Στην περιοχή Τροόδους υπάρχουν 10 εκκλησίες που έχουν χαρακτηριστεί παγκόσμια κληρονομιά της Unesco - Το Euronews επισκέφθηκε τη μονή Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή που φιλοξενεί κάτω από την ίδια σκέπη τρεις εκκλησίες
Αποστολή στην Κύπρο: Γιάννης Γιαγκίνης
Ο θρησκευτικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους κινητήριους μοχλούς του τουριστικού προϊόντος της Κύπρου. Το νησί ήταν η πρώτη χώρα στην οποία διαδόθηκε το μεγάλο μήνυμα για την έλευση του Χριστιανισμού, καθώς υπήρξε η πύλη μέσω της οποίας το μήνυμα του Ευαγγελίου εξαπλώθηκε σε όλα τα μήκη και πλάτη της Οικουμένης. Άλλωστε και η πρώτη αποστολή των μετέπειτα Αποστόλων Παύλου και Βαρνάβα πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο.
Κάθε χρόνο, χιλιάδες κόσμου, όχι μόνον ορθόδοξοι χριστιανοί αλλά και από άλλα δόγματα, έρχονται στο νησί για να επισκεφθούν τις εκκλησίες και τα μοναστήρια του. Δέκα από αυτές, όλες στην περιοχή του Τροόδους, έχουν χαρακτηριστεί από το 1985 μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco. Ενα από τα παλαιότερα είναι το κτηριακό συγκρότημα της μονής του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή, λίγο έγω από το χωριό Καλοπαναγιώτης της επαρχίας Λευκωσίας.
Στο σημείο αυτό, σε μια πλαγιά στην ανατολική όχθη του ποταμού Σέτραχο, μέσα στην κοιλάδα της Μαραθάσας σε κεντρική περιοχή της οροσειράς του Τροόδους, έχει κατασκευαστεί αυτό το συγκρότημα των τριών εκκλησιών – του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή, του Αγίου Ηρακλειδίου και ένα εκκλησάκι των Λατίνων. Οι τρεις εκκλησίες βρίσκονται όλες κάτω από μια ενιαία, ξύλινη στέγη κι αρχικά το συγκρότημα αυτό ήταν Mοναστήρι, ενώ έχει υποστεί εκτεταμένη ανοικοδόμηση και αποκατάσταση σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Τρεις εκκλησίες κάτω από μια ενιαία ξύλινη στέγη
Ο εκ Ρουμανίας καταγόμενος πατήρ Θεόδωρος Ιβάνα, εφημέριος της κοινότητας Καλοπαναγιώτη και φύλακας της Μονής, διηγήθηκε στο euronews την ιστορία της.
«Το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της Κύπρου και είναι ένας χώρος γεμάτος χάρη, ιστορία και πολιτισμό. Είναι ένα από τα πιο παλιά μοναστήρια της Κύπρου και θεωρείται μοναδικό επειδή αυτό το συγκρότημα αποτελείται από τρεις ενωμένες εκκλησίες κάτω από μια στέγη.
Η πρώτη εκκλησία, όπως μπαίνουμε, είναι αφιερωμένη σε έναν Κύπριο άγιο του 1ου αιώνα, στον Άγιο Ηρακλείδιο. Αυτός ήταν οδηγός στους Απόστολους Παύλο, Βαρνάβα και Μάρκο το 45 και βαπτίστηκε την ίδια χρονιά από τους Αποστόλους στον Σέτραχο ποταμό, δηλαδή στο ποτάμι που περνάει από το χωριό. Αυτή η πρώτη εκκλησία χτίστηκε στις αρχές του 11ου αιώνα, στη δεύτερη βυζαντινή περίοδο της Κύπρου και είναι στην ουσία μια βυζαντινή βασιλική με τρούλο. Σώζονται στην πρώτη εκκλησία τοιχογραφίες από τον 12ο μέχρι και τον 16ο αιώνα. Επίσης στην πρώτη εκκλησία έχουμε και ένα τέμπλο, το οποίο δεν είναι κανονικό εικονοστάσι, αλλά ένα τέμπλο το οποίο εκπροσωπεί την αρχαία τάξη της Εκκλησίας πριν την Εικονομαχία. Αυτό είναι το αρχαιότερο που σώζεται στην Κύπρο και χρονολογείται προς τα τέλη του 13ου και αρχές του 14ου αιώνα.
