Οι ισχυρισμοί ότι οι ρωσικές δυνάμεις αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη πρόσβαση στο Starlink για να επιτεθούν την Ουκρανία έχουν προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το πώς λειτουργεί η τεχνολογία και γιατί ο περιορισμός της πρόσβασης είναι περίπλοκος
Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ράντοσλαβ Σικόρκσι κατηγόρησε πρόσφατα την υπηρεσία δορυφορικού διαδικτύου του Ίλον Μασκ ότι "βγάζει χρήματα από εγκλήματα πολέμου", λόγω των ισχυρισμών ότι η τεχνολογία χρησιμοποιείται από τις ρωσικές δυνάμεις για να τις βοηθήσει να πλήττουν πόλεις της Ουκρανίας.
Είχε προηγηθεί η δημοσιοποίηση νέων στοιχείων από το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) με έδρα τις ΗΠΑ, τα οποία ανέφεραν ότι οι ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τα δορυφορικά συστήματα Starlink για να επεκτείνουν σημαντικά την εμβέλεια των μη επανδρωμένων αεροσκαφών κρούσης.
Μετά τους ισχυρισμούς, το υπουργείο Άμυνας της Ουκρανίας και η εταιρεία του Ίλον Μασκ, SpaceX, ανακοίνωσαν ότι θα συνεργαστούν για να εμποδίσουν τις ρωσικές δυνάμεις από το να χρησιμοποιούν το Starlink. Ποια είναι όμως η τεχνολογία και υπάρχουν πράγματι στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Μασκ επιτρέπει τη χρήση της από τη Ρωσία;
Τι είναι το Starlink;
Το Starlink είναι ένα δορυφορικό δίκτυο διαδικτύου που παρέχεται από την Starlink Services, πάροχο τηλεπικοινωνιών που είναι θυγατρική της SpaceX του Ίλον Μασκ. Αυτή τη στιγμή καλύπτει περίπου 150 χώρες.
Χρησιμοποιείται εκτενώς από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 τόσο για ανθρωπιστικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς, με το κόστος να καλύπτεται εν μέρει από το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ από τον Ιούνιο του 2023.
Από τον Μάρτιο του 2025, το πολωνικό υπουργείο Ψηφιακών Υποθέσεων καταβάλλει περίπου 50 εκατομμύρια δολάρια (42,4 εκατομμύρια ευρώ) ετησίως για την υποστήριξη των υπηρεσιών Starlink στην Ουκρανία.
Το Starlink χρησιμοποιείται από τον στρατό για την επικοινωνία στο πεδίο της μάχης, από κυβερνητικές και δημόσιες υπηρεσίες για τη λειτουργία των ψηφιακών συστημάτων και από νοσοκομεία και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης κατά τη διάρκεια διακοπών ρεύματος.
Ο Ίλον Μασκ έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η χρήση του Starlink απαγορεύεται για επιθετικές στρατιωτικές επιχειρήσεις σύμφωνα με τους όρους χρήσης της εταιρείας και έχει αρνηθεί να το ενεργοποιήσει πάνω από την κατεχόμενη Κριμαία, επικαλούμενος ανησυχίες για κλιμάκωση.
Παρ' όλα αυτά, η Victoria Samson, αναλύτρια διαστημικής ασφάλειας στο Secure World Foundation, δήλωσε στο The Cube, την ομάδα ελέγχου γεγονότων του Euronews, ότι το Starlink μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επιτρέποντας την επικοινωνία μεγάλης εμβέλειας μεταξύ των χειριστών.
Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη που είναι εξοπλισμένα με Starlink είναι επίσης ανθεκτικά σε παρεμβολές από τις ουκρανικές δυνάμεις.
Τι γνωρίζουμε για τη χρήση του Starlink από την Ρωσία;
Αναφορές για πρόσβαση των ρωσικών δυνάμεων στις υπηρεσίες Starlink έχουν εμφανιστεί ήδη από το 2024. Η SpaceX δήλωσε τότε ότι δεν πωλεί ή αποστέλλει το Starlink στη Ρωσία και δεν διεξάγει επιχειρηματικές συναλλαγές με τη ρωσική κυβέρνηση ή το στρατό.
Επιπλέον, οι διεθνείς κυρώσεις και οι έλεγχοι των εξαγωγών στη Ρωσία σημαίνουν ότι, θεωρητικά, θα πρέπει να είναι δύσκολο για τα στρατεύματα της Μόσχας να αποκτήσουν νόμιμα πρόσβαση στην τεχνολογία.
