνόρων των δύο χωρών επισημαίνουν ότι μόνο ο επιτιθέμενος μπορεί να επωφεληθεί από αυτή την αναζωπύρωση των ιστορικών εντάσεων ανάμεσα σε δύο καίριους συμμάχους, που αντιστέκονται στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και στην υβριδική απειλή της Μόσχας στην Ευρώπη.
Η Πολωνία υπήρξε ένας από τους βασικούς συμμάχους της Ουκρανίας από την πρώτη στιγμή της ρωσικής ευρείας κλίμακας εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022, φιλοξενώντας εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και λειτουργώντας ως βασικός κόμβος για τη δυτική βοήθεια προς το Κίεβο.
Ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, δήλωσε πεπεισμένος ότι, με δεδομένο το ιστορικό πλαίσιο, μόνο η Ρωσία μπορεί να βγει κερδισμένη από τη σύγκρουση ανάμεσα στην Ουκρανία και την Πολωνία.
Ο Σικόρσκι αναπαρήγαγε το σχόλιο του δημοσιογράφου και αρθρογράφου Βίτολντ Γιούρας από την εφημερίδα Onet, ο οποίος υπογράμμιζε ότι αφαιρώντας από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού, ο Καρόλ Ναβρότσκι μπορεί να κέρδισε μια ηθική νίκη, αλλά υπέστη μια ήττα – και μαζί της μια ήττα για ολόκληρη την Πολωνία.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ — του οποίου η κυβέρνηση διαφωνεί με τον Ναβρότσκι — επέκρινε την απόφαση του Ζελένσκι, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι ο Ουκρανός ηγέτης τον είχε διαβεβαιώσει πως δεν είχε πρόθεση να προσβάλει τους Πολωνούς. Κάλεσε τα δύο έθνη να μη χάσουν την αλληλεγγύη τους και να μην αφήσουν «η ιστορία να καταστρέψει το μέλλον μας».
Από την πλευρά του, ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σίμπιχα, ο οποίος είχε προηγουμένως χαρακτηρίσει την απόφαση του Πολωνού προέδρου «στρατηγικό λάθος... από το οποίο μόνο η Ρωσία θα ωφεληθεί», εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του προς τους Πολωνούς που δεν στηρίζουν την κλιμάκωση της έντασης με την Ουκρανία και υπενθύμισε την ύπαρξη ενός κοινού εχθρού: της Ρωσίας.
«Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους τους Πολωνούς που εξέφρασαν με σαφήνεια την αντίθεσή τους στην κλιμάκωση της έντασης με την Ουκρανία. Υποστηρίζουμε ακλόνητα αυτή τη στάση», σημείωσε στην πλατφόρμα X.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ουκρανικής διπλωματίας, μια τέτοια στάση δίνει σε πολλούς Ουκρανούς ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον στις σχέσεις καλής γειτονίας.
«Είμαστε ένας σοφός λαός, πάντα βρίσκουμε διέξοδο από τις δύσκολες καταστάσεις. Μας ενώνει μια οδυνηρή ιστορία, ένα κοινό μέλλον και η απειλή που συνιστά ο αιώνιος εχθρός μας: η Μόσχα», τόνισε ο υπουργός.
Και πράγματι, Ρώσοι αξιωματούχοι, οι οποίοι έχουν επανειλημμένα επικαλεστεί τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για να δικαιολογήσουν την εισβολή, ισχυριζόμενοι ότι πολεμούν «νεοναζί» στην Ουκρανία, χαιρέτισαν την απόφαση του Ναβρότσκι.
«Ο Πολωνός πρόεδρος επιτέλους αφαίρεσε από τον (Ζελένσκι) το Τάγμα του Λευκού Αετού», δήλωσε ο Ρώσος πρώην πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ, νυν αντιπρόεδρος του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας.