«Είναι η πρώτη νύχτα εδώ και τέσσερα χρόνια που κοιμόμαστε εννέα ώρες χωρίς να φοβόμαστε» λένε μητέρες και παιδιά
Ο Μακάρ παρατηρεί τον βυθό της θάλασσας. Το παιδί από την Ουκρανία δεν έχει κάνει ποτέ του καταδύσεις, αλλά έφτασε πολύ στον βυθό, όταν επισκέφθηκε το «Ενυδρείο της Λισαβόνας». Η ηρεμία του θαλάσσιου περιβάλλοντος έρχεται σε αντίθεση με τις ημέρες του πολέμου που έχουν ζήσει αυτά τα παιδιά.
Ο εξάχρονος Μακάρ έχασε τον πατέρα του στη φρίκη του πολέμου. Ανήκει σε μια ομάδα ουκρανών μητέρων και παιδιών που ταξίδεψαν στην Πορτογαλία με τη βοήθεια της οργάνωσης Help UA.PT, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ψυχολογικής και Πολιτιστικής Υποστήριξης Οικογενειών Πολέμου.
«Ήταν ένα 20ωρο ταξίδι με λεωφορείο από το Κίεβο στη Βαρσοβία. Καταφέραμε να φτάσουμε εκεί μόνο επειδή είχαμε στρατιωτική συνοδεία από την ουκρανική πλευρά, η οποία βοήθησε να καθαριστούν οι δρόμοι. Τα παιδιά, ήταν άυπνα, αλλά με τεράστια επιθυμία να φτάσουν στην Πορτογαλία και να κάνουν ένα διάλειμμα από τη φρίκη του πολέμου», περιγράφει ο Άνγκελο Νέτο, αντιπρόεδρος της Help UA. PT.
Αυτές οι μητέρες και τα παιδιά, συγγενείς των Ουκρανών στρατιωτών που έχουν πεθάνει ή αγνοούνται, προέρχονται από την Τσέρνιχοφσκα, στα βόρεια της Ουκρανίας.
«Πρόκειται για μια περιοχή που επηρεάζεται έντονα από τις καθημερινές συγκρούσεις. Φανταστείτε, μείον 20 βαθμούς, χωρίς ρεύμα, χωρίς θέρμανση, χωρίς φαγητό», εξηγεί ο Νέτο.
«Για να σας δώσω μια ιδέα, έφτασαν το Σάββατο. Την Κυριακή, όταν ξύπνησαν, τους ρώτησα αν είχαν κοιμηθεί καλά και μου είπαν : Αυτή είναι η πρώτη νύχτα μετά από τέσσερα χρόνια που κοιμηθήκαμε εννέα ώρες, ξέγνοιαστα».
Η επίσκεψη στο ενυδρείο αποτελεί μέρος σειράς δραστηριοτήτων για τρεις εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών διαμένουν στο κέντρο Fénix στο Ουρέμ, στο κέντρο της Πορτογαλίας.
«Για αυτούς είναι μια γαλήνη τριών εβδομάδων, όμως είναι σαν να μένουν τρία χρόνια, όσον αφορά την ψυχική ανάπαυση», περιγράφει ο Άνγκελο Νέτο, αναπτύσσοντας τις λεπτομέρειες του προγράμματος που περιλαμβάνει συνεδρίες θεραπείας για την αντιμετώπιση του τραύματος του πολέμου.
«Έχουμε έναν ψυχολόγο που ήρθε από την Ουκρανία και έναν ψυχολόγο εδώ στην Πορτογαλία, από το δικό μας κέντρο. Στόχος είναι να ξαναδώσουν ελπίδα σε αυτούς τους ανθρώπους. Είναι κλονισμένοι ψυχικά, η γνωστική τους ικανότητα να αντιδρούν είναι πολύ μειωμένη εξαιτίας αυτού του τραύματος. Αυτό θέλουμε να αποκαταστήσουμε», εξηγεί, τονίζοντας ότι παρά τη θεσμική υποστήριξη της πορτογαλικής κυβέρνησης, το έργο «κατέστη δυνατό μόνο χάρη στην Ένωση της Κοινωνίας των Πολιτών».
Ο Μακάρ δεν μάσησε τα λόγια του. Τον ρωτήσαμε αν απολαμβάνει την εμπειρία, γνωρίζοντας το Ocenário και άλλα μέρη της Πορτογαλίας. Αν έκανε νέους φίλους και αν κάποια μέρα θα ήθελε να επιστρέψει στην Πορτογαλία. Η απάντηση ήταν πάντα, και μόνο, ένα ντροπαλό «ναι». Η μητέρα του, η Γιούλια, τόνισε στο Euronews πόσο σημαντική είναι αυτή η δράση.
