Έκτακτη είδηση
Αυτό το περιεχόμενο δεν είναι διαθέσιμο στην περιοχή σας

Γεννάδειος Βιβλιοθήκη: Οι Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο αγώνας για την Ανεξαρτησία

«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”»
«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”»   -   Πνευματικά Δικαιώματα  Γιώργος Μητρόπουλος
Μέγεθος Κειμένου Aa Aa

Οι εορτασμοί των 200 χρόνων από το 1821 δίνουν φέτος τη μοναδική ευκαιρία να γίνουν στην Αθήνα μια σειρά από σημαντικές εκθέσεις που φωτίζουν διάφορες πτυχές του αγώνα για την ανεξαρτησία, τη σχέση της Ελλάδας με τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά και την πορεία για τη δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους. Μία από αυτές είναι και η έκθεση «Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”» (1776-1866) που παρουσιάζει από τις 25 Μαΐου, η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, σε επιμέλεια της Μαρίας Γεωργοπούλου.

Με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, το αμερικανικό ίδρυμα ανέτρεξε στις πλούσιες συλλογές του και έστησε μια ωραία έκθεση, με ένα άγνωστο στους περισσοτέρους θέμα, τον αμερικανικό φιλελληνισμό. Οι δύο ημερομηνίες σταθμοί της έκθεσης έχουν να κάνουν με τις ΗΠΑ: το 1776 είναι η χρονιά της Διακήρυξης της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας και το 1866 σηματοδοτεί το τέλος του αμερικανικού Εμφυλίου.

Γιώργος Μητρόπουλος
Γεννάδειος ΒιβλιοθήκηΓιώργος Μητρόπουλος

Ποιες ήταν οι σχέσεις ΗΠΑ και προεπαναστατικής Ελλάδας; Ποια ήταν τα κοινά σημεία του αμερικανικού και του ελληνικού αγώνα για την ανεξαρτησία; Πώς έβλεπαν οι Αμερικανοί την ελληνική αρχαιότητα; Τι έκαναν για να βοηθήσουν τον Αγώνα των Ελλήνων; Ποιοι ήταν οι εμβληματικοί Αμερικανοί Φιλέλληνες; Ποιος ήταν ο ρόλος των Αμερικανών Προτεσταντών Ιεραποστόλων στην Ελλάδα και πώς προσηλύτιζαν τους Έλληνες; Αυτά είναι μόνο μερικά από τα ερωτήματα που απαντά η μικρή αλλά στιβαρή έκθεση που είναι στημένη στην Πτέρυγα Ιωάννη Μακρυγιάννη της Βιβλιοθήκης.

Η σχέση ΗΠΑ-Ελλάδας

Τα αρχαιοελληνικά ιδεώδη της ελευθερίας και της δημοκρατίας δημιούργησαν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ της Αμερικής και των Ελλήνων επαναστατών, που αποτυπώνονται και στον Ύμνο της Ελευθερίας του Δ. Σολωμού. Συγκινημένοι από την εξέγερση των Ελλήνων ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, οι Αμερικανοί φιλέλληνες πυροδότησαν το δημόσιο αίσθημα και τη συμπάθεια υπέρ της Ελλάδας, συγκέντρωσαν χρήματα και προμήθειες για να βοηθήσουν τον αγώνα και πίεσαν τους πολιτικούς τους εκπροσώπους να αναγνωρίσουν την ελληνική ανεξαρτησία.

χ
Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού, τυπωμένος στο Μεσολόγγι το 1823. Στροφή 22.χ

Οι Αμερικανοί Φιλέλληνες προσπάθησαν να πείσουν το αμερικανικό κοινό ότι η Ελλάδα, ως γενέτειρα του δυτικού πολιτισμού, άξιζε να αναστηθεί ως ελεύθερο και δημοκρατικό κράτος. Λόγω της κυβερνητικής πολιτικής ουδετερότητας που καθιερώθηκε από το δόγμα Monroe (Δεκέμβριος 1823), η βοήθεια προς την Ελλάδα δεν ήρθε από το κράτος αλλά από ιδιώτες που στήριξαν την Ελληνική Επανάσταση ιδρύοντας Φιλελληνικά Κομιτάτα σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ζέση με την οποία οι Αμερικανοί έσπευσαν να συγκεντρώσουν χρήματα, ρουχισμό και τρόφιμα για τον άμαχο Ελληνικό πληθυσμό ονομάστηκε «ελληνικός πυρετός» και προσέφερε ανακούφιση σε μεγάλο μέρος του άμαχου πληθυσμού στην Ελλάδα.

