Τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε για τις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο με το Ιράν

Ο ισχυρισμός του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αυτή την εβδομάδα ότι οι συνομιλίες με το Ιράν αποφέρουν μεγάλη πρόοδο ήρθε σε μια περίοδο αυξημένων χτυπημάτων και περαιτέρω απειλών για κλιμάκωση σε ολόκληρη την περιοχή, με τους στόχους της Ουάσινγκτον στον πόλεμο να μην είναι ακόμη πλήρως ξεκάθαροι.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σωρεία ηγετικών στελεχών του Ιράν έχουν διαψεύσει ότι γίνονται διαπραγματεύσεις, δεσμευόμενοι να πολεμήσουν «μέχρι την πλήρη νίκη». Η Αίγυπτος, το Πακιστάν, η Τουρκία και τα κράτη του Κόλπου φέρονται να προσπαθούν παρασκηνιακά να οργανώσουν συνομιλίες.

Αν μη τι άλλο, ο πόλεμος φαίνεται να κλιμακώνεται. Το Ιράν εκτόξευσε και πάλι τα καθημερινά πυρά του σε όλη τη Μέση Ανατολή την Τρίτη και την Τετάρτη.

Εν τω μεταξύ, χιλιάδες ακόμη Αμερικανοί πεζοναύτες βρίσκονταν καθ' οδόν προς τον Κόλπο και ο αμερικανικός στρατός ετοιμαζόταν να αναπτύξει τουλάχιστον 1.000 στρατιώτες από την 82η αερομεταφερόμενη μεραρχία στη Μέση Ανατολή τις επόμενες ημέρες.

Ακολουθούν όσα γνωρίζουμε και όσα δεν γνωρίζουμε για τις συνομιλίες που θα μπορούσαν να φέρουν διακοπή των βομβαρδισμών ή πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών.

Ποιος διαπραγματεύεται με ποιον;

Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προσδιορίσει μεταβαλλόμενους και ενίοτε ασαφείς στόχους για τη συνεχιζόμενη πολεμική εκστρατεία των ΗΠΑ.

Έχει μιλήσει για υποβάθμιση ή καταστροφή των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν και της ικανότητάς του να απειλεί τους γείτονες, στόχοι που δείχνει... ευελιξία στο να τους κηρύξει επιτυχημένους.

Ένας πολύ πιο σημαντικός αμερικανικός στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, και ο Τραμπ επέμεινε ότι αυτό θα είναι μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας.

Η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, ενός ζωτικού πλωτού δρόμου για τις μεταφορές πετρελαίου που το Ιράν κατέστησε ουσιαστικά αδιάβατο όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, αποτελεί πλέον επίσης προτεραιότητα, τόσο για τον Τραμπ όσο και για την παγκόσμια οικονομία.

Καθώς ο Τραμπ μιλάει για συνεργασία με τους ηγέτες στο Ιράν, έχει υποχωρήσει από την προώθηση της κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ωστόσο, συνεχίζει να λέει ότι ο πόλεμος έχει στόχο να βοηθήσει τους Ιρανούς να ανατρέψουν το καθεστώς.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, συνομίλησαν την Κυριακή με έναν Ιρανό ηγέτη, τον οποίο περιέγραψε ως «τον άνθρωπο που πιστεύω ότι είναι ο πιο σεβαστός και ο ηγέτης και ήταν πολύ λογικός».

Ο Τραμπ διευκρίνισε ότι δεν αναφερόταν στον τραυματισμένο Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ , ο οποίος έχει να εμφανιστεί από την αρχή του πολέμου.

Το αμερικανικό site Axios, επικαλούμενο ανώνυμο Ισραηλινό αξιωματούχο, αναγνώρισε τον μυστηριώδη συνομιλητή ως τον Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, τον ισχυρό πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου και μία από τις πλέον εξέχουσες και μη θρησκευτικές προσωπικότητες στην Τεχεράνη.

Όμως ο Γκαλιμπάφ δήλωσε ότι «καμία διαπραγμάτευση δεν βρίσκεται σε εξέλιξη» με ανάρτησή του στο Χ, προσθέτοντας ότι η ανακοίνωση ήταν «ψεύτικη είδηση που αποσκοπούσε στη χειραγώγηση των χρηματοπιστωτικών και πετρελαϊκών αγορών και στη διαφυγή από το τέλμα στο οποίο έχουν παγιδευτεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ».

