Η υπόθεση μιας μαθήτριας και του πατέρα της εξελίχθηκε σε ποινική δίωξη, κράτηση και αναγκαστική φυγή από τη χώρα. Μέσα από την προσωπική τους μαρτυρία αναδεικνύονται οι πιέσεις, ο φόβος και οι περιορισμοί στην έκφραση στη σημερινή Ρωσία, αλλά και η δύσκολη διαδρομή προς μια νέα αρχή στην Ευρώπη.
Τον Απρίλιο του 2022, η 12χρονη Μάσα Μοσκαλιόβα, μαθήτρια της 6ης τάξης σχολείου της πόλης Εφρέμοφ της περιφέρειας Τούλα, ζωγράφισε στο μάθημα των εικαστικών μια Ουκρανή γυναίκα που καλύπτει ένα παιδί από πυραύλους που πετούν από την πλευρά της Ρωσίας. «Δόξα στην Ουκρανία!» ήταν γραμμένο στην κίτρινο-μπλε σημαία αριστερά, «Όχι στον πόλεμο / στον Πούτιν!» στη ρωσική τρίχρωμη σημαία δεξιά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Από εκείνη την ημέρα, η ζωή της Μάσα και του πατέρα της, μονογονέα, Αλεξέι, άλλαξε για πάντα. Κατά του Αλεξέι άνοιξε διοικητική υπόθεση για δυσφήμηση του στρατού, έπειτα ποινική υπόθεση για επαναλαμβανόμενη δυσφήμηση. Η Μάσα τοποθετήθηκε σε κέντρο αποκατάστασης. Ο Αλεξέι, που προσπάθησε να διαφύγει, συνελήφθη παράνομα στη Λευκορωσία, ξυλοκοπήθηκε και εκδόθηκε στη Ρωσία, όπου καταδικάστηκε και στάλθηκε σε αποικία. Μετά την αποφυλάκιση και την επανένωση με την κόρη του, ο Αλεξέι κατάλαβε ότι δεν θα έχουν ζωή στη Ρωσία.
Με τη βοήθεια της ΜΚΟ inTransit, πατέρας και κόρη κατάφεραν να φύγουν για την Αρμενία, όπου υπέβαλαν αίτηση για ανθρωπιστική βίζα στη Γερμανία. Μετά από σχεδόν έναν χρόνο αναμονής, ο Αλεξέι και η Μάσα απευθύνθηκαν με το ίδιο αίτημα στη γαλλική πρεσβεία και, ενάμιση μήνα αργότερα, προσγειώθηκαν στο Παρίσι.
Euronews: Πολλοί άνθρωποι στη Ρωσία και στο εξωτερικό παρακολουθούσαν την ιστορία σας, επειδή, από τη μία, φαίνεται απίστευτη, τόσες δοκιμασίες εξαιτίας ενός παιδικού σχεδίου, και από την άλλη συγκεντρώνει σαν σε πρίσμα την ουσία της σημερινής Ρωσίας. Ας επιστρέψουμε σε εκείνη την ημέρα στα τέλη Απριλίου 2022, που ανέτρεψε τη ζωή σας. Μάλλον θυμάστε τα πάντα λεπτό προς λεπτό; Ή αντίθετα τα ξεχάσατε σαν έναν κακό όνειρο;
Μάσα Μοσκαλιόβα: Η δασκάλα στο μάθημα των εικαστικών ήρθε στην τάξη και έδωσε θέμα: όλα τα παιδιά να ζωγραφίσουν ένα σχέδιο σε υποστήριξη των ρωσικών στρατευμάτων, σε υποστήριξη του πολέμου. Όταν άρχισα να ζωγραφίζω το δικό μου σχέδιο, γύρισα: όλα τα παιδιά, σαν ένα, ζωγράφιζαν τανκς, Ζ, «Δόξα στον πόλεμο!». Και εγώ απλώς άρχισα να ζωγραφίζω την αλήθεια.