Η έκθεση επικεντρώνεται κυρίως στη δράση μεμονωμένων ατόμων για να αναδείξει το εύρος της αμερικανικής υποστήριξης του αγώνα των Ελλήνων αλλά και τις εκτενείς επιπτώσεις του κινήματος του Φιλελληνισμού στο νέο Ελληνικό κράτος.

Γιώργος Μητρόπουλος
«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”»Γιώργος Μητρόπουλος

Ο Κοραής και η σχέση του με τον Τόμας Τζέφερσον

Ο σημαντικός Έλληνας διανοούμενος Αδαμάντιος Κοραής οραματιζόταν μια δημοκρατική Ελλάδα, που θα ανακτούσε τη δόξα της Χρυσής Εποχής του Περικλή. Για να αποκρυσταλλώσει τα πολιτικά του σχέδια το 1823 αντάλλαξε απόψεις για την Ελληνική Επανάσταση και το Σύνταγμα με τον πατέρα του Αμερικανικού έθνους, τον Thomas Jefferson, βαθύ γνώστη των κλασικών σπουδών. Η κλασική παιδεία και η μελέτη του Ελληνισμού που άκμασε το 18ο αιώνα στην Ευρώπη και στην Αμερική εκφράστηκε κυρίως μέσω της λογοτεχνίας, της τέχνης και της αρχιτεκτονικής και δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για την υποστήριξη των Ελλήνων επαναστατών.

Στις 25 Μαΐου 1821, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, εξ ονόματος της Μεσσηνιακής Γερουσίας, απηύθυνε επιστολή στον τότε υπουργό Εξωτερικών John Quincy Adams, η οποία δημοσιεύθηκε σε αμερικανικές εφημερίδες, ζητώντας ηθική υποστήριξη. Απευθύνοντας έκκληση προς τους «πολίτες της Αμερικής» να βοηθήσουν τους Έλληνες να «απαλλάξουν την Ελλάδα από τους βάρβαρους», ο Μαυρομιχάλης επικαλέστηκε επιδέξια τη συγγένεια της αμερικανικής και της αρχαίας ελληνικής ελευθερίας: «εις τον τόπον σας εδιάλεξε να κατοική η ελευθερία, από μόνους εσάς λατρευομένη, καθώς ελατρεύετο από τους πατέρας μας».

χ
Ο φιλόλογος, ρήτορας και πολιτικός Έντουαρντ Έβερετ (1794-1865) από τη Βοστώνη, υπέρμαχος της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηνωμένες Πολιτείεςχ

Ακολουθώντας τη συμβουλή του Κοραή, η πρώτη αυτή έκκληση προς την Αμερική για αναγνώριση και υποστήριξη απευθύνθηκε προς τον νεαρό καθηγητή Edward Everett (1794-1865), ο οποίος ήταν ο πρώτος κάτοχος της έδρας Ελληνικής Λογοτεχνίας Eliot στο Χάρβαρντ και είχε περάσει δύο χρόνια στην Ελλάδα πριν αναλάβει τη θέση του.

Η σκληρότητα του πολέμου, ειδικά η σφαγή της Χίου, και ο θάνατος του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι ενέπνευσαν πολλούς νέους Αμερικανούς να συνταχθούν με τους Έλληνες επαναστάτες. Παρά την πολιτική της ουδετερότητας των Ηνωμένων Πολιτειών, πολλοί ιδιώτες Αμερικανοί εργάστηκαν για την αποστολή πόρων – χρημάτων, οπλισμού και φαρμάκων – στην Ελλάδα, και μια χούφτα Αμερικανοί φιλέλληνες ταξίδεψαν κιόλας προκειμένου να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων.

