Ένα tribute συγκρότημα σε καλλιτέχνη γνωστό όσο ζούσε μόνο σε κλειστό κύκλο ξεσήκωσε το Coliseu dos Recreios στη συναυλία αποχαιρετισμού του. Το φαινόμενο Ζοζέ Πινιάλ δείχνει την τάση της εποχής μας να ανασύρει θησαυρούς του παρελθόντος.
Ζοζέ Πινιάλ είναι ένα όνομα που, μέχρι πριν από καμιά δεκαριά χρόνια ή λίγο παραπάνω, δεν γνώριζε κανείς.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Γεννημένος στη Σάντα Κρους ντου Μίσπου (Ματοσίνιος), είχε καριέρα στο κύκλωμα των χορών και των ντισκοτέκ στον βορρά της Πορτογαλίας τη δεκαετία του 1980 και πέθανε μόλις στα 41 του, το 1993, σε τροχαίο δυστύχημα, όταν γύριζε από μια εμφάνιση, σχεδόν στην ανωνυμία.
Έτσι θα συνέχιζε, αν ο αιώνας μας δεν είχε μια αχόρταγη όρεξη για ιστορίες με «ψήγματα χρυσού» που ανασύρονται από το παρελθόν και τη λήθη, απόδειξη είναι, για παράδειγμα, η ιστορία της φωτογράφου Βίβιαν Μέιερ, της οποίας η ευφυΐα ανακαλύφθηκε μόνο μετά τον θάνατό της, ή η πλοκή ενός από τα μεγαλύτερα μπεστ σέλερ του Πολ Όστερ, του O Livro das Ilusões, όπου ένας άνδρας που προσπαθεί να ξεπεράσει το πένθος για τη γυναίκα και τα παιδιά του, που σκοτώθηκαν σε αεροπορικό δυστύχημα, μοχθεί να ανασύρει από τη λήθη έναν ηθοποιό και σκηνοθέτη από τις χρυσές εποχές του βωβού κινηματογράφου, αν και εδώ υπάρχει ένα plot twist διαφορετικό από τις ιστορίες της Μέιερ και του Πινιάλ.
Η μοίρα του Πινιάλ άρχισε να αλλάζει την ημέρα που ο αδελφός του Πάουλου Κούνια Μαρτίνς, ενός φωτογράφου και συλλέκτη σπάνιων μουσικών ηχογραφήσεων από το Πόρτο, μετακόμισε σε ένα διαμέρισμα όπου προηγουμένως λειτουργούσε το γραφείο ενός μουσικού μάνατζερ. Εκεί μέσα όλα είχαν μείνει όπως ήταν: ανάμεσα στα πολλά κειμήλια ο νέος ενοικιαστής βρήκε δύο κασέτες σκεπασμένες σκόνη.
Αρχικά ακούστηκαν σε έναν κύκλο φίλων και χρειάστηκαν ακόμη μερικά χρόνια μέχρι τα τραγούδια του Ζοζέ Πινιάλ να μετατραπούν σε φαινόμενο viral, κάτι που συνέβη αφού ανέβηκαν στο YouTube.
Τραγούδια όπως το «Tu És a Que Eu Quero (Tu Não Prendas o Cabelo)», που αργότερα χρησιμοποιήθηκε σε διαφήμιση εταιρείας διαδικτυακών στοιχημάτων, άρχισαν να σιγοτραγουδιούνται στη μισή Πορτογαλία. Η ιστορία έφτασε μέχρι τις σελίδες της βρετανικής εφημερίδας The Guardian (πηγή στα Πορτογαλικά) και έγινε ντοκιμαντέρ (πηγή στα Πορτογαλικά).
Έμενε να λυθεί ένα μυστήριο: Ποιος ήταν ο Ζοζέ Πινιάλ; Οι απαντήσεις άρχισαν να εμφανίζονται μόνο όταν η Μαρίνα Πινιάλ, μοναχοκόρη του τραγουδιστή, σχολίασε το βίντεο που ανέβηκε διαδικτυακά το 2016 και έχει ήδη περίπου 1,4 εκατ. προβολές.