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Αυτό ήταν το 2022, στις είκοσι κάτι Απριλίου. Η Μάσα τότε έτρεξε σπίτι και παραπονιόταν: «Μπαμπά, φοβάμαι να πηγαίνω στο σχολείο: ήρθαν αστυνομικοί, προσπάθησαν να με κρατήσουν, με έβγαζαν από τα μαθήματα». Είπα: «Μάσα, μην ανησυχείς, αύριο θα έρθω να σε συναντήσω». Την επόμενη μέρα πήγα στο σχολείο, βρισκόμουν στο φουαγιέ, περιμένοντας να τελειώσουν τα μαθήματα. Η διευθύντρια με είδε, κάλεσε την αστυνομία, που έφτασε κυριολεκτικά σε 5 λεπτά. Δύο αστυνομικοί πήγαν στο γραφείο της διευθύντριας και στην τάξη της Μάσα, δύο, ένας άνδρας και μια γυναίκα, έμειναν μαζί μου. Με ρώτησαν το επώνυμό μου και άρχισαν να ρωτούν: «Ξέρετε τι κάνει η κόρη σας και γιατί βρισκόμαστε εδώ μαζί σας;». Αυτό με εξέπληξε πολύ και ρώτησα: «Τι ακριβώς συνέβη;». Εκείνη τη στιγμή είδα και το σχέδιο της Μάσα, πριν δεν το γνώριζα.
Euronews: Η παράδοση των παιδικών αντιπολεμικών σχεδίων υπήρχε στη Σοβιετική Ένωση. Τι, κατά τη γνώμη σας, πήγε στραβά τον Απρίλιο του 2022;
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Αυτό που συμβαίνει σήμερα στη Ρωσία του Πούτιν, θέλω να τονίσω, όχι απλώς στη Ρωσία, αλλά σε αυτή τη πουτινική εγκληματική Ρωσία, δεν υπήρχε ούτε στη Σοβιετική Ένωση, παρότι δεν είμαι υποστηρικτής της. Αυτό δεν μπορούσαμε καν να το φανταστούμε τότε: να διώκονται παιδιά για τις απόψεις τους, για τα λόγια τους, για τα σχέδιά τους!
Euronews: Μπορούσατε να φανταστείτε τι θα ακολουθούσε;
Μάσα Μοσκαλιόβα: Στη Ρωσία οι άνθρωποι φοβούνται, σωπαίνουν επειδή φοβούνται. Αν μου έλεγαν τότε τι μας περιμένει, νομίζω πάλι θα ζωγράφιζα το ίδιο. Η ζωή είναι μία (γελάει). Το σχέδιο είναι η αρχή της ιστορίας.
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Στο Odnoklassniki βρήκαν αναρτήσεις μου για τα εγκλήματα στη Μπούτσα, στην Ουκρανία, όπου Ρώσοι στρατιώτες διέπρατταν παρανομίες κατά του άμαχου πληθυσμού: λεηλατούσαν, βίαζαν, εκτελούσαν. Τα ανέβαζα στο διαδίκτυο, όπου υπήρχε μεγάλη υποστήριξη. Όταν με ανέκριναν, έλεγαν: «Αν τα έλεγες αυτά στην κουζίνα σου, δεν θα είχες πρόβλημα. Αλλά στα κοινωνικά δίκτυα διαδίδονται γρήγορα». Αυτό για την εξουσία φαινόταν πολύ επικίνδυνο.
Euronews: Σας έλεγαν επανειλημμένα ότι «δεν μεγαλώνατε σωστά» τη Μάσα. Πώς το βλέπετε σήμερα;
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Πάντα, ξεκινώντας από την πρώτη διοικητική υπόθεση, και στις επόμενες ανακρίσεις στην αστυνομία και στη συνέχεια στην FSB, μου έλεγαν ότι μεγαλώνω την κόρη μου λάθος, «μη πατριωτικά». Πάντα απαντούσα με μια ερώτηση: «Τι θεωρείτε εσείς πατριωτισμό και σε τι συνίσταται η λανθασμένη μου ανατροφή;»
Euronews: Προφανώς, αποτέλεσμα αυτής της ανατροφής είναι ότι εσύ, Μάσα, διατηρείς κανάλι στο Telegram για πολιτικούς κρατούμενους.
Μάσα Μοσκαλιόβα: Διατηρούσα ένα κανάλι στο Telegram, μου το είχαν μεταβιβάσει. Ήταν αφιερωμένο στους πολιτικούς κρατούμενους, πριν από μένα έγραφαν για διαφωνούντες και οργάνωναν κάποιες συγκεντρώσεις χρημάτων. Αφού μου το έδωσαν, άρχισα να δημοσιεύω αναρτήσεις για εγκλήματα στη Ρωσία, και για πολιτικούς κρατούμενους επίσης. Αλλά όταν με πήρε τηλέφωνο η μητέρα μου και μου είπε ότι με αναζητά η αστυνομία και η διοίκηση, σταμάτησα τη διαχείριση του καναλιού και μέχρι σήμερα δεν έχω επιστρέψει σε αυτό. Αυτό κράτησε λίγο: έναν-δύο μήνες, το πολύ τρεις.