Η μεσαία εκκλησία είναι αφιερωμένη στον τοπικό Άγιο Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ο Άγιος Ιωάννης Λαμπαδιστής έζησε προς τα τέλη του 11ου αιώνα και το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή προστέθηκε προς τα τέλη του 12ου, αρχές του 13ου αιώνα. Εδώ δυστυχώς δεν σώζονται τοιχογραφίες, επειδή σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες, στις αρχές του 18ου αιώνα ο ναός κάηκε και τότε πιθανόν καταστράφηκαν οι υφιστάμενες τοιχογραφίες. Όπως παρατηρούμε σήμερα, έχουμε ένα μεγάλο ανοιχτό χώρο, δηλαδή εκκλησίες που αρχικά ήταν ενωμένες αλλά ξεχωριστές, σήμερα είναι ενωμένες, με την έννοια ότι στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα, όταν ξέρουμε ότι ο χώρος ήταν ήδη μοναστήρι, αποφάσισαν να ανοίξουν αυτούς τους τοίχους, πιθανόν μετά την πυρκαγιά και πιθανόν για ένα καλύτερο έλεγχο.Το υφιστάμενο εικονοστάσι είναι του 18ου αιώνα, ακόμα και οι εικόνες είναι από τα τέλη του 18ο αιώνα.
Η τρίτη εκκλησία του συγκροτήματος, το παρεκκλήσιο του Ακάθιστου Ύμνου, το οποίο είναι γνωστό και ως το λατινικό παρεκκλήσιο, προστέθηκε προς τα τέλη του 15ου αιώνα, όταν στην Κύπρο έχουμε τις αρχές της Βενετοκρατίας. Στο τρίτο παρεκκλήσι έχουμε πολύ ωραίες τοιχογραφίες από τις αρχές του 16ου αιώνα. Έχουμε ένα διαφορετικό στυλ, μια διαφορετική νοοτροπία ιταλο-βυζαντινή με επιρροές από την Αναγέννηση».
Επισκέπτες όχι μόνο από Κύπρο, ούτε μόνο Χριστιανοί
Το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της Κύπρου και είναι ένας χώρος γεμάτος χάρη, ιστορία και πολιτισμό. Στον χώρο φιλοξενούνται τα ιερά λείψανα και φυσικά η Αγία Κάρα του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή, ενώ στον τοίχο μεταξύ της δεύτερης και της τρίτης εκκλησίας έχουμε ενσωματωμένο τον τάφο του Αγίου Ιωάννου Λαμπαδιστή.
«Ο χώρος δεν ξέρουμε πότε ακριβώς έγινε το μοναστήρι, πιθανόν στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, αλλά δεν υπάρχουν πληροφορίες. Ξέρουμε όμως ότι ο τελευταίος μοναχός κοιμήθηκε προς τα τέλη του 19ου αιώνα», εξηγεί ο πατήρ Θεόδωρος και προσθέτει: «Σήμερα το μοναστήρι είναι προσκύνημα, δηλαδή δεν έχουμε ένα ενεργό μοναστήρι με μοναχούς, αλλά προσκύνημα λόγω του τάφου του Αγίου και των αγίων λειψάνων που υπάρχουν εδώ και ταυτόχρονα έγινε και μνημείο της παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco το 1985 μαζί με άλλες εννιά αγιογραφημένες μονές και εκκλησίες της περιοχής Τροόδους».