Την ίδια χρονιά εμφανίστηκαν και οι Ζοζέ Πινιάλ Ποστ-Μόρτεμ Εξπίριενς. Το συγκρότημα-φόρος τιμής, που ιδρύθηκε για να τιμήσει τον τραγουδιστή, αποχαιρέτησε τώρα τις σκηνές, ύστερα από δέκα χρόνια, με μια συναυλία στην αίθουσα όπου ο Πινιάλ ονειρευόταν κάποτε να τραγουδήσει: το Coliseu dos Recreios, στη Λισαβόνα.
Το συγκρότημα γεννήθηκε σαν μια «πλάκα», το 2016, και θα έπαιζε, υποτίθεται, μόνο για ένα βράδυ. Στο μεταξύ, πέρασαν δέκα χρόνια. Τα μέλη, όλα από τον χώρο της εναλλακτικής μουσικής, έχουν άλλα πρότζεκτ που θέλουν να αναπτύξουν. Όμως θέλησαν η αποθέωση να είναι πλήρης, με τελικές συναυλίες στα coliseus του Πόρτο και της Λισαβόνας.
Ο Ζοάου Σαρνάδας είναι κιθαρίστας και υπήρξε ο μεγάλος κινητήριος μοχλός του συγκροτήματος, πέρα από το ότι ανήκει στο κολεκτίβο που διαχειρίζεται τη Favela Discos και έχει καριέρα στην πειραματική μουσική με το alias «Κοέλιο Ράδιοακτίβο»: «Η πρώτη μου αντίδραση, όταν άκουσα τη μουσική του Ζοζέ Πινιάλ, ήταν να συνειδητοποιήσω ότι είναι κάτι μοναδικό. Παρότι είναι κάτι που ζει μέσα σε ένα πλαίσιο, που είναι αυτό της ρομαντικής μουσικής, της μουσικής για χορούς, η μουσική του είναι κάτι μοναδικό», διηγείται.
Το 2016 ο Σαρνάδας και μερικοί φίλοι θέλησαν να σχηματίσουν μια μπάντα για να παίξουν τα τραγούδια του Πινιάλ, που άκουγαν σχεδόν εμμονικά, σε ένα πάρτι γενεθλίων. Πολλοί άλλοι μουσικοί προστέθηκαν. Στα δέκα χρόνια που ακολούθησαν, έπαιξαν σε δεκάδες γιορτές και αίθουσες συναυλιών σε όλη τη χώρα. Ο Σαρνάδας λέει ότι είχαν φτάσει να σκεφτούν να προτείνουν στον ίδιο τον Πινιάλ να τον τραβήξουν από τη λήθη και να σχηματίσουν μια μπάντα που θα μπορούσε να τον συνοδεύει, αυτό πριν μάθουν ότι είχε ήδη πεθάνει.
Ο Μπρούνο Μαρτίνς, που χρησιμοποιεί το καλλιτεχνικό όνομα Μπρούνο ντε Σέντα, είναι ο τραγουδιστής και «φορά» την περσόνα του Πινιάλ: «Το μουστάκι το είχα ήδη», αστειεύεται. Το «λουκ» ολοκληρώνεται με το σήμα κατατεθέν του Πινιάλ, «πιο ’80s δεν γίνεται»: μαύρο πουκάμισο, λευκό κοστούμι και χρυσή καδένα στον λαιμό. «Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο σε εκείνον ήταν η φωνή και ο τρόπος που τραγουδούσε. Εκείνη η αβυσσαλέα παράδοση που έδινε στα τραγούδια», λέει.