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Αυτό ήταν το 2025, μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου.
Euronews: Μετά την αποφυλάκισή σας φύγατε αρκετά γρήγορα. Ήταν σαφές για εσάς ότι δεν θα μπορέσετε να ζήσετε στη Ρωσία;
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Όσο βρισκόμουν στην αποικία, στην κράτηση, αρχικά δεν σχεδίαζα να φύγω από τη Ρωσία. Στην ακραία περίπτωση, σκεφτόμουν ότι αν υπήρχαν προβλήματα στην πόλη μου, θα μετακόμιζα σε άλλη πόλη μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα. Αλλά όσο βρισκόμουν στην αποικία, με επισκέφθηκαν δύο φορές υπάλληλοι της FSB, με ανέκριναν και στο τέλος της συζήτησης έλεγαν πάντα: «Δεν θα σε αφήσουμε ήσυχο, ακόμη και μετά την αποφυλάκισή σου. Θα σε επισκεπτόμαστε, θα ερχόμαστε, θα ελέγχουμε τα αρχεία σου στον υπολογιστή, στα κοινωνικά δίκτυα, θα σε καλούμε για “προληπτικές” συζητήσεις. Δεν θα σου δώσουμε καλή δουλειά στην πόλη σου, δεν θα σου επιτρέψουμε να ασχοληθείς με επιχειρηματικότητα». Δηλαδή, μου κατέστησαν σαφές ότι θα με διώκουν μέχρι το τέλος της ζωής μου. Με απασχολούσε όχι τόσο η δική μου τύχη όσο της κόρης μου: πρέπει να τελειώσει το σχολείο, να αποκτήσει εκπαίδευση. Κατάλαβα ότι δεν θα έχει μέλλον ούτε εκείνη εδώ.
Μάσα Μοσκαλιόβα: Θα πω περισσότερα: αν οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να φύγουν στο εξωτερικό, να μεταφέρουν την οικογένειά τους, πρέπει να το κάνουν με την πρώτη ευκαιρία. Και να πάρουν τα παιδιά από τα σχολεία, να τα μεταφέρουν σε εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Γιατί στα ρωσικά σχολεία δεν υπάρχει εκπαίδευση, υπάρχει προπαγάνδα.
Euronews: Τη νύχτα της Δευτέρας, το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ κέρδισε ο Πάβελ Ταλάνκιν, που κατέγραφε προπαγανδιστικά μαθήματα σε σχολείο των Ουραλίων. Και εκείνος έφυγε από τη Ρωσία και έβγαλε κρυφά το υλικό. Είναι προφανές ότι δεν υπάρχει πλέον χώρος για διαφορετική άποψη στη σημερινή Ρωσία.
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Όχι. Και μάλιστα, κάθε μέρα τα πράγματα γίνονται πιο αυστηρά. Φτάνει μέχρι τον παραλογισμό. Δείτε μόνοι σας: αρχίζουν στρατιωτική εκπαίδευση από τα παιδιά, από πολύ μικρή ηλικία. Στρατιωτικοί πηγαίνουν σε νηπιαγωγεία, στα μικρά παιδιά, τους βάζουν στολές, πηλήκια και τα αναγκάζουν να βαδίζουν, να παρελαύνουν, να φωνάζουν «Για την ειδική στρατιωτική επιχείρηση! Για τον Πούτιν!». Ακόμη περισσότερο, υπήρξαν βίντεο όπου πηγαίνουν σε μαιευτήρια και βάζουν πηλήκια σε νεογέννητα. Στο σχολείο εισήγαγαν νέο μάθημα «Μάθημα για τα σημαντικά», όπου γίνεται συνεχώς προπαγάνδα με πατριωτικά θέματα. Αυτό ξεπερνά κάθε όριο.
Μάσα Μοσκαλιόβα: Δεν έζησα πολύ στη Ρωσία, οπότε δεν υπάρχει κάτι τέτοιο ώστε να αγαπώ πολύ τη χώρα μου ή την πόλη μου. Το καθεστώς στη Ρωσία δεν θα αλλάξει έτσι απλά, ο λαός δεν θα το ανατρέψει έτσι απλά. Και ο λαός δεν θα αλλάξει, ακόμη κι αν η εξουσία αλλάξει με κάποιον τρόπο προς το καλύτερο. Αντί για αυτόν τον πρόεδρο μπορεί να έρθει κάποιος παρόμοιος. Ίσως κάποτε αλλάξουν τα πράγματα, αλλά σίγουρα όχι τα επόμενα 10 χρόνια.