Μάλιστα στο συγκεκριμένο μοναστήρι έχουμε επισκέπτες όχι μόνο από την Κύπρο αλλά έχουμε προσκυνητές από όλες τις ορθόδοξες χώρες. «Και επειδή είναι και μνημείο της παγκόσμιας κληρονομιάς, έχουμε πολλούς επισκέπτες που έρχονται από όλο τον κόσμο, από την Ιαπωνία μέχρι τη Χιλή», αποκαλύπτει ο πατήρ Θεόδωρος, ενώ η Χριστίνα Μήτα, επίσημα διαπιστευμένη ξεναγός από το υφυπουργείο Τουρισμού, προσθέτει ότι στην περιοχή Τροόδους βρίσκονται και οι δέκα συνολικά εκκλησίες που το 1985 εντάχθηκαν στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομίας της Unesco.
Επισκέψεις ξένων προσκυνητών ήδη από τον 16ο αιώνα
Η μονή του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή αποτελούσε πόλο έλξης ακόμα και για ξένους ήδη από το 16ο και 17ο αιώνα, όπως μαρτυρούν τα σημειώματα στους τοίχους που έχουν αφήσει δεκάδες μέλη από γκρουπ προσκυνητών που έρχονταν από τη Μικρά Ασία. «Αυτοί οι τοίχοι λειτουργούσαν κάπως σαν guestbook θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε και χάρη σε αυτό έχουμε πληροφορίες σχετικά με την καταγωγή αυτών των ανθρώπων που έρχονταν τότε εδώ», αναφέρει ο πατήρ Θεόδωρος.
«Έχουμε πληροφορίες, για παράδειγμα, για ένα μεγάλο γκρουπ για την εποχή εκείνη, 29 άτομα που ήταν από τη Μικρά Ασία, άντρες, γυναίκες και παιδιά. Φανταστείτε ότι μιλάμε για το 1700 και το 1800, ήταν το ταξίδι της ζωής τους και έπρεπε να κανονίσουν όλα τα πράγματα και σπίτι να μείνουν και να μαζέψουν να έχουν χρήματα μαζί τους για πέντε με οκτώ μήνες». Πρόκειται κυρίως για τουρκόφωνους κρυπτοχριστιανούς, τους επονομαζόμενους «Καραμανλήδες», που προσπαθούσαν να κρατήσουν την πίστη τους ζωντανή μιλώντας μεν τουρκικά αλλά γράφοντας στα ελληνικά. Οι συγκεκριμένοι, όπως εξηγεί στο euronews ο πατήρ Θεόδωρος, είχαν βάλει τότε ως σκοπό της ζωής τους την πραγματοποίηση αυτού του ταξιδιού στην καρδιά της Κύπρου, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν και το τελευταίο για ορισμένους αφού κάποιοι δεν κατάφερναν να φτάσουν ποτέ στον προορισμό τους ή έχαναν τη ζωή τους ταξιδεύοντας κατά την επιστροφή.
Στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή υπάρχει και η σφραγίδα του Βασιλείου Μπάρσκι, ενός λόγιου περιηγητή του καιρού εκείνου που μιλούσε οκτώ γλώσσες. «Έχουμε πολύτιμες πληροφορίες από τον Βασίλειο Μπάρσκι όχι μόνο σχετικά με το μοναστήρι εδώ αλλά για όλες τις εκκλησίες και τις μονές της Κύπρου. Επειδή ξέρετε, στην περίοδο της Τουρκοκρατίας η Εκκλησία δυστυχώς δεν κατάφερε να κρατήσει πολλά στοιχεία και έτσι έχουμε από αυτόν, αρκετά στοιχεία», αποκαλύπτει ο πατήρ Θεόδωρος. Τέλος, στην τρίτη εκκλησία, την λατινική, υπάρχει μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας που θεωρείται αντίγραφο της Παναγίας του Κύκκου, στην οποία ο κόσμος έρχεται και αφήνει τάματα, προσεύχεται και ζητάει βοήθεια για να ξεπεράσει τα προβλήματά του.
Σε γενικές γραμμές ο θρησκευτικός τουρισμός είναι βασικός μοχλός του τουριστικού προϊόντος της Κύπρου και τα τελευταία χρόνια γνωρίζει ιδιαίτερη άνθιση, χάρη και στην στενή συνεργασία που υπάρχει ανάμεσα στο υφυπουργείο Τουρισμού και την Ιερά Αρχιεπισκοπή.