χ
Λόρδος Βύρων, από Adam de Friedel, The Greeks: twenty-four portraits (1824)χ

Οι Αμερικανοί Φιλέλληνες

Ο Νεοϋορκέζος George Jarvis ήταν ο πρώτος Αμερικανός που ήρθε στην Ελλάδα για να πολεμήσει στο πλευρό των Ελλήνων. Έγινε αντιστράτηγος στις ελληνικές δυνάμεις, γνωστός ως «Καπετάν Ζέρβης». Στο σύνταγμά του υπηρετούσε επίσης ο Jonathan Pekham Miller από το Βερμόντ. Ο πιο σημαντικός από τους Αμερικανούς Φιλέλληνες όμως ήταν ο Samuel Gridley Howe, ένας γιατρός από τη Βοστόνη που ήρθε στην Ελλάδα μετά την αποφοίτησή του από το Χάρβαρντ το 1824.

Ο Howe υπηρέτησε ως επικεφαλής χειρουργός του ελληνικού στρατού πριν επιστρέψει στη Βοστόνη για να αναλάβει τη διοίκηση της Σχολής Τυφλών Perkins, αλλά έμεινε για πάντα αφοσιωμένος στην Ελλάδα και μάλιστα επέστρεψε το 1866 για να συνδράμει την εξέγερση των Κρητικών, το σημείο όπου κλείνει η έκθεση. Και οι τρεις έχουν αφήσει εκτενείς αναφορές για τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα. Εκτίθενται τα ημερολόγια του Jarvis και επιστολές του Howe στον Άγγλο George Finlay (από τα αρχεία της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής).

Εκτός από τον καίριο ρόλο που έπαιξαν αυτοί οι Φιλέλληνες στη διανομή της σημαντικής ανθρωπιστικής βοήθειας που έστειλαν οι Αμερικανοί στην Ελλάδα, διέσωσαν επίσης ορφανά ελληνόπουλα στις ΗΠΑ, τα λεγόμενα «ορφανά του Αγώνα». Πολλά από αυτά τα παιδιά εκπαιδεύτηκαν στο Κολλέγιο Amherst και ακολούθησαν σημαντική σταδιοδρομία στις ΗΠΑ ή πίσω στην Ελλάδα. Μερικοί από τους Έλληνες που έφθασαν στις ΗΠΑ φρόντισαν να μοιραστούν τα δεινά τους και την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης με το Αμερικανικό κοινό μέσω διαλέξεων, ενώ άλλοι, όπως ο Σοφοκλής Ευαγγελινός Αποστολίδης, πυροδότησαν τη μελέτη της μεσαιωνικής και νεοελληνικής γλώσσας στην Αμερική με δημοσιεύσεις και πανεπιστημιακά μαθήματα.

χ
Μαθήτριες της Σχολής Χιλλ επισκέπτονται την Ακρόπολη (περ. 1860), φωτ. Φίλιππος Μαργαρίτης. Συλλογή Λένας Ιωαννίδη, Αρχείο της Σχολής Χιλλχ

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα τμήματα της έκθεσης αναδεικνύει την εκπαιδευτική δράση προτεσταντών ιεραποστόλων στην Ελλάδα. Εκτίθενται πολλά από τα σπάνια σχολικά εγχειρίδια που μετέφρασαν και δημοσίευσαν στη Μάλτα, στη Χίο και στη Σύρο. Από τα σχολεία που ίδρυσαν στην Ελλάδα, αναδεικνύονται το επιτυχημένο σχολείο που ίδρυσε ο αιδεσιμότατος John J. Hill και η σύζυγός του Frances στην Αθήνα εξακολουθεί να λειτουργεί ως σήμερα (Σχολή Χιλλ) και το όμορο διδασκαλείο που βασίστηκε στις αρχές του «Ινστιτούτου Τροία» της Emma Willard.

