Ο πόλεμος με το Ιράν ανεβάζει τις τιμές της ενέργειας και των λιπασμάτων, απειλεί με έλλειψη τροφίμων σε φτωχές χώρες, αποσταθεροποιεί τα εύθραυστα κράτη και περιπλέκει τον έλεγχο του πληθωρισμού στις κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.
Οι οικονομικοί κλυδωνισμοί από τον πόλεμο στο Ιράν συνεχίζουν να εξαπλώνονται και να επιδεινώνονται σε ολόκληρο τον κόσμο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το σημείο ασφυξίας είναι το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και το οποίο έχει ουσιαστικά κλείσει από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ιράν πριν από έντεκα ημέρες.
"Για μεγάλο χρονικό διάστημα, το εφιαλτικό σενάριο που απέτρεπε τις ΗΠΑ από το να εξετάσουν το ενδεχόμενο επίθεσης στο Ιράν, και που τις έκανε να προτρέψουν το Ισραήλ να επιδείξει αυτοσυγκράτηση, ήταν ότι οι Ιρανοί θα έκλειναν το Στενό του Ορμούζ", δήλωσε ο Maurice Obstfeld, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
"Τώρα βρισκόμαστε στο εφιαλτικό σενάριο", πρόσθεσε.
Με την αποκοπή μιας βασικής ναυτιλιακής οδού, οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί από λιγότερο από 70 δολάρια το βαρέλι τον Φεβρουάριο σε μια κορύφωση σχεδόν 120 δολαρίων στις αρχές της Δευτέρας και σήμερα διαπραγματεύονται γύρω στα 90 δολάρια.
Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει κατά συνέπεια προκαλέσει άλμα και στις τιμές της βενζίνης.
Σύμφωνα με την AAA, η οποία είναι η κορυφαία οργάνωση για την αυτοκίνηση και τα ταξίδια στη Βόρεια Αμερική, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ έχει εκτοξευθεί στα 3,48 δολάρια το γαλόνι από μόλις 3 δολάρια πριν από μία εβδομάδα.
Οι τιμές θα μπορούσαν να γίνουν ακόμη πιο αισθητές στην Ασία και την Ευρώπη, οι οποίες εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Σοκ στην προσφορά πετρελαίου
Κάθε αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 10%, εφόσον διατηρηθεί για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, θα ωθήσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό κατά 0,4% και θα μειώσει την παγκόσμια οικονομική παραγωγή κατά 0,2%, δήλωσε η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, γενική διευθύντρια του ΔΝΤ.
"Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να ανοίξουν ξανά", δήλωσε ο οικονομολόγος Σάιμον Τζόνσον του ΜΙΤ και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών το 2024.
"Από εκεί περνούν 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Δεν υπάρχει πλεονάζουσα χωρητικότητα πουθενά στον κόσμο που να μπορεί να καλύψει αυτό το κενό", εξήγησε.
Η παγκόσμια οικονομία έχει δείξει ότι μπορεί να αντέξει μια γροθιά, απορροφώντας πλήγματα από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια και από τους μαζικούς και φαινομενικά απρόβλεπτους δασμούς του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ το 2025.
Πολλοί οικονομολόγοι εκφράζουν την ελπίδα ότι το παγκόσμιο εμπόριο μπορεί να ξεπεράσει παραπαίοντας και την τελευταία κρίση.
"Η παγκόσμια οικονομία έχει δείξει ότι είναι ικανή να αποτινάξει σημαντικά σοκ όπως οι ευρείς αμερικανικοί δασμοί, οπότε υπάρχει περιθώριο αισιοδοξίας ότι θα αποδειχθεί ανθεκτική στις επιπτώσεις του πολέμου κατά του Ιράν", δήλωσε ο Eswar Prasad, καθηγητής εμπορικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Cornell.
Μέτρηση της διαταραχής μέσω της διάρκειας
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι αν οι τιμές του πετρελαίου μπορέσουν να υποχωρήσουν στην περιοχή των 70 έως 80 δολαρίων, τότε η παγκόσμια οικονομία μπορεί να είναι ικανή να απορροφήσει το προσωρινό σοκ. Ωστόσο, αυτό εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν.
"Το ερώτημα είναι πόσο καιρό θα συνεχιστεί;", δήλωσε ο Τζόνσον, επίσης πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
"Είναι δύσκολο να δούμε το Ιράν να υποχωρεί τώρα που ανακοίνωσε αυτόν τον νέο ηγέτη", πρόσθεσε.
Ο Μοτζταμπά Χαμανέι, ο γιος του δολοφονηθέντος αγιατολάχ, πιστεύεται ότι είναι ακόμη πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του.