Παρ' όλα αυτά, Ουκρανοί αξιωματούχοι λένε ότι είχαν αποδείξεις για "εκατοντάδες" επιθέσεις από ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη εξοπλισμένα με τερματικά Starlink, που επιτρέπουν στους Ρώσους χειριστές να παρακάμπτουν τα ηλεκτρονικά αντίμετρα της Ουκρανίας, που αχρηστεύουν τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη παρεμβάλλοντας τα σήματα GPS και τα ραδιοσήματα.
Ο Ουκρανός σύμβουλος αμυντικής τεχνολογίας Serhiy Beskrestnov ισχυρίστηκε επίσης στο Telegram ότι η τεχνολογία Starlink μπορεί να εμπλέκεται σε μια πρόσφατη ρωσική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε επιβατικό τρένο στην περιοχή του Χαρκόβου, που στοίχισε τη ζωή σε πέντε ανθρώπους.
Η Melanie Garson, αναπληρώτρια καθηγήτρια διεθνούς ασφάλειας στο University College του Λονδίνου, δήλωσε στο The Cube ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η Μόσχα αποκτά τα Starlink με παράνομα μέσα, είτε μέσω συμμάχων που της τα προμηθεύουν, είτε μέσω ανάκτησης στο πεδίο, είτε αγοράζοντάς τα σε δευτερογενείς ή σκιώδεις αγορές.
Μετά τους ισχυρισμούς, το υπουργείο Άμυνας της Ουκρανίας δήλωσε ότι συνεργάζεται με τη SpaceX για να περιορίσει τη μη εξουσιοδοτημένη χρήση του Starlink.
Ο υπουργός Άμυνας Mykhailo Fedorov ανακοίνωσε την εισαγωγή ενός συστήματος επαλήθευσης που περιγράφεται ως "λευκή λίστα", επιτρέποντας τη λειτουργία εντός της Ουκρανίας μόνο σε εγγεγραμμένα τερματικά Starlink.
Ο Ίλον Μασκ δήλωσε ότι η πρωτοβουλία φαίνεται να έχει επιτυχία και κάλεσε το Κίεβο να επισημάνει τυχόν εναπομείνασες περιπτώσεις "μη εξουσιοδοτημένης χρήσης". Τα σχόλιά του απέσπασαν επαίνους από τους Ουκρανούς.
Γιατί είναι δύσκολο να αποκλειστεί η πρόσβαση;
Οι ειδικοί λένε ότι ο περιορισμός της ρωσικής πρόσβασης στο Starlink σε μια εμπόλεμη ζώνη είναι τεχνικά πολύπλοκος, κυρίως επειδή κινδυνεύει να περιορίσε την πρόσβαση και για τους Ουκρανούς χρήστες.
Ο Samson δήλωσε ότι η SpaceX μπορεί να περιορίσει την κάλυψη του Starlink μέσω του geofencing, το οποίο επιτρέπει στο σύστημα να λειτουργεί μόνο σε καθορισμένες περιοχές.
Ωστόσο, αυτό είναι δύσκολο σε ένα ενεργό μέτωπο, όπου η γραμμή του μετώπου "κινείται μπρος-πίσω" και κινδυνεύει να διακόψει τη χρήση του ουκρανικού Starlink.
Ο ανώτερος ερευνητικός βοηθός David Bacci στο Ινστιτούτο της Οξφόρδης δήλωσε ότι οι αναφερθείσες διακοπές του Starlink στην Ουκρανία το 2024 μπορεί να προκλήθηκαν από ένα τέτοιο geofencing, καθώς το Starlink προσπάθησε να κόψει την πρόσβαση στη ρωσική χρήση του συστήματος.
Υπάρχουν πρόσθετες προκλήσεις στη διακοπή λειτουργίας των τερματικών σταθμών Starlink που έχουν κατασχεθεί.
Τελικά, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο Ίλον Μασκ ή η SpaceX έχουν παράσχει άμεσα υπηρεσίες Starlink στις ρωσικές δυνάμεις.
Ανεξάρτητοι αναλυτές λένε ότι τα ρωσικά στρατεύματα πιθανότατα απέκτησαν πρόσβαση σε τερματικά Starlink μέσω κατάσχεσης ή παράνομων αγορών και τα χρησιμοποίησαν παράνομα για την υποστήριξη επιχειρήσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.