Πάνω από 10.000 πολίτες το επισκέφθηκαν μέσα στους πρώτους 6 μήνες της λειτουργίας του στην εκπληκτική ορεινή περιοχή της Πιτσιλιάς στο Παγκόσμιο Γεωπάρκο της UNESCO Τροόδους - Συνεργάζεται με NASA και ESA - Δείτε τον υπερσύγχρονο αστρονομικό εξοπλισμό του
Αποστολή στην Κύπρο: Ιωάννης Γιαγκίνης
Μια μοναδική πύλη προς το σύμπαν προσφέρει εδώ και μερικούς μήνες το Αστεροσκοπείο Τροόδους, το πιο σύγχρονο αστεροσκοπείο της Κύπρου, το οποίο ήδη μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα έχει εξελιχθεί σε κέντρο επιστημονικής έρευνας, εκπαίδευσης και δημόσιας ενημέρωσης για την αστρονομία.
Το ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής κτήριο έχει κατασκευαστεί σε υψόμετρο 1.250 μέτρων στη μαγευτική ορεινή περιοχή της Πιτσιλιάς, στην κοινότητα Αγριδιών της επαρχίας Λεμεσού, μέσα στο Γεωπάρκο Τροόδους. Εγκαινιάστηκε από τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη το 2024 αλλά επισήμως άνοιξε τις πύλες του για το κοινό μόλις το περασμένο καλοκαίρι και ήδη στους πρώτους έξι μήνες της λειτουργίας του το έχουν επισκεφθεί περισσότεροι από 10.000 πολίτες.
Τις καθημερινές τις πρωινές ώρες αποτελεί πόλο έλξης για σχολεία αλλά και για τουρίστες από όλον τον κόσμο, αφού είναι το μόνο αστεροσκοπείο της χώρας που επιτρέπει καθημερινά την είσοδο στο κοινό και μάλιστα όχι μόνο την ημέρα αλλά και το βράδυ (διοργανώνονται κάθε εβδομάδα ειδικές βραδιές κάθε Παρασκευή και Σάββατο, τόσο λίγο μετά την δύση του ηλίου όσο και πιο αργά τη νύχτα, φτάνοντας και σχεδόν τα μεσάνυχτα).
«Οι επισκέπτες όταν έρχονται εδώ την ημέρα, μπορούν να δουν τη δραστηριότητα του ήλιου, την έκθεση του Hubble, την ταινία, μπορούν να δουν πώς λειτουργεί το αστεροσκοπείο. Τους ξεναγούμε στο μεγάλο τηλεσκόπιο που είναι για νυχτερινή παρατήρηση και τους εξηγούμε τί έρευνα μπορούμε να κάνουμε. Γενικώς προσπαθούμε να τους μυήσουμε για να εξερευνήσουν τη θέση μας στο σύμπαν», εξηγεί στο euronews ο Στέλιος Τρύφων, διευθυντής του Αστεροσκοπείου Τροόδους.
Ο ίδιος ωστόσο επισημαίνει ότι αν κάποιος έχει την δυνατότητα να επισκεφθεί τον χώρο μόνο μία φορά, ας προτιμήσει να έχει πέσει το σκοτάδι. «Τη νύχτα είναι πιο ωραία, διότι τις βραδιές υπάρχει νυχτερινή παρατήρηση. Υπάρχει πρώτα ουρανογραφία στον χώρο που βρισκόμαστε, όπου τους εξηγούμε τον ουρανό και πώς μπορούν να ανακαλύψουν ουράνια αντικείμενα. Και μετά πάμε στο θόλο όπου υπάρχει το μεγάλο τηλεσκόπιο, όπου συμμετέχουν σε αστροπαρατήρηση, βλέπουμε πλανήτες, γαλαξίες και ό,τι υπάρχει, αναλόγως την ώρα της νύχτας».
Υπερσύγχρονος αστρονομικός εξοπλισμός
Το Αστεροσκοπείο Τροόδους διαθέτει υπερσύγχρονο αστρονομικό εξοπλισμό, όπως ρομποτικό κατοπτρικό τηλεσκόπιο, ειδικό ηλιακό τηλεσκόπιο (Helioscope) και υπαίθριο χώρο αστροπαρατήρησης (την επονομαζόμενη AstroMarina).
Σε σχέση με το ηλιοσκόπιο, ο Στέλιος Τρύφων αναφέρει: «Εδώ βλέπουμε το μεγαλύτερο ηλιακό τηλεσκόπιο που υπάρχει στην Κύπρο. Είναι εξειδικευμένο τηλεσκόπιο για ηλιακή παρατήρηση. Μπορούμε να παρατηρήσουμε τη δραστηριότητα του ήλιου, τις εκρήξεις και τις ηλιακές κηλίδες. Υπάρχει φίλτρο υδρογόνου A, το οποίο περιορίζει το φως στο κόκκινο φάσμα και έτσι είναι απόλυτα ασφαλής η παρατήρηση».