Επιπλέον, θολώνει τις προοπτικές για τον τερματισμό της κρίσης η αβεβαιότητα σχετικά με το τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ. "Όλα αυτά αφορούν τον πρόεδρο Τραμπ, δεν είναι σαφές πότε θα κηρύξει τη νίκη", δήλωσε ο Τζόνσον.
Προς το παρόν, ο πόλεμος είναι πιθανό να δημιουργήσει οικονομικούς νικητές και ηττημένους.
Οι οικονομίες των εισαγωγέων ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους της Ευρώπης, της Νότιας Κορέας, της Ταϊβάν, της Ιαπωνίας, της Ινδίας και της Κίνας, θα νιώσουν περισσότερο τον πόνο από τις υψηλότερες τιμές.
Το Πακιστάν βρίσκεται σε ιδιαίτερα ζοφερή θέση. Η χώρα της Νότιας Ασίας εισάγει το 40% της ενέργειάς της και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το υγροποιημένο φυσικό αέριο από το Κατάρ, οι προμήθειες του οποίου έχουν διακοπεί λόγω της σύγκρουσης.
Από την άλλη πλευρά, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες εκτός της εμπόλεμης ζώνης, συμπεριλαμβανομένης της Νορβηγίας, της Ρωσίας και του Καναδά, είναι πιθανό να επωφεληθούν από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου.
Ωστόσο, η ενέργεια δεν είναι το μόνο ζήτημα. Μέχρι και το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ουρίας, της αμμωνίας, των φωσφορικών αλάτων και του θείου, περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Πολιτική των Τροφίμων.
Η διαταραχή στην περιοχή έχει ήδη διακόψει τις μεταφορές λιπασμάτων, αυξάνοντας το κόστος για τους αγρότες, το οποίο είναι πιθανό να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, ωθώντας τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω.
"Οποιαδήποτε χώρα με σημαντικό γεωργικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, είναι ευάλωτη", εξήγησε ο Maurice Obstfeld, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
"Οι επιπτώσεις θα είναι πιο καταστροφικές στις χώρες με χαμηλό εισόδημα, όπου η γεωργική παραγωγικότητα μπορεί ήδη να αμφισβητείται. Προσθέστε αυτή την πρόσθετη συνιστώσα κόστους και έχετε την προοπτική σημαντικών ελλείψεων τροφίμων", συνέχισε.
Ένα δίλημμα για τις κεντρικές τράπεζες
Η κρίση του Ιράν βάζει επίσης σε δύσκολη θέση τις κεντρικές τράπεζες του κόσμου. Οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, ενώ πλήττουν και την οικονομία. Θα πρέπει οι κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια για να περιορίσουν τον πληθωρισμό ή να τα μειώσουν για να δώσουν ώθηση στην οικονομία;
Στις ΗΠΑ, η Fed είναι ήδη διχασμένη μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής που πιστεύουν ότι η αδύναμη αμερικανική αγορά εργασίας χρειάζεται βοήθεια από χαμηλότερα επιτόκια και εκείνων που εξακολουθούν να ανησυχούν ότι ο πληθωρισμός παραμένει κολλημένος πάνω από τον στόχο του 2% της κεντρικής τράπεζας.
"Το μυαλό τους θα πάει εύκολα στη δεκαετία του 1970, όταν οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και ένα αραβικό εμπάργκο πετρελαίου έστειλαν τις τιμές του πετρελαίου στα ύψη", δήλωσε ο Τζόνσον, επίσης πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
"Οι κεντρικοί τραπεζίτες στοιχειώνονται από τη μνήμη ότι οι προκάτοχοί τους δεν τα κατάφεραν σωστά τη δεκαετία του 1970. Πίστεψαν σε ένα προσωρινό σοκ που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με χαμηλότερα επιτόκια, αλλά κατέληξαν να το μετανιώνουν, επειδή ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε", εξήγησε.
Ο Τζόνσον προέβλεψε ότι οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας που πυροδοτήθηκαν από τον πόλεμο με το Ιράν "θα εντείνουν μαζικά τη συζήτηση στο εσωτερικό της Fed" και θα καταστήσουν λιγότερο πιθανές τις μειώσεις των αμερικανικών επιτοκίων.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αντιμετωπίζει το ίδιο ζήτημα και θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο αύξησης των επιτοκίων εάν το σοκ της προσφοράς που συνδέεται με τις τιμές της ενέργειας εξαπλωθεί στους μισθούς και το κόστος των υπηρεσιών.