Μια εκστρατεία στα κοινωνικά δίκτυα επαναφέρει γνώριμα μοτίβα αποσταθεροποίησης, με επίκεντρο τη ρωσόφωνη μειονότητα. Οι αρχές κάνουν λόγο για συντονισμένη επιχείρηση ψυχολογικού πολέμου, ενώ στο βάθος παραμένει το ερώτημα της αντίδρασης του ΝΑΤΟ σε ενδεχόμενη κρίση.
Μια σημαία, ένα δικό της έμβλημα, νέα χαραγμένα σύνορα και μια ρητορική που θυμίζει έντονα την ανακήρυξη των λεγόμενων «λαϊκών δημοκρατιών» στο Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία, καθώς και την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014: στα κοινωνικά δίκτυα, η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Εσθονίας, η Νάρβα, παρουσιάζεται ξαφνικά ως «Λαϊκή Δημοκρατία της Νάρβα».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πίσω από την εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται, σύμφωνα με έρευνες της εσθονικής πλατφόρμας κατά της προπαγάνδας Propastop, ένα φερόμενο αυτονομιστικό σχέδιο που στοχεύει στην απόσχιση του ρωσόφωνου βορειοανατολικού τμήματος της Εσθονίας, ακριβώς στα σύνορα με τη Ρωσία.
Αυτονομισμός στην Εσθονία: Απειλή για τη γερμανική ταξιαρχία;
Σε περίπτωση μιας τέτοιας στρατιωτικής κλιμάκωσης στην Εσθονία, θα μπορούσε να εμπλακεί στη σύγκρουση και η γερμανική ταξιαρχία που σταθμεύει στη Λιθουανία;
Η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία 45 σταθμεύει στο Πάμπραντε της Λιθουανίας, κοντά στα σύνορα με τη Λευκορωσία, περίπου 400 χιλιόμετρα από τη Νάρβα της Εσθονίας, και λειτουργεί αποτρεπτικά. Αν και η ταξιαρχία βρίσκεται τυπικά στη Λιθουανία, η αποστολή της υπερβαίνει τη χώρα ανάπτυξης: Αποτελεί μέρος της ασφάλειας ολόκληρης της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, με τις χώρες της Βαλτικής να αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας.
Σε περίπτωση σύγκρουσης, «δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι φυσικά η γερμανική παρουσία στη Λιθουανία θα κληθεί άμεσα ως ενίσχυση», εξηγεί στο Euronews ο στρατιωτικός αναλυτής και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο των Ενόπλων Δυνάμεων της Γερμανίας, Κάρλο Μασάλα.
Σύμφωνα με τον Μασάλα, είναι επίσης πιθανό η ταξιαρχία της Bundeswehr να παραμείνει στη θέση της, λόγω φόβων για πιθανές περαιτέρω ενέργειες κατά της Λιθουανίας.
«Φοβάσαι;»
Το πιο γνωστό μέχρι στιγμής κανάλι στο Telegram, με την ονομασία «Narva Republic», δημιουργήθηκε στις 14 Ιουλίου του περασμένου έτους. Σήμερα έχει περισσότερους από 700 συνδρομητές. Ωστόσο, ενεργές αναρτήσεις γίνονται μόνο από τις 18 Φεβρουαρίου 2026.
Εκτός από εκκλήσεις για ένοπλη αντίσταση και πράξεις σαμποτάζ, προωθείται το αφήγημα μιας δήθεν καταπιεσμένης ρωσικής μειονότητας και καλλιεργείται φόβος για εσθονική εισβολή στη Ρωσία. Σε ανάρτηση της 19ης Φεβρουαρίου παρατίθεται δήλωση του Εσθονού υπουργού Εξωτερικών, σύμφωνα με την οποία «ο εσθονικός στρατός θα περάσει τα σύνορα και θα μεταφέρει τον πόλεμο σε ρωσικό έδαφος, αν ο ρωσικός στρατός εισβάλει στην Εσθονία». Η ανάρτηση καταλήγει με την ερώτηση: «Φοβάσαι;»
Ωστόσο, η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάχκνα, έχει αποσπαστεί από το συμφραζόμενο. Σε συνέντευξή του στη βρετανική Telegraph είχε δηλώσει ότι, σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης στα κράτη της Βαλτικής, «ο πόλεμος θα μεταφερθεί σε ρωσικό έδαφος και θα υπάρξουν πλήγματα στα μετόπισθεν». Δεν γίνεται καμία αναφορά σε προληπτική εισβολή.
