Οι αυξανόμενες στρατιωτικές δαπάνες, οι πιεσμένοι προϋπολογισμοί και οι αμφιβολίες σχετικά με τη συνεργασία με τις ΗΠΑ αυξάνουν την πίεση στην ΕΕ. Ο επικεφαλής του ESM Γκραμέγκνα μιλάει για τις αναξιοποίητες δυνατότητες στο ταμείο αντιμετώπισης κρίσεων
Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ), Πιερ Γκραμέγκνα, πρότεινε ότι το ευρωπαϊκό ταμείο αντιμετώπισης κρίσεων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον και για αμυντικές δαπάνες.
Σε συνέντευξή του στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, εξήγησε ότι ο ΕΜΣ θα μπορούσε να παρέχει πιστωτικές γραμμές για αμυντικούς σκοπούς. "Σε αυτούς τους καιρούς γεωπολιτικής αναταραχής, οι οποίοι έχουν προκαλέσει υψηλότερες δαπάνες και αύξηση του αμυντικού κόστους σε όλες τις χώρες, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όλες τις δυνατότητες του ESM", δήλωσε ο Γκραμέγκνα.
Τα μικρότερα κράτη του ευρώ με σφιχτούς προϋπολογισμούς -όπως τα κράτη της Βαλτικής Λιθουανία, Εσθονία και Λετονία- θα μπορούσαν να επωφεληθούν ιδιαίτερα. Έχουν σχεδόν τετραπλασιάσει τις αμυντικές τους δαπάνες μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία και τώρα δαπανούν για αυτές περίπου το 5% της οικονομικής τους παραγωγής γι' αυτό, σε μεγάλο βαθμό με νέο χρέος.
Σε αντάλλαγμα, ο Γκραμέγκνα πιστεύει ότι ο ΕΜΣ δεν θα προέβαλε αυστηρές απαιτήσεις οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό θα απέτρεπε να συνδεθεί η χρήση του ταμείου έκτακτης ανάγκης της ευρωζώνης με ένα πολιτικό ή οικονομικό στίγμα. "Είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του", τόνισε.
Ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας
Από την έναρξη της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η αμυντική πολιτική στην ΕΕ έχει αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από κάθε άλλη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Γκραμέγκνα βλέπει πρόσθετη πίεση για δράση λόγω των τεταμένων σχέσεων με τις ΗΠΑ μετά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Προκειμένου να γίνει πιο ανεξάρτητη από οικονομική και στρατηγική άποψη, η ΕΕ κοιτάζει επίσης πέρα από τα σύνορά της. Για παράδειγμα, ο Καναδάς εντάχθηκε σε ένα μέσο χρηματοδότησης της άμυνας της ΕΕ στα τέλη του περασμένου έτους. Τα κράτη μέλη της ΕΕ ενέκριναν το πρόγραμμα "Δράσεις Ασφάλειας για την Ευρώπη" (SAFE) τον Μάιο του 2025. Παρέχει έως και 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε ευνοϊκά, μακροπρόθεσμα δάνεια για κοινά αμυντικά έργα.
Το SAFE προορίζεται για τη χρηματοδότηση πρόσθετων συστημάτων αεράμυνας ή πυρομαχικών, για παράδειγμα. Η απαίτηση είναι ότι τουλάχιστον το 65% των υπό προμήθεια όπλων πρέπει να παράγεται στην Ευρώπη - είναι δυνατόν να υπάρξουν εξαιρέσεις για χώρες-εταίρους, όπως ο Καναδάς.
Τα κράτη της Βαλτικής έχουν ήδη λάβει δισεκατομμύρια από το πρόγραμμα SAFE, το οποίο έχει μεγάλη ζήτηση. Η στήριξη μέσω του ΕΜΣ θα λειτουργούσε σύμφωνα με μία παρόμοια λογική.
Πολιτικά εμπόδια
Ωστόσο, απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρήση του ΕΜΣ για αμυντικές δαπάνες θα ήταν η έγκριση των κρατών του ευρώ που στηρίζουν το ταμείο. Επιπλέον, μόνο οι χώρες της ευρωζώνης θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τέτοια δάνεια - χώρες όπως η Πολωνία θα αποκλείονταν.
Καθώς η άμυνα δεν έχει ακόμη συμπεριληφθεί στην εντολή του ΕΜΣ, ένας αναπροσανατολισμός θα ήταν πολιτικά ευαίσθητος. Ακόμη και στρατιωτικά ουδέτερες χώρες όπως η Αυστρία, η Κύπρος, η Μάλτα ή η Ιρλανδία θα έπρεπε να συμφωνήσουν.
Προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι πολιτικές επιφυλάξεις, ο Γκραμέγκνα πρότεινε ότι πολλές χώρες θα μπορούσαν να υποβάλουν κοινές αιτήσεις. "Η ώθηση πρέπει να προέλθει από τα κράτη μέλη", είπε.
Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας
Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας είναι ένα ταμείο αντιμετώπισης κρίσεων που υποστηρίζεται από τα κράτη του ευρώ με εγγυημένο ποσό άνω των 700 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ιδρύθηκε το 2012 ως μόνιμο ταμείο διάσωσης για τη στήριξη κρατών του ευρώ που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες με δάνεια και εγγυήσεις.
Στόχος του είναι να διασφαλίσει την εμπιστοσύνη στη σταθερότητα του ευρώ και να αποτρέψει την κερδοσκοπία σε βάρος μεμονωμένων κρατών μελών. Ο ΕΜΣ χρηματοδοτείται με εγγυήσεις από τα κράτη μέλη και με δικό του δανεισμό βάσει της αξιολόγησης ΑΑΑ. Ο κύριος χρηματοδότης εκείνη την εποχή ήταν η Γερμανία: η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία έπρεπε αρχικά να μεταφέρει σχεδόν 22 δισεκατομμύρια ευρώ στον ΕΜΣ για τη δημιουργία του κεφαλαιακού αποθέματος. Το κεφάλαιο που μπορούσε να ζητηθεί από τη Γερμανία ανερχόταν σε άλλα 168 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ωστόσο, ο ρόλος του ταμείου έχει καταστεί λιγότερο σημαντικός τα τελευταία χρόνια.
Η πρωτοβουλία του Γκραμέγκνα θυμίζει ένα μέσο του ESM ύψους έως 240 δισεκατομμυρίων ευρώ που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κοροναϊού για τη χρηματοδότηση των δαπανών υγείας - το οποίο τελικά έμεινε αχρησιμοποίητο.