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Ιστορικά, στη Ρωσία δεν υπάρχει πραγματικά ελεύθερη επιλογή. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να επιλέξουν πραγματικά την εξουσία που θα ήθελαν. Νομίζω ότι ακόμη κι αν, με κάποιον τρόπο, ο Πούτιν ανατραπεί από το περιβάλλον του ή από τον λαό, δύσκολα θα έρθει ένας δημοκρατικός πρόεδρος. Αυτό αποκλείεται. Πιθανότατα θα αντικατασταθεί από κάποιον παρόμοιο. Πρέπει να περάσουν, νομίζω, αρκετές γενιές.
Euronews: Ποια είναι τα σχέδιά σας για τη ζωή στη Γαλλία; Τι βρίσκεται στο νούμερο ένα της λίστας σας;
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να ολοκληρώσουμε όλα τα απαραίτητα έγγραφα, να υποβάλουμε αίτηση για καθεστώς πολιτικών προσφύγων, να λύσουμε το ζήτημα της στέγασης. Πιθανότατα θα μετακομίσουμε στο Στρασβούργο. Το Στρασβούργο βρίσκεται στα σύνορα με τη Γερμανία και εκεί έχουμε πολλούς φίλους που στήριζαν και εμένα και την κόρη μου όταν ήμουν στη φυλακή.
Μάσα Μοσκαλιόβα: Θα ήθελα να μπω σε γαλλικό σχολείο, να μάθω γαλλικά. Ίσως να μπω και σε σχολή καλών τεχνών. Ζωγραφίζω πορτρέτα, από μικρή ασχολούμαι με το σχέδιο. Οπότε, νομίζω ότι η ζωή μου θα συνδεθεί με αυτό. Τον τελευταίο καιρό, όταν ζούσαμε στην Αρμενία, ζωγράφιζα ακόμη και πορτρέτα κατόπιν παραγγελίας.
Euronews: Τι αισθάνεστε τώρα που βρίσκεστε στην Ευρώπη;
Μάσα Μοσκαλιόβα: Ελευθερία! Σε όλα: στους ανθρώπους, στη νοοτροπία, στη συμπεριφορά, στην ομορφιά (γελάει).
Αλεξέι Μοσκαλιόφ: Θέλω να ευχαριστήσω τις αρχές της Γαλλίας. Στις 25 Ιανουαρίου μας κάλεσαν στην πρεσβεία της Γαλλίας στο Ερεβάν, όπου υποβάλαμε τα έγγραφα. Και ήδη στις 10 Μαρτίου μας έδωσαν βίζες, στις 11 πετάξαμε για Παρίσι. Όσον αφορά τη Γερμανία, όπως γνωρίζετε, περιμέναμε πολύ καιρό τη βίζα, βρισκόμασταν σε κατάσταση αβεβαιότητας, αν και το υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας είχε εγκρίνει την υπόθεσή μας και την είχε διαβιβάσει στο υπουργείο Εσωτερικών. Εκείνη τη στιγμή, δυστυχώς, είχε ανασταλεί το πρόγραμμα έκδοσης βίζας για πολίτες της Ρωσίας και της Λευκορωσίας. Βρεθήκαμε σε εκκρεμότητα και περιμέναμε οποιαδήποτε επίσημη απάντηση γραπτώς, είτε άρνηση είτε έγκριση. Δυστυχώς, δεν λάβαμε απάντηση.
Το Euronews απευθύνθηκε στο γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών ζητώντας σχόλιο για την απόφαση χορήγησης ανθρωπιστικής βίζας και προσωρινής άδειας εισόδου στους Μοσκαλιόφ. «Η Γαλλία εκδίδει βίζες σε Ρώσους πολίτες κατά περίπτωση, ανάλογα με την κατάσταση κάθε αιτούντος και σε πλήρη συμμόρφωση με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εναρμόνιση της πρακτικής έκδοσης θεωρήσεων Σένγκεν, όπως αναθεωρήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2022, τις οποίες η Γαλλία υποστηρίζει. Το υπουργείο Εξωτερικών δεν σχολιάζει μεμονωμένες περιπτώσεις», απάντησε διπλωματική πηγή.