Η Ελληνίδα σκλάβα και ο αμερικανικός αντίκτυπος

Γιώργος Μητρόπουλος
«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”»Γιώργος Μητρόπουλος

Η έκθεση διερευνά, επίσης, το ρόλο που έπαιξε το δουλεμπόριο, όπως το βίωσαν οι Αμερικανοί Φιλέλληνες στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής, στη διαμόρφωση της συζήτησης για την χειραφέτηση των σκλάβων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αναδεικνύοντας τον αντίκτυπο ενός διάσημου γλυπτού, της Ελληνίδας σκλάβας του Αμερικανού γλύπτη Hiram Power, στο διάλογο μεταξύ Βορείων και Νοτίων σχετικά με την δουλεία, η έκθεση επιδιώκει να διαφωτίσει τον τρόπο με τον οποίο η ενσυναίσθηση μεταξύ των Ελλήνων θυμάτων της οθωμανικής καταπίεσης και των Αφρικανών σκλάβων στην Αμερική βοήθησε στην αποκρυστάλλωση των ιδεών που οδήγησαν στην κατάργηση της δουλείας.

χ
Η Ελληνίδα Σκλάβα, Παριανή πορσελάνη της εταιρείας Minton, αντίγραφο του διάσημου αγάλματος του Αμερικανού γλύπτη Hiram Powers (1848). Ύψος 35,5 εκ.χ

Το άγαλμα – στην έκθεση παρουσιάζεται ένα μικρό αντίγραφο – έκανε πάταγο στην Αμερική, γιατί ήταν το πρώτο γυμνό γλυπτό που εκτέθηκε εκεί. Όταν έφτασε στη χώρα, έκανε μια μεγάλη περιοδεία σε διάφορες πόλεις, προκαλώντας μεγάλες αντιδράσεις. Άνδρες και γυναίκες πήγαιναν να το δουν σε διαφορετικές ώρες. Η απάντηση στο ότι ήταν γυμνή, ήταν ότι ήταν «ντυμένη» με την αθωότητα, την αξιοπρέπεια και την αγνότητά της.

Τι περιλαμβάνει η έκθεση

Οι συλλογές της Γενναδείου για το '21 περιέχουν εξαιρετικά σπάνιες εκδόσεις, φυλλάδια, απομνημονεύματα, εφημερίδες, αρχειακό υλικό, χαρακτικά, ταξιδιωτικά έργα, χάρτες, ποιήματα και σχολικά βιβλία και αποτελούν γνωστές πηγές για την Ελληνική Επανάσταση και τον Φιλελληνισμό. Η έκθεση, η οποία θα είναι διαθέσιμη και στο διαδίκτυο, βασίζεται σε σπάνιο αρχειακό υλικό από τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, καθώς και σε πίνακες ζωγραφικής και φιλελληνικά αντικείμενα, από μουσεία και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα.

Εμπλουτίστηκε με δάνεια από: τη Συλλογή του Μιχάλη και της Δήμητρας Βαρκαράκη, τα Αρχεία της Σχολής Χιλλ, τα Αρχεία της Βρετανικής Σχολής Αθηνών, το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα Διπλωματικά και Ιστορικά Αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών και τον κύριο Κωνσταντίνο Αρνιακό.

Γιώργος Μητρόπουλος
«Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο “ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων”»Γιώργος Μητρόπουλος

Το στήσιμο και τη σκηνογραφία υπογράφουν οι Παρασκευή Γερολυμάτου και Ανδρέας Γεωργιάδης.

Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσση έκδοση (ελληνικά, αγγλικά), που ετοίμασε η επιμελήτρια της έκθεσης Μαρία Γεωργοπούλου, με κείμενα των Περικλή Βαλλιάνου, Βαγγέλη Καραμανωλάκη, Curtis Runnels, Φωτεινή Τομαή και Peter Wirzbicki.

Η έκθεση χρηματοδοτήθηκε από την Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Ελλάδα, στο πλαίσιο των προγραμμάτων της για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση με τίτλο «ΗΠΑ & Ελλάδα: Γιορτάζοντας 200 χρόνια φιλίας», από Επιτρόπους της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και άλλους υποστηρικτές του έργου της Γενναδείου Βιβλιοθήκης.

INFO

Διάρκεια έκθεσης: 25 Μαΐου - 12 Δεκεμβρίου 2021

Ώρες Λειτουργίας: Πέμπτη-Κυριακή 12.00-18.00

Είσοδος Ελεύθερη

Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα

Γεννάδειος Βιβλιοθήκη - Πτέρυγα Ι. Μακρυγιάννης

Σουηδίας 54, τηλ.: 2107210536