Έρευνα αποκαλύπτει ότι αξιωματούχοι της Σιέρα Λεόνε συνέβαλαν στην παράνομη ανέγερση πολυτελών κατοικιών μέσα σε σημαντικό εθνικό πάρκο.
Δεκάδες παράνομα πολυτελή αρχοντικά έχουν χτιστεί σε ένα εθνικό πάρκο της Σιέρα Λεόνε που περιλαμβάνεται στον κατάλογο της UNESCO – και η κυβέρνηση έχει κάνει ελάχιστα ή και τίποτα για να το αντιμετωπίσει, σύμφωνα με νέα έρευνα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τουλάχιστον 50 από αυτά τα σπίτια έχουν ήδη ανεγερθεί ή βρίσκονται υπό κατασκευή σε έκταση που μέχρι και το 2019 ήταν τροπικό δάσος.
Αυτή η αποψίλωση χαρακτηρίζεται στην έκθεση ως «περιβαλλοντική ωρολογιακή βόμβα που πρέπει να εξουδετερωθεί από τη ρίζα της».
Οι βίλες βρίσκονται στη γειτονιά Μπάιο Μπάρεϊ, μέρος της οποίας έχει οικοδομηθεί παράνομα στο ορεινό Εθνικό Πάρκο Χερσονήσου της Δυτικής Περιοχής, το οποίο η κυβέρνηση της Σιέρα Λεόνε έχει προτείνει ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Το πάρκο λειτουργεί ως σημαντική περιβαλλοντική ασπίδα για τη Φρίταουν, την πρωτεύουσα της χώρας.
«Επιφανείς πολίτες είχαν το ελεύθερο να αγνοούν τον νόμο»
Το Associated Press και το The Gecko Project εξασφάλισαν κατ’ αποκλειστικότητα τα αποτελέσματα μιας κυβερνητικής έρευνας για την παράνομη δόμηση, τα οποία δεν είχαν δοθεί ποτέ στη δημοσιότητα, σχεδόν τέσσερα χρόνια αφότου ο πρόεδρος Τζούλιους Μάαντα Μπάιο την παρήγγειλε. Η έρευνα κατέληξε ότι υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι μοίραζαν έγγραφα ιδιοκτησίας γης.
Σε επιτόπια επίσκεψη, το AP διαπίστωσε ότι η οικοδόμηση συνεχίζεται.
Το 2022, ο Μπάιο ξεκίνησε την έρευνα για να διαπιστωθεί πώς πραγματοποιήθηκε η παράνομη εισπήδηση και ποιες είναι οι επιπτώσεις της αποψίλωσης των δασών στην οποία συμβάλλει.
Η κυβέρνηση «είναι πλήρως ενήμερη για όσα συμβαίνουν», λέει η Γιβόν Ακι-Σόγιερ, δήμαρχος της Φρίταουν και περιβαλλοντολόγος που σκοπεύει να διεκδικήσει την προεδρία απέναντι στον Μπάιο στις επόμενες εκλογές.
Όπως λέει, ο οικισμός Μπάιο Μπάρεϊ είναι τόπος κατοικίας ισχυρών ανθρώπων στους οποίους επιτράπηκε να αγνοούν τον νόμο. «Τους δίνεται άδεια, απλά πράγματα», προσθέτει.
Η παράνομη δόμηση μπορεί να πυροδοτήσει «κρίση νερού»
Η πρωτεύουσα της Σιέρα Λεόνε είναι σφηνωμένη σε μια λωρίδα γης ανάμεσα στο εθνικό πάρκο και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Την τελευταία δεκαετία, πολλοί από τους δασωμένους λόφους που την περιβάλλουν έχουν αποψιλωθεί από οικοδομικές δραστηριότητες, μεταλλωρύχους, καλλιεργητές κάνναβης και παραγωγούς ξυλοκάρβουνου.
Η δόμηση στο Μπάιο Μπάρεϊ, μέσα στα όρια του πάρκου, είναι ορατή σε όποιον οδηγεί προς νότο από την πρωτεύουσα σε έναν από τους βασικούς αυτοκινητόδρομους της χώρας.
Πάνω από τις βίλες του Μπάιο Μπάρεϊ βρίσκεται μια δεξαμενή που παρέχει το 90% του νερού στους κατοίκους της Φρίταουν. Η κυβερνητική έρευνα κατέληξε ότι η αποψίλωση και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες στο εθνικό πάρκο μπορεί να οδηγήσουν σε «κρίση έλλειψης νερού».
Ο Μπάιο διέταξε την έρευνα μετά από μια καταστροφική πυρκαγιά κοντά στη δεξαμενή το 2022.
Απειλή αποτελούν και οι κατολισθήσεις. Μία που σημειώθηκε στην άκρη του εθνικού πάρκου το 2017 στοίχισε τη ζωή σε περισσότερους από 1.000 ανθρώπους.
