Λόγω χρήσης της βάσης Lajes από τις ΗΠΑ, θα μπορούσε να θεωρηθεί στόχος για το Ιράν, αλλά η άμεση επίθεση μοιάζει απομακρυσμένη. Στον τομέα των πιθανοτήτων, οι εμπειρογνώμονες προειδοποιούν για την πιθανότητα των λεγόμενων "υβριδικών απειλών", καθώς και για τις πιθανές επιπτώσεις στη διπλωματία.
Η σύγκρουση στο Ιράν εξαπλώθηκε σύντομα στις γειτονικές χώρες, όπου το ιρανικό καθεστώς επιτέθηκε σε στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ και άλλες υποδομές σε αντίποινα για τις κοινές επιθέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια επιχείρηση της κλίμακας της "Επικής Οργής", η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς υλικοτεχνική υποστήριξη. Το Σάββατο, το Ιράν προειδοποίησε ότι όλες οι τοποθεσίες που εμπλέκονται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που εξαπέλυσαν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας αποτελούν "νόμιμους στόχους", στους οποίους θα μπορούσε να περιλαμβάνεται και η βάση Lajes στις Αζόρες, όπου τα αμερικανικά αεροσκάφη συνεχίζουν να πετούν με πλήρη ταχύτητα.
"Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις θεωρούν ως νόμιμους στόχους τις τοποθεσίες από τις οποίες διεξάγονται οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ και των σιωνιστών [Ισραήλ], καθώς και τις τοποθεσίες όλων των ενεργειών που διεξάγονται κατά των ιρανικών αμυντικών επιχειρήσεων", δήλωσε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί στην ιρανική τηλεόραση.
Είναι η Πορτογαλία εχθρός και στόχος του Ιράν;
"Το Ιράν, αυτή τη στιγμή, έχει αποφασίσει να αντιμετωπίσει την Πορτογαλία ως εχθρό και νομίζω ότι το πορτογαλικό κράτος, η εξωτερική μας πολιτική, θα πρέπει να το λάβει αυτό υπόψη στις σχέσεις με το Ιράν και θα μπορούσε να υπάρξει κάποιου είδους πιο σθεναρή αντίδραση από διπλωματικής άποψης με την Πορτογαλία", εξηγεί στο Euronews ο João Annes, από το Παρατηρητήριο Ασφάλειας και Άμυνας SEDES, αλλά προσθέτει: "πρέπει να είμαστε λίγο ρεαλιστές και να καταλάβουμε ότι η Πορτογαλία δεν είναι κατά προτεραιότητα εχθρός του Ιράν".
"Όσον αφορά κάθε είδους κίνδυνο άμεσης κινητικής επίθεσης, πυραύλων ή μη επανδρωμένων αεροσκαφών που προέρχονται απευθείας από το Ιράν, αυτό δεν είναι αληθοφανές αυτή τη στιγμή, ούτε είναι αξιόπιστο ότι η Πορτογαλία διατρέχει οποιοδήποτε είδος κινδύνου από αυτή την άποψη, καθώς η γεωγραφική απόσταση και η απουσία άμεσης διμερούς διαμάχης μεταξύ Πορτογαλίας και Ιράν δεν δείχνουν ότι τίθεται τέτοιο ζήτημα", εξηγεί ο ειδικός, ο οποίος επισημαίνει ωστόσο ότι υπάρχουν και άλλες δυνατότητες αντιποίνων, δηλαδή μέσω της "υβριδικής μορφής" και σε τρεις διαφορετικές διαστάσεις.
"Η χρήση πληρεξουσίων, στην προκειμένη περίπτωση τοπικών εγκληματικών οργανώσεων, η εργαλειοποίηση προσωπικοτήτων της πολιτικής και των μέσων ενημέρωσης για τη στοχοποίηση των πορτογαλικών συμφερόντων, είτε σε εθνικό επίπεδο είτε όσον αφορά τα εξωτερικά πολιτικά μας συμφέροντα και, τρίτον, η χρήση του κυβερνοχώρου για την άμεση στοχοποίηση της Πορτογαλίας", εξηγεί στο Euronews.
