Οι αντιδράσεις επικεντρώνονται στην αμοιβαιότητα κανόνων, τις ρήτρες διασφάλισης και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ εκπρόσωποι της μεταποίησης τονίζουν τα γεωπολιτικά και οικονομικά οφέλη της συμφωνίας.
Eκατοντάδες Ευρωπαίοι αγρότες με τα τρακτέρ τους συγκεντρώθηκαν την Τρίτη στο Στρασβούργο για να διαδηλώσουν κατά της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκή Ένωση και της Mercosur, η οποία υπογράφηκε στις 17 Ιανουαρίου στην Παραγουάη από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ενόψει της ψηφοφορίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ορισμένοι ελπίζουν ότι η συμφωνία μπορεί να αποτραπεί, ενώ άλλοι, μεταξύ αυτών και ευρωβουλευτές, εκτιμούν ότι πριν προχωρήσει η διαδικασία θα πρέπει να ζητηθεί η γνώμη του Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από τη μία πλευρά, οι αγρότες ζητούν την εφαρμογή των ίδιων κανόνων που ισχύουν για τις γεωργικές επιχειρήσεις της ΕΕ και εκφράζουν φόβους ότι τα προϊόντα της Νότιας Αμερικής θα εισάγονται σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικές τιμές. Από την άλλη, τμήμα της βιομηχανίας αναδεικνύει τα οφέλη της συμφωνίας για την οικονομία.
Coldiretti: «Ίδιοι κανόνες για όλους»
Για την Coldiretti, τη μεγαλύτερη και ισχυρότερη αγροτική οργάνωση της Ιταλίας που εκπροσωπεί εκατοντάδες χιλιάδες παραγωγούς, η αντίθεση στη συμφωνία ΕΕ–Mercosur βασίζεται σε μια αρχή που ο πρόεδρός της, Έτορε Πραντίνι, χαρακτηρίζει «θεμελιώδη»: την αρχή της αμοιβαιότητας.
«Οι ίδιοι κανόνες που επιβάλλονται στις δικές μας επιχειρήσεις πρέπει να ισχύουν κάθε φορά που διαπραγματευόμαστε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου», εξηγεί, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη Mercosur αλλά και όλες τις μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες.
Σύμφωνα με τον Πραντίνι, η απουσία αμοιβαιότητας δημιουργεί μια δομική ανισορροπία. «Διαφορετικά, αυτό μεταφράζεται σε αυστηρούς κανονισμούς για τους δικούς μας επιχειρηματίες, ενώ οι ίδιοι περιορισμοί δεν ισχύουν για τα αγροδιατροφικά προϊόντα που εισάγονται από άλλες ηπείρους».
Ο πρόεδρος της Coldiretti χαρακτηρίζει την περίπτωση των χωρών της Mercosur ενδεικτική, αναφερόμενος στην αποψίλωση των δασών, τη χρήση αγροχημικών και τις εκπομπές ρύπων. «Μιλάμε για χώρες που χρησιμοποιούν έως και πέντε φορές περισσότερα αγροχημικά σε σύγκριση με την Ευρώπη», δήλωσε στο Euronews, τονίζοντας παράλληλα την πρωτοκαθεδρία της Ιταλίας σε θέματα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Ρήτρες διασφάλισης: το ζήτημα της απουσίας αυτοματισμού
Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής αφορά τις ρήτρες διασφάλισης που προβλέπει η συμφωνία. Για την Coldiretti, το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξή τους, αλλά το γεγονός ότι δεν ενεργοποιούνται αυτόματα. «Μπορεί να φαίνεται μια λεπτή διαφορά, αλλά είναι ουσιαστική», διευκρινίζει ο Πραντίνι.
«Με μια αυτόματη ρήτρα, όταν διαπιστώνεται παραβίαση των κοινοτικών κανόνων, το προϊόν μπλοκάρεται άμεσα», εξηγεί. Στην περίπτωση της Mercosur, η ενεργοποίηση απαιτεί καταγγελίες από τα κράτη-μέλη και μια μακρά διαδικασία αξιολόγησης.
Το αποτέλεσμα είναι χρόνοι που κρίνονται ασύμβατοι με την επιβίωση των παραγωγικών αλυσίδων: «Από τη στιγμή που ξεκινά η καταγγελία μέχρι να επιβληθεί το μπλοκάρισμα των εισαγωγών μπορεί να περάσουν έως και έξι χρόνια».