Η έρευνα αποκαλύπτει «αδιάκριτη εκχέρσωση δασικών εκτάσεων»
Τα 13 μέλη της ερευνητικής επιτροπής – μεταξύ των οποίων αστυνομικοί, δικηγόροι, στελέχη ΜΚΟ και μέλος της Επιτροπής Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Σιέρα Λεόνε – ανέλυσαν δορυφορικές εικόνες και εξέτασαν έγγραφα για να διαπιστώσουν πώς εξασφαλίστηκαν άδειες οικοδομής για κατοικίες μέσα στο πάρκο.
Η επιτροπή διαπίστωσε «εκτεταμένη και αδιάκριτη εκχέρσωση δασικών εκτάσεων» παρά την απαγόρευση δόμησης στην περιοχή.
Η μεγαλύτερη ενιαία κατάληψη καταγράφηκε στο Μπάιο Μπάρεϊ και γύρω από αυτό, όπου η αποψίλωση «αυξήθηκε εκθετικά» τους μήνες πριν από την έρευνα. Ο Μάαντα Κπένγκε, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ύδρευσης της Φρίταουν έως τα τέλη του περασμένου έτους, δήλωσε στο AP ότι αυτό απειλεί την ακεραιότητα της δεξαμενής αυξάνοντας τον κίνδυνο κατολισθήσεων.
Αξιωματούχοι του Υπουργείου Γης, Στέγασης και Χωροταξικού Σχεδιασμού γνώριζαν ότι «τεράστιες εκτάσεις» κρατικής γης καταλαμβάνονταν παράνομα, αλλά «δυστροπούσαν να ενεργήσουν δυναμικά για άγνωστους λόγους», αναφέρει η έρευνα.
Προσθέτει ότι ορισμένοι αξιωματούχοι ενθάρρυναν την εισπήδηση και μάλιστα τη διευκόλυναν για προσωπικό όφελος.
Πώς πέρασε η κρατική γη σε ιδιωτικά χέρια;
Βάσει του νόμου περί κρατικής γης (State Land Act), το υπουργείο μπορεί να μεταβιβάζει κρατική γη σε ιδιώτες, διαδικασία που μπορεί να ξεκινήσει με την έκδοση σχετικής επιστολής. Ωστόσο, η εκχέρσωση και η δόμηση μέσα σε εθνικό πάρκο είναι παράνομες σύμφωνα με τον δασικό νόμο (Forestry Law), σημειώνεται στην έρευνα.
Υπουργός εκείνη την περίοδο ήταν ο Ντένις Σάντι, ο οποίος υπέγραψε τουλάχιστον 175 έγγραφα εκχώρησης μισθώσεων γης σε ιδιώτες, κάτι που η επιτροπή χαρακτήρισε «κατάφωρη παραβίαση». Δεν διευκρινίζεται πόσοι από αυτούς έλαβαν γη στο Μπάιο Μπάρεϊ.
Η επιτροπή συνέστησε την επιβολή κυρώσεων σε βάρος του Σάντι και ακόμη 16 επώνυμων αξιωματούχων. Ο Σάντι δεν απάντησε σε επανειλημμένα αιτήματα για σχόλιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, τα πορίσματα της έρευνας παραδόθηκαν στον τότε υπουργό-προεδρικό επιτελάρχη της Σιέρα Λεόνε, ο οποίος λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ του προέδρου και των κυβερνητικών φορέων, τον Σεπτέμβριο του 2022.
Έναν χρόνο αργότερα, το γραφείο του προέδρου δημοσίευσε φωτογραφία όπου ο Μπάιο λαμβάνει επισήμως τα πορίσματα από έναν εκ των συμπροέδρων της επιτροπής. Στην συνοδευτική ανακοίνωση αναφερόταν ότι «άνθρωποι σε υψηλές θέσεις» εμπλέκονται στην αποψίλωση των δασών, χωρίς περαιτέρω λεπτομέρειες.
«Θα ενεργήσουμε πολύ σύντομα και θα κάνουμε ό,τι χρειάζεται», είχε δηλώσει ο Μπάιο.
Η παράνομη δόμηση συνεχίζεται παρά την έρευνα
Ωστόσο, ανάλυση δορυφορικών εικόνων του Μπάιο Μπάρεϊ από το AP έδειξε ότι οι παράνομες βίλες παραμένουν όρθιες και η οικοδόμηση συνεχίζεται. Αρκετά νέα κτίρια εμφανίστηκαν τους μήνες μετά την, κατά πληροφορίες, παραλαβή της έκθεσης από τον υπουργό-επιτελάρχη.
Σε επίσκεψη του AP πέρυσι, εργάτες δούλευαν εντατικά για να ολοκληρώσουν τα σπίτια.
Τον Νοέμβριο, ο νυν υπουργός-επιτελάρχης Ντέιβιντ Σενγκέ δήλωσε στο AP ότι διάφοροι κρατικοί φορείς έχουν ενεργήσει βάσει των πορισμάτων της έρευνας. Δεν θέλησε να πει αν το υπουργικό συμβούλιο έχει εγκρίνει κάποια τιμωρητικά μέτρα, σημειώνοντας ότι οι συζητήσεις του δεν είναι δημόσιες.