"Ο κυβερνοχώρος είναι ο χώρος στον οποίο το Ιράν διαθέτει δυνατότητες που διατηρεί ανέπαφες για να πραγματοποιεί κυβερνοεπιθέσεις, όπως κατασκοπεία και άλλα είδη απειλών. Είναι ένας από τους κύριους προωθητές αυτού του είδους του φορέα για να επηρεάσει άλλες χώρες", τονίζει.
"Το Ιράν έχει ήδη ένα ιστορικό, συμπεριλαμβανομένου και του αρκετά πρόσφατου στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία, όπου επιδιώκει να συνδεθεί με εγκληματικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται τοπικά σε ευρωπαϊκές χώρες και επιδιώκει να τις προσλάβει για να εξαπολύσουν επιθέσεις εναντίον συναγωγών, εβραϊκών συμφερόντων ή άλλων σε αυτές τις χώρες επίσης. Επομένως, το θέμα αυτό είναι πολύ σημαντικό από την άποψη τυχόν μελλοντικών εσωτερικών απειλών που μπορεί να προωθηθούν από το Ιράν".
Είναι η τρομοκρατική απειλή μια πραγματικότητα;
Για τον João Annes, το ζήτημα είναι υπαρκτό**,** αλλά δεν είναι καινούργιο και δεν πρέπει να εισάγεται μόνο στο σημερινό διεθνές πλαίσιο. "Το ζήτημα της τρομοκρατίας είναι ένα ζήτημα που προϋπήρχε. Η ιρανική απειλή, από την άποψη της τρομοκρατίας εντός της Ευρώπης, υπάρχει από το 1979. Δεν θα ήταν κάτι καινούργιο".
"Όχι, δεν μου περνάει από το μυαλό ότι οι εθνικές και ευρωπαϊκές δυνάμεις ασφαλείας δεν παρακολουθούν στενά όλες τις κινήσεις, είτε πρόκειται για τρομοκρατικές οργανώσεις που χρηματοδοτούνται απευθείας από το Ιράν, οι περισσότερες από τις οποίες είναι σιιτικής έμπνευσης, είτε για εκείνες με τις οποίες το Ιράν καταφέρνει να δημιουργήσει δεσμούς και διασυνδέσεις, δηλαδή τη Μουσουλμανική Αδελφότητα", εξηγεί ο João Annes.
"Η Πορτογαλία έχει ήδη αποδείξει στην περίπτωση των απειλών του Ισλαμικού Κράτους ότι είναι πολύ καλά προετοιμασμένη και πολύ καλά ενημερωμένη προκειμένου να αποτρέψει αυτές τις απειλές"
"Το μόνο πράγμα που βλέπουμε ότι έχει αλλάξει από πριν από τρεις ημέρες μέχρι σήμερα είναι ότι η Πορτογαλία είναι στόχος μη προτεραιότητας, αλλά συνεχίζει, συνεχίζει ως χώρα του ΝΑΤΟ, ως χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως στόχος για πιθανούς φορείς τρομοκρατίας από το Ιράν, επειδή ήταν ήδη στόχος και πριν", τονίζει ο ειδικός, ο οποίος τονίζει επίσης ότι η Πορτογαλία πρέπει να εντείνει τα μέτρα πρόληψης των απειλών, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν άλλοι πιο επιθυμητοί στόχοι για το ιρανικό έθνος στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
"Η μόνη πρόσθετη σύσταση που θα μπορούσαμε να κάνουμε θα ήταν να δώσουμε προτεραιότητα στους τομείς εντός των δυνάμεων και των υπηρεσιών ασφαλείας που ασχολούνται με αυτού του είδους τις απειλές και να αυξήσουμε την ικανότητα αντίδρασης σε επίπεδο κυβερνοχώρου. Αυτό φαίνεται να είναι το πιο προφανές και πιο εύκολο για το Ιράν να εξαπολύσει εναντίον στόχων μη προτεραιότητας. Και εμείς δεν αποτελούμε, προς το παρόν, στόχο προτεραιότητας για το Ιράν", εξηγεί ο João Annes.