«Η διαμονή εδώ ήταν μια πολύ καλή εμπειρία. Μας έχουν υποδεχτεί με ευγένεια και αγάπη. Οι εκδρομές είναι πολύ ενδιαφέρουσες, τόσο για τις μαμάδες όσο και για τα παιδιά. Είμαστε ευγνώμονες».
Σε λίγες ημέρες θα έρθει η ώρα να επιστρέψουν στο ουκρανικό έδαφος. Χωρίς να δίνει λεπτομέρειες για το πώς θα είναι αυτή η περίοδος, η Γιούλια τονίζει μόνο την ευγνωμοσύνη της για το πρόγραμμα, το οποίο πραγματοποιήθηκε σε «μια τόσο δύσκολη περίοδο».
«Αυτή τη στιγμή, είμαστε ειλικρινά πολύ χαρούμενοι που μας υποστηρίζετε. Σε μια τόσο δύσκολη περίοδο, αυτή η αποστολή είναι πολύ σημαντική για εμάς», εξηγεί. «Έχουμε μόνο καλές εντυπώσεις από την Πορτογαλία και τους ανθρώπους της».
Εκπαίδευση πολιτών για το μέλλον
Πριν από το Ocenário, ένας από τους σταθμούς της ομάδας ήταν η Προεδρία της Δημοκρατίας. Στο Belém, συνάντησαν τον Μαρσέλο Ρεμπέλο ντε Σόουζα, σε μια εμπειρία που «θα μείνει αξέχαστη για τη ζωή όλων αυτών των παιδιών».
«Για μένα, τα παιδιά - και πρέπει να το καταλάβετε αυτό - είναι το μέλλον», εξηγεί ο Roman Kurtysh, πρόεδρος της Help UA.PT. «Αυτές οι επισκέψεις στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, αυτό που βλέπουν εδώ, μια άλλη κουλτούρα, αυτή της Πορτογαλίας και της ευρωπαϊκής κουλτούρας γενικότερα, αυτό είναι επίσης πολύ σημαντικό», εξηγεί στο Euronews.
«Αυτό είναι ένα έργο που εξυπηρετεί επίσης την ενσωμάτωση, σκεπτόμενοι ήδη την Ουκρανία ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτι που όλοι θέλουμε», προσθέτει ο Νέτο.
Προς το παρόν, η υποστήριξη για μελλοντικά έργα περιορίζεται στην υποστήριξη από την κοινωνία των πολιτών, επειδή το κέντρο Fénix, όπου τα παιδιά αυτά κοιμούνται και αποκαθίστανται, χρειάζεται συνεχή χρηματοδότηση.
«Όσον αφορά το κέντρο (Fénix), αυτό που θα κάνουμε τώρα είναι, από τον Μάιο, να διαθέσουμε κενές θέσεις για μακροχρόνια φροντίδα, ώστε να έχουμε κάποια ροή εισερχόμενης χρηματοδότησης, για να βοηθήσουμε και τον πορτογαλικό πληθυσμό», εξηγεί ο Άντζελο Νέτο..
«Αλλά χωρίς τη συνεχή υποστήριξη αυτών των εταιρειών, των ιδρυμάτων και της κοινωνίας των πολιτών, και τώρα της κυβέρνησης, είναι αδύνατο για εμάς να επιτύχουμε τον στόχο των 500 οικογενειών, αλλά ξέρω ότι θα τα καταφέρουμε», δήλωσε με πεποίθηση.
Για τον Roman, τον πρόεδρο της οργάνωσης, το όνειρο είναι να πετάξει ψηλότερα.
«Θέλω να προκαλέσω τις Βρυξέλλες, ώστε μαζί να μπορέσουμε να οργανώσουμε ένα μεγαλύτερο έργο, σε μεγαλύτερη κλίμακα, γιατί έχουμε τη δυνατότητα, είμαστε οργανωμένοι, έχουμε μια ομάδα και έχουμε καταφέρει πολλά», εξηγεί. «Αλλά φυσικά είμαστε ακόμα μικροί και αναζητούμε υποστήριξη για να δείξουμε αποτελέσματα, να δείξουμε την ικανότητά μας».
Σύμφωνα με το Help UA.PT, το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2025 με την υποστήριξη του Υπουργείου Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο έχει χρηματοδοτήσει και συνοδεύσει περισσότερες από 400 ουκρανικές μητέρες και παιδιά σε παρόμοια προγράμματα στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία και τη Βουλγαρία.