Μπροστά ακριβώς υπάρχει ο υπαίθριος χώρος αστροπαρατήρησης ενώ λίγο πιο πίσω και μερικά μέτρα πιο ψηλά, ο μεγάλος θόλος όπου υπάρχει ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο 20 ιντσών το οποίο κινείται ρομποτικά. «Η χρηση των κατόπτρων το κάνει πιο συμπυκνωμένο σε σχέση με τα συνηθισμένα», εξηγεί ο κ. Τρύφων και προσθέτει: «Ο ίδιος ο θόλος είναι ρυθμισμένος να κινείται, να γυρίζει 360 μοιρες και να μεταφέρεται ανάλογα με το σημείο στο οποίο στοχεύει το τηλεσκόπιο, το οποίο είναι συνδεδεμένο με ένα κομπιούτερ προσφέροντας την δυνατότητα απομακρυνσμένης χρήσης του, δίνοντας δηλαδή την δυνατότητα στους επιστήμονες να στοχεύουν με αυτό ακόμα και... από τα σπίτια τους».
Μάλιστα, το ίδιο το τηλεσκόπιο εδράζεται σε μια κολώνα που έχει ξεχωριστά θεμέλια και είναι εντελώς ανεξάρτητη από το υπόλοιπο κτήριο του αστεροσκοπείου ώστε όταν περπατάει ο κόσμος γύρω από το τηλεσκόπιο, οι κραδασμοί να μην μεταφέρονται σε αυτό και να μην επηρεάζουν την εικόνα που παράγεται. «Σε τέτοιες πολύ μεγάλες αποστάσεις ο παραμικρός κραδασμός μπορεί να επηρεάσει, όπως όταν κάνουμε ζουμ με μια κάμερα και το παραμικρό τρέμουλο περνάει πιο έντονα», εξηγούν οι ειδικοί.
Συγχρηματοδότηση από ΕΕ, Ελλάδα και Κύπρο
Το κόστος κατασκευής του έργου, το οποίο ολοκληρώθηκε σε λιγότερα από τρία χρόνια μετά την θεμελίωσή του, έφτασε το 1 εκατ. 770 χιλιαδες ευρώ, ποσό που καλύφθηκε μέσω του προγράμματος «Interreg Ελλάδα – Κύπρος 2014–2020» από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και από εθνικούς πόρους της Κυπριακής αλλά και της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Η κυριότητά του αστεροσκοπείου ανήκει στην κοινότητα Αγριδιων, η οποία και παραχώρησε την έκταση όπου έχει χτιστεί πάνω σε έναν λόφο, ωστόσο μετά από διαγωνισμό, η διαχείριση της λειτουργίας του έχει ανατεθεί σε ιδιώτη έναντι ενός είδους ενοικίου που καταβάλλεται. Συγκρικριμένα, την εκμετάλευση του Αστεροσκοπείου Τροόδους έχει αναλάβει η κοινοπραξία που αποτελείται από την Αναπτυξιακή Εταιρεία Τροόδους (ΑΝΕΤ) και την 1010 COSMOS Ltd.
Διεθνείς συνεργασίες με τη NASΑ και τον ESA
Το Αστεροσκοπείο Τροόδους ήδη έχει ξεκινήσει και διεθνείς συνεργασίες. Κατά την τελευταία ολική έκλειψη ηλίου, ήταν εκείνο μετέδωσε την εικόνα στη NASA από την Κύπρο (στην είσοδο στον χώρο υπάρχει μάλιστα ένα ομοίωμα αστροναύτη με στολή της NASA αλλά και ένα μεγάλο κράτος που φέρει τα αρχικά της Εθνικής Αεροναυτικής και Διαστημικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ).
Ακόμα πιο στενή είναι η συνεργασία με τον Ευρωπαϊκο Οργανισμό Διαστήματος (ESA). Οπως εξηγεί ο Στέλιος Τρύφων, «ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος μέσω του προγράμματος ESA Cares έχει χρηματοδοτήσει τη δημιουργία της ταινίας "Troodos rising to the stars", που προβάλλεται εντός του κτηρίου και είναι μια ταινία για το πώς αναδύθηκε το Τρόοδος και η Κύπρος γενικότερα από τα βάθη της θάλασσας. Επίσης, η συνεργασία επεκτείνεται σε σχέση με την προσέλευση ξένων επιστημόνων και ομιλητών για το Αστεροσκοπείο, με αστροβραδιές αλλά και με πολλούς διαγωνισμούς, ιδίως για τα σχολεία».
Το Αστεροσκοπείο Τροόδους στοχεύει στην ενίσχυση της επιστημονικής εκπαίδευσης και στην προώθηση της Κύπρου ως κορυφαίου προορισμού για τον αστροτουρισμό, αποτελώντας κρίσιμο βήμα για την ενίσχυση της αστρονομικής γνώσης τόσο για τους ντόπιους όσο και για τους επισκέπτες.