Αυτή η παράδοση και η αυθεντικότητα, που ο Μπρούνο ντε Σέντα αναπαράγει άψογα στη σκηνή, φαίνεται να είναι αυτό που μάγεψε ολόκληρη μια λεγεώνα θαυμαστών πολλών γενεών, σε μεγάλο βαθμό νέων, αστικών και μορφωμένων, ένα κοινό ριζικά διαφορετικό από εκείνο που συνήθως ακολουθεί αυτό το είδος μουσικής. Ο Πινιάλ δεν έκρυβε τη βαριά βόρεια προφορά του, τραγουδούσε κάποιες φορές φάλτσα, αλλά πάντα με πάθος και χωρίς να ζητά συγγνώμη που ήταν αυτό που ήταν. «Νιώθουμε μια τεράστια γνησιότητα», λέει ο μουσικός Ρούι Φονσέκα, από τους 800 Gondomar, στο ντοκιμαντέρ A Vida Dura Muito Pouco του Ντινίς Λεάλ Μασάδου. Η μουσική που έφτιαχνε, μαζί με τις ενορχηστρώσεις του Μανουέλ Εδουάρδου, έχει «κάτι», συχνά δύσκολο να εξηγηθεί, που τον ξεχωρίζει από όλους τους άλλους που σημάδεψαν την πορτογαλική λαϊκή μουσική ή αυτό που άρχισε να αποκαλείται, υποτιμητικά, música pimba.
Παρ’ όλα αυτά, κάτι που πολύ δύσκολα μπορούμε να προσάψουμε στον Πινιάλ είναι η πρωτοτυπία: Παρότι οι περισσότερες συνθέσεις είναι υπογεγραμμένες απλώς με «DR» (δικαιώματα διατηρούνται), μια επίσκεψη σε αυτή τη λίστα αναπαραγωγής στο Spotify (πηγή στα Πορτογαλικά) αρκεί για να καταλάβει κανείς ότι τα «μεγάλα σουξέ» του Ζοζέ Πινιάλ είναι, στην πραγματικότητα, διασκευές θεμάτων Βραζιλιάνων και Ισπανών καλλιτεχνών της εποχής, όπως ο Πάκο Εσκουδέρο, ο Τσικιτέτε ή ο Κλάουντιο Φοντάνα.
Για τους Ζοζέ Πινιάλ Ποστ-Μόρτεμ Εξπίριενς, των οποίων η τελευταία συναυλία στο Coliseu dos Recreios θα μείνει στην ιστορία ως μια σπάνια έκρηξη ενέργειας, ήρθε η ώρα να θεωρήσουν την αποστολή ολοκληρωμένη: «Το μήνυμα, να δείξουμε ποιος είναι ο Ζοζέ Πινιάλ και το έργο του, έχει παραδοθεί. Έγινε αυτή η δουλειά», λέει ο Μπρούνο ντε Σέντα. «Πάνω απ’ όλα, αυτό μας παίρνει πολύ χρόνο. Μια μπάντα αυτού του διαμετρήματος απαιτεί σχεδόν απόλυτη αφοσίωση και, ύστερα από δέκα χρόνια, έχουμε ήδη την επιθυμία να κάνουμε άλλα πράγματα», καταλήγει.
Στην πρώτη σειρά, όπως στις περισσότερες συναυλίες του συγκροτήματος, βρισκόταν η Μαρίνα Πινιάλ, η οποία, πέρα από το ότι είναι κόρη του τραγουδιστή, είναι και μία από τις μεγαλύτερες θαυμάστριες της μπάντας-φόρου τιμής. Σε αυτήν, επειδή ήταν τόσο ιδιαίτερη, ήταν συγκινημένη: «Έχω μόνο να ευχαριστήσω τη μπάντα, αλλά είναι λυπηρό που σταματούν, ιδίως σε αυτή την αίθουσα, όπου ο πατέρας μου τόσο ονειρευόταν να έρθει μια μέρα να τραγουδήσει», λέει. «Είμαι πολύ χαρούμενη για τη διαδρομή τους, είμαι πολύ χαρούμενη για τη διαδρομή του πατέρα μου και για όλα όσα κάνει ο πατέρας μου στους ανθρώπους με τη μουσική του».
Το συγκρότημα κλείνει τον κύκλο, όμως η μουσική του Ζοζέ Πινιάλ παραμένει ζωντανή χάρη σε όλους τους θαυμαστές που απέκτησε από τότε που ξανανακαλύφθηκε και θα συνεχίσουν να φωνάζουν το σύνθημα που ακούγεται πάντα στις συναυλίες: «Ζοζέ Πινιάλ, αθάνατος!»