Στο Συμβούλιο της ΕΕ απαιτείται απόλυτη ομοφωνία. Αρκεί ένα κράτος να πει «όχι» για να μπλοκάρει την απόφαση. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει ενιαία γραμμή
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου ψήφισμα με το οποίο καταδικάζει την «καταστολή και τη σφαγή» διαδηλωτών στο Ιράν και καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει σε συγκεκριμένες ενέργειες κατά των αρχών και θεσμών που ευθύνονται για την αιματηρή καταστολή.
Το Κοινοβούλιο κάλεσε, μάλιστα, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χαρακτηρίσει «χωρίς καθυστέρηση» ως τρομοκρατικές οργανώσεις τη Δύναμη Μπασίτζ και τη Δύναμη Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), καθώς και να επιβάλει περιοριστικά μέτρα σε βάρος τους, όπως πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και απαγορεύσεις χορήγησης βίζας.
Πώς εντάσσεται μια οργάνωση στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων της ΕΕ;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν η πρώτη που, τον Δεκέμβριο του 2001 —μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου— υιοθέτησε περιοριστικά μέτρα κατά προσώπων και οντοτήτων που εμπλέκονται σε τρομοκρατικές ενέργειες. Στο ίδιο πλαίσιο, έχει επιβάλει κυρώσεις σε οργανώσεις όπως το ISIS, η Αλ Κάιντα, η Χαμάς και ο Παλαιστινιακός Ισλαμικός Τζιχάντ.
Ο κατάλογος καταρτίστηκε για την εφαρμογή του Ψηφίσματος 1373 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (2001). Σε επίπεδο Ένωσης, υιοθετήθηκαν δύο κανονισμοί για την «επιβολή ειδικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας», ώστε να διαμορφωθεί το αναγκαίο νομικό πλαίσιο.
Σήμερα, στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων της ΕΕ περιλαμβάνονται 13 άτομα και 22 ομάδες ή οντότητες.
Γιατί το αίτημα για τους Φρουρούς της Επανάστασης δεν είναι άμεσο
Η ένταξη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στον κατάλογο έχει τόσο συμβολική όσο και πρακτική σημασία. Ωστόσο, η διαδικασία μέχρι την τελική απόφαση παραμένει πολύπλοκη.
Η αρμοδιότητα δεν ανήκει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αλλά στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο λαμβάνει τις αποφάσεις για θέματα εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.
Για να ληφθεί μια τέτοια απόφαση, πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις:
1. Δικαστική απόφαση
Η πρώτη και βασικότερη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη δικαστικής απόφασης από αρμόδια αρχή κράτους-μέλους της ΕΕ ή τρίτης χώρας.
Η απόφαση αυτή μπορεί να αφορά:
- έρευνα ή δίωξη για τρομοκρατική ενέργεια ή απόπειρα τέλεσής της
- συμμετοχή ή διευκόλυνση τρομοκρατικής πράξης
- καταδίκη για οποιαδήποτε από τις παραπάνω πράξεις
Όπως είχε εξηγήσει το 2023 ο τότε επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ: «Δεν μπορείς απλώς να πεις “σε θεωρώ τρομοκράτη επειδή δεν μου αρέσεις”. Απαιτείται απόφαση δικαστηρίου κράτους-μέλους και στη συνέχεια λαμβάνεται η απόφαση σε ευρωπαϊκό επίπεδο».
Η απόφαση του δικαστηρίου του Ντίσελντορφ
Καθοριστική θεωρείται η απόφαση του Ανώτατου Περιφερειακού Δικαστηρίου του Ντίσελντορφ τον Δεκέμβριο του 2023. Το δικαστήριο έκρινε ότι ιρανικοί κρατικοί θεσμοί στήριξαν σχέδιο επίθεσης κατά συναγωγής στο Μπόχουμ το 2022.
Η υπόθεση αφορούσε τον Μπαμπάκ Τζ., Γερμανοϊρανό πολίτη, ο οποίος καταδικάστηκε για σχεδιασμό εμπρηστικής επίθεσης. Το δικαστήριο επιβεβαίωσε «επιχειρησιακή σύνδεση» μεταξύ της επίθεσης και ιρανικών κρατικών δομών. Αν και οι Φρουροί της Επανάστασης δεν κατονομάζονται ρητά, πολιτικές αναλύσεις και αξιόπιστα μέσα αποδίδουν τη συνωμοσία στο IRGC ή σε θυγατρικούς του μηχανισμούς.
Στα μέσα του 2024, η Νομική Υπηρεσία του Συμβουλίου της ΕΕ επιβεβαίωσε ότι η συγκεκριμένη απόφαση θα μπορούσε να αποτελέσει νομική βάση για την ένταξη των Φρουρών στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων.
2. Πολιτική ομοφωνία στο Συμβούλιο της ΕΕ
Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η ομόφωνη έγκριση όλων των 27 κρατών-μελών στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αντίρρηση αρκεί για να μπλοκάρει τη διαδικασία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία εμφανίζονται επιφυλακτικές. Οι λόγοι δεν έχουν επισήμως αποσαφηνιστεί, ωστόσο εκτιμάται ότι σχετίζονται με φόβους για ιρανικά αντίποινα, ζητήματα ασφαλείας ή με τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας για ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις γύρω από τη συμφωνία για τα πυρηνικά.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας δήλωσε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι «δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία μεταξύ όλων των κρατών-μελών», τονίζοντας ότι η διατήρηση διαλόγου με την Τεχεράνη θεωρείται απαραίτητη, ιδίως για Ευρωπαίους πολίτες που κρατούνται στο Ιράν.
Τι θα σήμαινε η ένταξη των Φρουρών της Επανάστασης
Η ένταξη των IRGC στον κατάλογο θα συνεπαγόταν:
- πλήρες πάγωμα περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ
- απαγόρευση ταξιδιών για τα μέλη
- αποκλεισμό από το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα
- απαγόρευση κάθε μορφής οικονομικής ή υλικής στήριξης
Παράλληλα, θα περιόριζε τη δυνατότητα χρηματοδότησης συμμαχικών ένοπλων οργανώσεων μέσω ευρωπαϊκών διαύλων.
Πέρα από τις πρακτικές συνέπειες, η απόφαση θα είχε και ισχυρό πολιτικό μήνυμα, αυξάνοντας το κόστος για το Ιράν σε περίπτωση διεθνών εγκλημάτων.
Πολιτική πίεση και συμβολισμός
Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν είναι δεσμευτικό, ωστόσο ασκεί ισχυρή πολιτική πίεση στο Συμβούλιο της ΕΕ. Ακόμη και αν δεν ολοκληρωθούν όλα τα βήματα, συμβάλλει στην ενίσχυση της διεθνούς πίεσης και στην ανάδειξη της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν.
Το ψήφισμα λειτουργεί επίσης ως μήνυμα αλληλεγγύης προς τον ιρανικό λαό.