Οι New York Times, επικαλούμενοι ανώνυμους αξιωματούχους, ανέφεραν ότι υπήρξε άμεση επικοινωνία μεταξύ του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί και του ειδικού απεσταλμένου του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, «τις τελευταίες ημέρες», αν και καμία από τις δύο πλευρές δεν το επιβεβαίωσε.

Ποιος συμβάλλει στη διοργάνωση συνομιλιών

Οι ΗΠΑ συμφώνησαν αρχικά να συμμετάσχουν στις συνομιλίες στο Πακιστάν, σύμφωνα με τρεις Πακιστανούς αξιωματούχους, έναν Αιγύπτιο και έναν διπλωμάτη του Κόλπου, ενώ οι διαμεσολαβητές εργάζονταν ακόμη για να πείσουν το Ιράν.

Όλοι οι αξιωματούχοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας επειδή δεν είχαν την άδεια να δώσουν τις λεπτομέρειες στα μέσα ενημέρωσης. Ο Αιγύπτιος δήλωσε ότι οι προσπάθειες επικεντρώνονται στην «οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, με στόχο την επίτευξη παύσης των μαχών και ενός μηχανισμού για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ».

Ένα σχέδιο 15 σημείων από την κυβέρνηση Τραμπ παραδόθηκε στο Ιράν από μεσάζοντες από το Πακιστάν, οι οποίοι προσφέρθηκαν να φιλοξενήσουν ανανεωμένες διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές που επικαλούνται ανώνυμες πηγές.

Αλλά με τις ΗΠΑ να λαμβάνουν μέτρα για την αποστολή επιπλέον στρατιωτών και πεζοναυτών στη Μέση Ανατολή, η κίνηση αυτή πλαισιώνεται ως ελιγμός του Τραμπ για να δώσει στον εαυτό του ευελιξία ως προς το τι θα κάνει στη συνέχεια, με ορισμένους γνώστες να υποστηρίζουν ότι η ανάληψη του ελέγχου του ιρανικού νησιού Χαργκ, από το οποίο αποστέλλεται το 90% του πετρελαίου της Τεχεράνης, είναι στα χαρτιά.

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλια σχετικά με την υποβολή του σχεδίου 15 σημείων από την κυβέρνηση.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμάιλ Μπακαΐ επιβεβαίωσε ότι κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου ελήφθησαν μηνύματα από «ορισμένες φιλικές χώρες που υποδεικνύουν αίτημα των ΗΠΑ για διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου».

Το Κατάρ, βασικός διπλωματικός παράγοντας στην περιοχή, απέκλεισε την πιθανότητα να διαδραματίσει ρόλο.

Ποιος είναι επικεφαλής στην Τεχεράνη;

Η στρατιωτική στόχευση του Ιράν φαίνεται να παραμένει σταθερή, παρά τις εβδομάδες σφοδρών βομβαρδισμών και τη δολοφονία του Αγιατολάχ του και πολλών υψηλόβαθμων στρατιωτικών στελεχών.

Αλλά το ποιος είναι πραγματικά επικεφαλής δεν είναι γνωστό. Ο νέος Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί ούτε έχει ακουστεί απευθείας από τότε που ορίστηκε για να αντικαταστήσει τον πατέρα του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στα αρχικά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά της Τεχεράνης στις 28 Φεβρουαρίου.

Στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας υπάρχουν και άλλα κέντρα εξουσίας, όπως ο στρατός και η ισχυρή Φρουρά της Επανάστασης (IRGC) που είναι υπόλογη μόνο στον αγιατολάχ, καθώς και πολιτικές προσωπικότητες όπως ο Γκαλιμπάφ, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί και ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν.

Δεν είναι βέβαιο ότι οποιοσδήποτε ξεκινήσει συνομιλίες με τις ΗΠΑ θα έχει την υποστήριξη του IRGC, το οποίο παραμένει ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της εξουσίας στην Τεχεράνη.

Στον συνεχιζόμενο πόλεμο, ο στρατός του Ιράν έχει πραγματοποιήσει πλήγματα με βάση τις εντολές των τοπικών διοικητών και όχι από οποιαδήποτε πολιτική ηγεσία, εν μέσω αναφορών ότι τα σχέδια των αυτόνομων περιφερειακών διοικήσεων έγιναν εκ των προτέρων σε περίπτωση εκδήλωσης αποκεφαλισμού.