Ο Σάντι κατέχει πλέον το χαρτοφυλάκιο των Δημοσίων Έργων και Δημόσιας Περιουσίας. Ερωτηθείς για τις καταγγελίες κατά του Σάντι, ο Σενγκέ απάντησε: «Δεν νομίζω ότι η κυβέρνηση λαμβάνει αποφάσεις μόνο στη βάση κατηγοριών».
Ο Σενγκέ είπε ότι αρμόδιο όργανο για τη διερεύνηση των καταγγελιών είναι η Επιτροπή Καταπολέμησης της Διαφθοράς. Ωστόσο, σε συνέντευξή του, ο επικεφαλής της Επιτροπής, Μπεν Καϊφάλα, δήλωσε ότι δεν έχει ξεκινήσει καμία έρευνα και αρνήθηκε ότι έχει δει τα πορίσματα της αρχικής έρευνας.
Πρόσθεσε ότι η Επιτροπή θα εξετάσει την έκθεση και θα ενεργήσει, υπενθυμίζοντας όμως ότι η προστασία των εθνικών πάρκων είναι ευθύνη άλλων κυβερνητικών υπηρεσιών.
«Άλλοι θεσμοί πρέπει να κάνουν τη δουλειά τους», είπε ο Καϊφάλα. «Δεν μπορώ να την κάνω εγώ για λογαριασμό τους».
Ένας ακόμη υψηλόβαθμος αξιωματούχος που είπε ότι αγνοούσε την έκθεση είναι ο Τόμας Καμάρα, εκτελεστικός διευθυντής της Εθνικής Αρχής Προστατευόμενων Περιοχών, που διαχειρίζεται τα εθνικά πάρκα. Σύμφωνα με τα πορίσματα, είχαν διατυπωθεί καταγγελίες ότι υπάλληλοι επί των ημερών του προκατόχου του είχαν εμπλακεί στην πώληση εκτάσεων μέσα στο εθνικό πάρκο.
Ο Καμάρα, ο οποίος διορίστηκε δύο μήνες μετά την επίσημη παράδοση της έκθεσης στον πρόεδρο, υποστήριξε ότι κάθε νέα εισπήδηση στο πάρκο έχει σταματήσει. Είπε ότι δεν έχει αποδείξεις πως υπάλληλοι εμπλέκονται σε αγοραπωλησίες γης. Ο Καμάρα απομακρύνθηκε από τη θέση του στα τέλη του περασμένου έτους, κατηγορούμενος από τον υπουργό Περιβάλλοντος ότι δεν αντιμετώπισε την εισπήδηση.
Κρατικοί λειτουργοί φέρονται να κατέχουν βίλες μέσα στο εθνικό πάρκο
Στα μέσα του 2025, ο Μπάιο ανακοίνωσε ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου όσον αφορά την παράνομη πώληση κρατικής γης. Προηγουμένως, αναφερόμενος στα παράνομα σπίτια μέσα στο εθνικό πάρκο, είχε δηλώσει: «Ακόμη κι αν κάποιο σπίτι ανήκει σε εμένα ή στην οικογένειά μου, θα γκρεμιστεί».
Τα πορίσματα της έρευνας δεν κατονόμαζαν τα άτομα που διαθέτουν σπίτια στο Μπάιο Μπάρεϊ. Εντόπισαν συνολικά 876 ιδιοκτήτες γης εντός του εθνικού πάρκου, αλλά μόνο 301 ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα να προσκομίσουν έγγραφα που να τεκμηριώνουν τις αξιώσεις τους επί της γης.
Το AP εντόπισε 46 βίλες εντός των ορίων του εθνικού πάρκου. Επιτόπια έρευνα πόρτα-πόρτα στα τέλη του περασμένου έτους έδειξε ότι, σύμφωνα με κατοίκους, φροντιστές και φύλακες, οι 14 ανήκουν σε ιδιοκτήτες που εργάζονταν στον δημόσιο τομέα.
Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται, σύμφωνα με πληροφορίες, αξιωματούχοι που εργάζονται στο γραφείο του προέδρου, στο υπουργείο Γης και στον Οργανισμό Προστασίας Περιβάλλοντος.
Ο πρόεδρος της Σιέρα Λεόνε είχε αρχικά συμφωνήσει να παραχωρήσει συνέντευξη, αλλά στη συνέχεια δεν απάντησε στα αιτήματα για σχολιασμό.
Το ρεπορτάζ αυτό έγινε σε συνεργασία με το The Gecko Project, μια μη κερδοσκοπική αίθουσα σύνταξης που καλύπτει περιβαλλοντικά ζητήματα. Η δημοσιογραφική έρευνα υποστηρίχθηκε από το Pulitzer Center. Το AP φέρει την αποκλειστική ευθύνη για όλο το περιεχόμενο.