Καθώς τα deepfake πληθαίνουν στο διαδίκτυο, η Φινλανδία εντάσσει την εκπαίδευση στην ΤΝ στο σχολικό πρόγραμμα, ώστε παιδιά από 3 ετών να ξεχωρίζουν ψεύτικες ειδήσεις.
Η μάχη κατά των ψευδών ειδήσεων στη Φινλανδία ξεκινά στις προσχολικές τάξεις.
Εδώ και δεκαετίες, η βορειοευρωπαϊκή χώρα έχει εντάξει τον μιντιακό γραμματισμό, που περιλαμβάνει την ικανότητα ανάλυσης διαφορετικών ειδών μέσων και αναγνώρισης της παραπληροφόρησης, στο εθνικό πρόγραμμα σπουδών, για μαθητές ακόμη και ηλικίας τριών ετών.
Η διδασκαλία αποτελεί μέρος ενός ισχυρού προγράμματος κατά της παραπληροφόρησης, ώστε οι Φινλανδοί να είναι πιο ανθεκτικοί στην προπαγάνδα και τους ψευδείς ισχυρισμούς, ιδίως εκείνους που περνούν τα σύνορα των 1.340 χιλιομέτρων με τη γειτονική Ρωσία.
Τώρα, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να προσθέσουν τον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) στο πρόγραμμά τους, ιδίως μετά την εντατικοποίηση της ρωσικής εκστρατείας παραπληροφόρησης σε όλη την Ευρώπη που ακολούθησε την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια.
Η ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ το 2023 προκάλεσε επίσης την οργή της Μόσχας, αν και η Ρωσία έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι παρεμβαίνει στα εσωτερικά άλλων χωρών.
«Θεωρούμε ότι οι καλές δεξιότητες μιντιακού γραμματισμού είναι μια πολύ σημαντική δεξιότητα του πολίτη», είπε η Kiia Hakkala, ειδικός παιδαγωγός για τον Δήμο Ελσίνκι.
«Είναι πολύ σημαντικό για την ασφάλεια της χώρας και για την ασφάλεια της δημοκρατίας μας», πρόσθεσε.
Ο γραμματισμός στην τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε απαραίτητη δεξιότητα
Στο Δημοτικό Σχολείο Tapanila, σε μια ήσυχη γειτονιά βόρεια του Ελσίνκι, ο δάσκαλος Ville Vanhanen δίδαξε σε μια ομάδα μαθητών της τετάρτης τάξης πώς να εντοπίζουν τις ψευδείς ειδήσεις.
Καθώς στην οθόνη της τηλεόρασης εμφανιζόταν το μήνυμα «Γεγονός ή μυθοπλασία;», ο μαθητής Ilo Lindgren αξιολογούσε το ερώτημα. «Είναι λίγο δύσκολο», παραδέχτηκε ο 10χρονος.
Ο Vanhanen είπε ότι οι μαθητές του μαθαίνουν εδώ και χρόνια για τις ψευδείς ειδήσεις και την παραπληροφόρηση, ξεκινώντας με την ανάγνωση τίτλων και σύντομων κειμένων. Σε ένα πρόσφατο μάθημα, οι μαθητές της τετάρτης τάξης κλήθηκαν να καταγράψουν πέντε στοιχεία που πρέπει να προσέχουν όταν καταναλώνουν διαδικτυακή ενημέρωση, ώστε να διασφαλίζουν ότι είναι αξιόπιστη. Τώρα περνούν στον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη, ο οποίος εξελίσσεται γρήγορα σε απαραίτητη δεξιότητα.
«Μελετάμε πώς να αναγνωρίζουμε αν μια φωτογραφία ή ένα βίντεο έχει δημιουργηθεί από τεχνητή νοημοσύνη», πρόσθεσε ο Vanhanen, δάσκαλος και υποδιευθυντής του σχολείου.
Ρόλο παίζουν και τα φινλανδικά μέσα, οργανώνοντας την ετήσια «Εβδομάδα Εφημερίδων», κατά την οποία εφημερίδες και άλλο ενημερωτικό περιεχόμενο αποστέλλονται σε νέους για ανάγνωση. Το 2024, η Helsingin Sanomat, με έδρα το Ελσίνκι, συνεργάστηκε στη δημιουργία ενός νέου «Αλφαβηταρίου Μιντιακού Γραμματισμού», που διανεμήθηκε σε κάθε 15χρονο στη χώρα στην αρχή του λυκείου.
«Είναι πολύ σημαντικό για εμάς να φαινόμαστε ως ένας τόπος όπου μπορείς να βρεις πληροφορίες που έχουν επαληθευτεί, που μπορείς να εμπιστευτείς, και που παράγονται από ανθρώπους που γνωρίζεις με διαφανή τρόπο», είπε ο Jussi Pullinen, διευθυντής σύνταξης της ημερήσιας εφημερίδας.
Η δημοκρατία δοκιμάζεται από την παραπληροφόρηση
Ο μιντιακός γραμματισμός αποτελεί μέρος του φινλανδικού εκπαιδευτικού προγράμματος από τη δεκαετία του 1990 και προσφέρονται επιπλέον μαθήματα για ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας που μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην παραπληροφόρηση.
Οι δεξιότητες αυτές είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στην κουλτούρα, ώστε η βορειοευρωπαϊκή χώρα των 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων κατατάσσεται σταθερά στην κορυφή του Ευρωπαϊκού Δείκτη Μιντιακού Γραμματισμού. Ο δείκτης καταρτίστηκε από το Open Society Institute στη Σόφια, Βουλγαρία, την περίοδο 2017 έως 2023.
«Δεν νομίζω ότι είχαμε φανταστεί πως ο κόσμος θα έμοιαζε έτσι», είπε ο Φινλανδός υπουργός Παιδείας Anders Adlercreutz. «Ότι θα δεχόμασταν βομβαρδισμό παραπληροφόρησης, ότι οι θεσμοί μας θα αμφισβητούνταν και η δημοκρατία μας θα δοκιμαζόταν πραγματικά, μέσω της παραπληροφόρησης.»
Και με τη ραγδαία εξέλιξη των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευτικοί και ειδικοί σπεύδουν να διδάξουν στους μαθητές και στο ευρύτερο κοινό πώς να ξεχωρίζουν τι είναι γεγονός και τι είναι ψευδής είδηση.
«Ήδη είναι πολύ πιο δύσκολο, στον χώρο της πληροφόρησης, να εντοπίσεις τι είναι αληθινό και τι δεν είναι», είπε η Martha Turnbull, διευθύντρια υβριδικής επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, με έδρα το Ελσίνκι. «Τυχαίνει αυτή τη στιγμή να είναι σχετικά εύκολο να εντοπίσουμε τα ψεύτικα που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη, επειδή η ποιότητά τους δεν είναι τόσο καλή όσο θα μπορούσε.»
Και πρόσθεσε: «Καθώς αυτή η τεχνολογία εξελίσσεται, και ιδίως όσο προχωρούμε προς συστήματα όπως η agentic AI, θεωρώ ότι τότε θα γίνει πολύ πιο δύσκολο για εμάς να τα εντοπίζουμε.»