"Αυτοί που είναι στόχοι, έχουμε ήδη συνειδητοποιήσει ποιοι είναι. Διότι ο ένας (η Γαλλία) αναπτύσσει ένα αεροπλανοφόρο, το Charles de Gaulle, στην περιοχή αυτή, και ο άλλος, το Ηνωμένο Βασίλειο , αν και με έναν μικρό αρχικό δισταγμό, ο οποίος είναι κατανοητός λόγω της ιστορίας του πολέμου στο Ιράκ, ενεργεί επί του παρόντος σαν να αναγνωρίζει μια απειλή εκεί. Έτσι, όπως είπα, δεν είμαστε ο στόχος προτεραιότητας. Αυτή είναι η εκτίμησή μου σήμερα, με όλα τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα. Δεν είμαστε στόχος προτεραιότητας, αλλά δεν πρέπει να χαλαρώσουμε την επιφυλακή μας".
"Δεν βλέπουμε τις ΗΠΑ ως εταίρο. Βλέπουμε τις ΗΠΑ ως αφεντικό"
Η Ισπανία καταδίκασε γρήγορα τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, σε μια μονομερή απόφαση, όπως είπε η χώρα, που ελήφθη κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Το έθνος που κυβερνάται από τον Pedro Sánchez απέρριψε ακόμη και τη χρήση στρατιωτικών βάσεων στη χώρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες στις επιθέσεις κατά του Ιράν, με τους Αμερικανούς να μεταφέρουν τα αεροσκάφη τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ο Ισπανός υπουργός Άμυνας τόνισε ότι οι βάσεις Ρότα και Μορόν "πρέπει να λειτουργούν στο πλαίσιο της διεθνούς νομιμότητας", υποστηρίζοντας ότι "αυτή τη στιγμή", το Ισραήλ και οι ΗΠΑ "ενεργούν μονομερώς, χωρίς την υποστήριξη ενός διεθνούς ψηφίσματος".
Στην Πορτογαλία, η βάση Lages συνεχίζει να βλέπει τις κινήσεις αμερικανικών αεροσκαφών, οι οποίες έχουν ενταθεί τις τελευταίες ημέρες. Ο Πάουλο Ρανγκέλ είχε ήδη επιβεβαιώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τη βάση Λάγες για μια στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, εφόσον τηρούν τους όρους της συνθήκης που έχει υπογραφεί με την Πορτογαλία. Ο Πορτογάλος υπουργός Εξωτερικών επεσήμανε ότι η συμφωνία συνεργασίας και άμυνας μεταξύ της Πορτογαλίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία υπεγράφη το 1995, προβλέπει "σιωπηρές άδειες, οι οποίες δίνονται με σχετικά σύντομη προθεσμία".
Ο Tiago André Lopes, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Lusíada του Πόρτο, δηλώνει στο Euronews ότι οι συνθήκες είναι "σαφείς" και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να ενημερώνουν την πορτογαλική κυβέρνηση για τις επιχειρήσεις και ότι η στάση της Πορτογαλίας δείχνει "υποταγή" προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
"Αυτό είναι ένα κακό σημάδι, διότι δίνει την ιδέα μιας διπλωματίας υποταγής και όχι συνεργασίας. Δεν βλέπουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως εταίρο, βλέπουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αφεντικό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μια ανάγκη και εμείς θα ικανοποιήσουμε αυτή την ανάγκησε μια σχέση που δεν είναι συμμετρική και δεν είναι σχέση εταιρικής σχέσης".