Σε άλλη ανάρτηση στο Telegram αναφέρεται ότι οι αυτονομιστές «αγωνίζονται για αυτονομία», η οποία, αν απορριφθεί, θα μπορούσε να κλιμακωθεί σε «πλήρη ένοπλη σύγκρουση και ίδρυση ανεξάρτητου κράτους εντός των συνόρων της Ida-Viru». Η Ida-Viru είναι περιφέρεια στα ανατολικά σύνορα με τη Ρωσία.
Μιμίδια που στοχεύουν να προκαλέσουν νευρικότητα
Ο στρατιωτικός αναλυτής Κάρλο Μασάλα δεν βλέπει άμεση απειλή, αν και τονίζει ότι η εκστρατεία δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Όπως λέει, «όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας εκστρατείας ψυχολογικού πολέμου». Δεν θεωρεί πιθανό η Ρωσία να ανοίξει δεύτερο μέτωπο πέρα από τον πόλεμο στην Ουκρανία και δεν βλέπει ενδείξεις άμεσης επίθεσης στη Νάρβα. Ωστόσο, οι ενέργειες «δεν πρέπει να υποτιμηθούν».
Η συνδυασμένη χρήση μιμιδίων, προκλητικών αστείων και στοιχείων προπαγάνδας αποτελεί «μέρος μιας εκστρατείας ψυχολογικού πολέμου της Ρωσίας», σύμφωνα με τον ίδιο. Το περιεχόμενο στοχεύει να προκαλέσει «νευρικότητα» και «υστερία». Παραδείγματα είναι εικόνες με ένα υποτιθέμενο ημερήσιο πρόγραμμα της «πολιτοφυλακής της Νάρβα», όπου περιγράφεται η κατάληψη δύο εσθονικών πόλεων, της Σιλλαμάε και της Κοχτλα-Γιάρβε.
Σε μία από αυτές τις αναρτήσεις αναφέρεται: «06:00 ξύπνημα, 07:00 πρωινή υγιεινή, 08:00 πρωινό, 09:00 επίθεση στη Νάρβα, 12:00 γεύμα, 15:00 κατάληψη Σιλλαμάε και Κοχτλα-Γιάρβε, 17:00 συναυλία των Burzum, 19:30 δείπνο, 20:00 συναυλία του Ακίμ Απάτσεφ και 22:00 λήξη της ημέρας με χαιρετισμούς». Ο Ακίμ Απάτσεφ είναι φιλορώσος ράπερ και προπαγανδιστής, ενώ το συγκρότημα Burzum έχει δεχθεί κριτική για ιδεολογική εγγύτητα με τον ναζισμό.
Στο κανάλι διακινούνται επίσης χάρτες που παρουσιάζουν τη φερόμενη «λαϊκή δημοκρατία» και νέα σύνορα, μαζί με σημαίες σε πράσινο, μαύρο και λευκό.
Μιλώντας στο Euronews, ο Μασάλα εξηγεί τι θα συνέβαινε σε περίπτωση άμεσης απειλής: «Θα ενεργοποιηθούν τα περιφερειακά σχέδια, εφόσον συμφωνήσουν τα κράτη. Πρώτα θα αναλάβει η αποστολή EFP του ΝΑΤΟ στην Εσθονία». Δεν αποκλείει όμως «ότι η γερμανική παρουσία στη Λιθουανία θα κληθεί άμεσα ως ενίσχυση». Επισημαίνει ότι τέτοια σχέδια είναι «για προφανείς λόγους» άκρως απόρρητα και οι λεπτομέρειες των ενεργειών δεν μπορούν να προβλεφθούν.
Η λεγόμενη «Λαϊκή Δημοκρατία της Νάρβα»
Η Νάρβα βρίσκεται ακριβώς στα σύνορα με τη Ρωσία και με περίπου 50.000 κατοίκους είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Εσθονίας. Πάνω από το 90% του πληθυσμού είναι ρωσόφωνοι και πολλοί διαθέτουν εσθονική υπηκοότητα.