Ευρωπαϊκές κινητοποιήσεις: «Η μάχη δίνεται εδώ»
Ο Πραντίνι εξηγεί γιατί οι διαμαρτυρίες πραγματοποιούνται στα κέντρα των ευρωπαϊκών θεσμών και όχι σε εθνικό επίπεδο. «Αυτή τη στιγμή η μάχη πρέπει να δοθεί στην Ευρώπη», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα κριθεί η τύχη της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur.
Η διαμαρτυρία στην Ιταλία, προσθέτει, θα είχε κυρίως συμβολικό χαρακτήρα. «Δεν είναι σήμερα η Ιταλία που καλείται να αποφασίσει», σημειώνει, εξηγώντας ότι η προσοχή πρέπει να παραμείνει στραμμένη στους ευρωπαϊκούς θεσμούς τουλάχιστον έως το στάδιο της επικύρωσης.
Federmeccanica: «Πολύ ικανοποιημένοι»
Διαμετρικά αντίθετη είναι η αποτίμηση της Federmeccanica, της βασικής εργοδοτικής ένωσης της ιταλικής μηχανολογικής και μεταποιητικής βιομηχανίας, που εκπροσωπεί χιλιάδες επιχειρήσεις στους κλάδους του μετάλλου, της μηχανουργίας και της βιομηχανικής παραγωγής.
Ο διευθυντής του Κέντρου Μελετών της, Μάσιμο Λόνγκι, δηλώνει ικανοποιημένος από τη συμφωνία ΕΕ–Mercosur, «τόσο για τα οικονομικά και εμπορικά οφέλη όσο και για τη γεωπολιτική τοποθέτηση της ιταλικής και ευρωπαϊκής βιομηχανίας».
Σύμφωνα με τον Λόνγκι, η συμφωνία ενισχύει την παρουσία των επιχειρήσεων στις διεθνείς αγορές και εδραιώνει τον ρόλο της Ευρώπης στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού και γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Η συμφωνία αντιμετωπίζεται από τη Federmeccanica ως εργαλείο ανοίγματος και ανάπτυξης, ικανό να επιφέρει θετικές επιπτώσεις σε ολόκληρο το βιομηχανικό σύστημα.
«Η μεγαλύτερη συμφωνία που έχει συναφθεί ποτέ μεταξύ ΕΕ και Mercosur»
Σε επίπεδο αριθμών, ο Λόνγκι επικαλείται τις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σύμφωνα με τις οποίες τα οφέλη από την κατάργηση των δασμών σε επίπεδο ΕΕ ανέρχονται σε περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως. Σε αυτά προστίθενται λιγότερο άμεσα μετρήσιμα οφέλη, όπως η απλοποίηση των τελωνειακών διαδικασιών και η άρση μη δασμολογικών εμποδίων.
Η συμφωνία χαρακτηρίζεται ως «η μεγαλύτερη που έχει επιτευχθεί ποτέ μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur», καλύπτοντας μια περιοχή που αντιπροσωπεύει περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 20% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 25% του παγκόσμιου εμπορίου.
Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, ο Λόνγκι εκτιμά ότι τα αναμενόμενα οφέλη υπερτερούν σαφώς των κινδύνων. «Κάθε λογική ανοίγματος των αγορών ευνοεί την ανάπτυξη», σημειώνει, «ιδίως για οικονομίες όπως η ιταλική, που είναι έντονα προσανατολισμένες στη βιομηχανική μεταποίηση».
Ρήτρες διασφάλισης υπό παρακολούθηση
Ο Λόνγκι αναγνωρίζει ότι υπάρχει ζήτημα προστασίας για ορισμένους πιο εκτεθειμένους τομείς και επισημαίνει την ανάγκη στενής παρακολούθησης των ρητρών διασφάλισης, οι οποίες μπορούν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση ανισορροπιών ή αποκλίσεων από τις προβλέψεις της συμφωνίας.
Υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι παρόμοιες ρήτρες περιλαμβάνονται και σε άλλες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ, όπως εκείνες με τη Νότια Κορέα και τον Καναδά, σημειώνοντας ότι «στην πρόσφατη ιστορία δεν έχουν ποτέ εφαρμοστεί».
Για τη Federmeccanica, πρόκειται για έναν μηχανισμό που απαιτεί προσοχή, χωρίς όμως να θέτει υπό αμφισβήτηση το συνολικό πλαίσιο της συμφωνίας. «Όταν επιτυγχάνεται μια ισορροπία», καταλήγει ο Λόνγκι, «τα οφέλη είναι συνολικά προς όφελος όλων των τομέων».