Για τον καθηγητή, η απόφαση της πορτογαλικής κυβέρνησης δημιουργεί επίσης προβλήματα για τη θέση της Πορτογαλίας στον κόσμο και τη φαινομενική ουδετερότητα που προσποιείται ότι επιδεικνύει.
"Ισχυριζόμαστε πάντα ότι η διπλωματία μας είναι για ουδετερότητα, ότι είναι μια διπλωματία της συνεργασίας και των γεφυρών με όλες τις γεωγραφικές περιοχές, αλλά οι γέφυρες δεν μπορούν να χτιστούν δίνοντας πολιτική υποστήριξη, που εμείς δώσαμε, σε μια μονομερή επίθεση όταν βρίσκεται σε εξέλιξη μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που ο διαμεσολαβητής είπε ότι πηγαίνει καλά", εξηγεί ο ειδικός.
"Αυτή η κυβέρνηση δυσκολεύεται να συνειδητοποιήσει ότι οι σύμμαχοι δεν είναι σχέσεις εξάρτησης. Δεν χρειάζεται να αποδεχόμαστε ή να συμφωνούμε με ό,τι κάνει ένας σύμμαχος. Στην πραγματικότητα, ένας καλός σύμμαχος εφιστά την προσοχή στον εταίρο του όταν κάνει κάποιο λάθος. Και αυτό είναι που είναι ένας καλός διπλωματικός σύμμαχος", τόνισε.
"Είναι η πορτογαλική διπλωματία που πληγώνεται"
Όσον αφορά τις πιθανές συνέπειες για την Πορτογαλία από την υποστήριξη της στρατιωτικής επιχείρησης των ΗΠΑ, ο Τιάγκο Αντρέ Λόπες δεν επισημαίνει καμία, "προς το παρόν". "Δεν νομίζω ότι αυτό θα έχει το πρακτικό αποτέλεσμα των επιθέσεων στο πορτογαλικό έδαφος και άλλα παρόμοια. Δεν το νομίζω. Αλλά ούτε μπορούμε να το αποκλείσουμε", εξηγεί ο καθηγητής, ο οποίος επισημαίνει ωστόσο ότι το σενάριο μπορεί να αλλάξει "μεσοπρόθεσμα", ιδίως στον οικονομικό και διπλωματικό τομέα.
"Για παράδειγμα, μια πολιτική οικονομικής ασφυξίας, η διατήρηση του Στενού του Ορμούζ κλειστού για να υποφέρει η ευρωπαϊκή οικονομία ή, ειδικότερα, η τιμωρία της Πορτογαλίας. Θα μπορούσε να συμβεί αυτό που συνέβη μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967, όταν η Πορτογαλία υποστήριξε την επέμβαση του Ισραήλ, αφού ο ΟΠΕΚ απαγόρευσε στην Πορτογαλία και τη Νότια Αφρική να πωλούν πετρέλαιο στις δύο αυτές χώρες. Και, τότε, αυτό είχε τεράστιο αντίκτυπο στην οικονομία μας", εξηγεί. "Μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση εδώ, αν και ήδη συνειδητοποιούμε ότι οι Άραβες εταίροι είναι λίγο χαμένοι στη σύγκρουση αυτή τη στιγμή".
"Αν η Πορτογαλία θέλει να διεκδικήσει μια θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και χρειάζεται τις ψήφους του αραβικού κόσμου, μπορεί να μην τις πάρει. Μπορεί να υπάρχει αυτή η ιδέα ότι η Πορτογαλία ευθυγραμμίζεται με πολύ συγκεκριμένες ατζέντες. Έχουμε χάσει αυτή την αξιοπιστία ότι είμαστε μια κατ' εξοχήν ουδέτερη χώρα", δήλωσε ο εμπειρογνώμονας στο Euronews, τονίζοντας ότι, σε αυτή την κατάσταση, "είναι η πορτογαλική διπλωματία που έχει πληγεί".