Πολλοί από αυτούς ή οι οικογένειές τους εγκαταστάθηκαν εκεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αφού ο αρχικός πληθυσμός εκδιώχθηκε σε μεγάλο βαθμό το 1944 κατά τη σοβιετική κατάκτηση.
Όταν το Euronews βρέθηκε στην Εσθονία το 2022, κάτοικοι ανέφεραν ότι δεν υφίστανται διακρίσεις λόγω της ρωσικής γλώσσας τους.
Ωστόσο, τα ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης προσπαθούν εδώ και χρόνια να παρουσιάσουν τη ρωσόφωνη μειονότητα ως θύμα. Σε εκπομπές όπως το «60 λεπτά» στο Rossiya 1 γίνεται συχνά λόγος για «χειραγωγημένες ποινικές διώξεις κατά ρωσόφωνων» στις χώρες της Βαλτικής.
Ο εσθονικός αντικατασκοπευτικός μηχανισμός κάνει λόγο για «συντονισμένη εκστρατεία»
Σύμφωνα με την εσθονική υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας, υπάρχουν ενδείξεις ότι πρόκειται για συντονισμένη εκστρατεία πληροφόρησης. «Τέτοιες τακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, τόσο στην Εσθονία όσο και αλλού», δήλωσε εκπρόσωπος της υπηρεσίας στην εσθονική ιστοσελίδα Delfi. «Είναι μια απλή και φθηνή μέθοδος για να προκληθεί και να εκφοβιστεί η κοινωνία».
Η υπηρεσία εκτιμά ότι στόχος είναι η πρόκληση σύγχυσης και η υπονόμευση της κοινωνικής συνοχής. Αυτό συμβαδίζει με την ανάλυση του Κάρλο Μασάλα, ο οποίος στο βιβλίο του «Αν κερδίσει η Ρωσία» το 2025 χρησιμοποίησε τη Νάρβα ως υποθετικό σενάριο.
Σε περίπτωση επίθεσης κατά της Εσθονίας, πόσο θα εμπλακεί το ΝΑΤΟ; «Θα ρισκάρουμε έναν πλήρη πόλεμο με ενδεχομένως 1,5 εκατομμύριο Ρώσους στρατιώτες για την απελευθέρωση μιας πόλης 50.000 κατοίκων, με τον κίνδυνο να βρισκόμαστε συνεχώς στο όριο ενός πυρηνικού πολέμου;» είχε θέσει το ερώτημα ο Μασάλα το 2025.
Από τα «πράσινα ανθρωπάκια» στη «λαϊκή δημοκρατία»
Η ανακήρυξη μιας «λαϊκής δημοκρατίας» δεν είναι άγνωστο αφήγημα. Το 2014 φιλορώσοι αυτονομιστές, με τη στήριξη ρωσικών δυνάμεων, ανακήρυξαν τις λεγόμενες «λαϊκές δημοκρατίες» του Λουχάνσκ και του Ντονέτσκ στο Ντονμπάς.
Κατά την προσάρτηση της Κριμαίας την ίδια χρονιά, η Ρωσία χρησιμοποίησε στρατιώτες χωρίς διακριτικά, τα λεγόμενα «πράσινα ανθρωπάκια», για να επιδείξει παρουσία.
Αργότερα, η Μόσχα δικαιολόγησε τη μεγάλης κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία και με το επιχείρημα της προστασίας ρωσόφωνων πληθυσμών. Ωστόσο, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι εθνοτικοί Ρώσοι υφίσταντο συστηματικές διώξεις από τις ουκρανικές αρχές, κάτι που έχει επιβεβαιωθεί από εκθέσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, του ΟΗΕ και του ΟΑΣΕ.
«Το γεγονός ότι εμφανίζεται τώρα μια “Λαϊκή Δημοκρατία της Νάρβα” θέτει τις βάσεις για μελλοντική προπαγάνδα περί δήθεν καταπίεσης και ανάγκης παρέμβασης της Μόσχας», σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας Νίκο Λάνγκε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Κατά τον ίδιο, «η προπαγάνδα πρέπει να αποκαλυφθεί, τα δίκτυα επιρροής να αντιμετωπιστούν και οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες να απομακρυνθούν».