Ο εκπρόσωπος της ανώτατης στρατιωτικής διοίκησης του Ιράν, υποστράτηγος Αλί Αμπντολαχί Αλιαμπαντί, ορκίστηκε την Τρίτη ότι οι μάχες «θα συνεχιστούν μέχρι την πλήρη νίκη».

Ήταν ένα μήνυμα πρόκλησης στον ισχυρισμό του Τραμπ ότι το Ιράν ζητά ειρήνη, ένα μήνυμα δύναμης για το εσωτερικό και το εξωτερικό του Ιράν, αλλά ενδεχομένως και μια προειδοποίηση προς οποιονδήποτε εντός της ιρανικής ηγεσίας να μην υποχωρήσει στις συνομιλίες.

Ο Τραμπ αναγνώρισε ότι πολλοί δυνητικοί συνομιλητές, συμπεριλαμβανομένων διαπραγματευτών που συμμετείχαν σε συνομιλίες πριν από τον πόλεμο, έχουν έκτοτε σκοτωθεί σε πλήγματα.

«Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους έχουν φύγει. Μερικοί από τους ανθρώπους με τους οποίους είχαμε συναλλαγές έχουν φύγει, επειδή αυτό ήταν ένα μεγάλο - αυτό ήταν ένα μεγάλο χτύπημα», δήλωσε στο The Atlantic την 1η Μαρτίου.

Ερωτηθείς την Τρίτη με ποιους Ιρανούς διαπραγματεύονται τώρα οι ΗΠΑ, ο Τραμπ είπε: «Σκοτώσαμε όλη την ηγεσία τους. Και μετά συναντήθηκαν για να επιλέξουν νέους ηγέτες και τους σκοτώσαμε όλους. Και τώρα έχουμε μια νέα ομάδα και μπορούμε εύκολα να το κάνουμε αυτό, αλλά ας δούμε πώς θα εξελιχθούν. Έχουμε πραγματικά αλλαγή καθεστώτος. Πρόκειται για αλλαγή καθεστώτος, διότι όλοι οι ηγέτες είναι πολύ διαφορετικοί από αυτούς με τους οποίους ξεκινήσαμε και οι οποίοι δημιούργησαν όλα αυτά τα προβλήματα».

Μήπως ο Τραμπ προσπαθεί απλώς να κερδίσει χρόνο;

Η δήλωση-έκπληξη του Τραμπ για πρόοδο στις συνομιλίες τη Δευτέρα ήρθε ακριβώς τη στιγμή που έληγε η προθεσμία για ένα τελεσίγραφο που είχε θέσει το Σαββατοκύριακο, δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ θα «εξαφανίσουν τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής του Ιράν εάν η χώρα δεν απελευθερώσει τον ασφυκτικό της έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ».

Η Τεχεράνη απείλησε να προβεί σε αντίποινα κατά των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας, νερού και πετρελαίου σε ολόκληρο τον Κόλπο, που θα προκαλούσαν τεράστια προβλήματα στη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στην περιοχή.

Τη Δευτέρα ο Τραμπ επέκτεινε την προθεσμία κατά πέντε ημέρες και δήλωσε ότι υπάρχουν «πολύ καλές πιθανότητες» να επιτευχθεί συμφωνία αυτή την εβδομάδα, κάτι που λειτούργησε ανακουφιστικά για τα παγκόσμια χρηματιστήρια πετρελαίου και μετοχών.

Η κίνηση του Τραμπ θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ότι είναι επιφυλακτικός για την πιθανή μακροπρόθεσμη ζημία του πολέμου στην εγχώρια και την παγκόσμια οικονομία, αν και η κυβέρνησή του έχει επιμείνει ότι τα όποια προβλήματα από την εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου θα αντιστραφούν γρήγορα μόλις τελειώσει ο πόλεμος.

«Ο Τραμπ θα μπορούσε να αναζητά ενεργά μια έξοδο», έγραψε σε ανάλυσή του το Soufan Center, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα τη Νέα Υόρκη. Από την άλλη πλευρά, σημείωσε το Soufan Center, ο Τραμπ θα μπορούσε να κερδίσει χρόνο για να φτάσουν χιλιάδες Αμερικανοί πεζοναύτες που κατευθύνονται στην περιοχή.

Η ανάπτυξη των πεζοναυτών θα μπορούσε να είναι μια τακτική πίεσης προς το Ιράν για διαπραγματεύσεις. Αλλά έχει επίσης εγείρει εικασίες ότι οι ΗΠΑ μπορεί να προσπαθήσουν να καταλάβουν το νησί Χαργκ ή άλλες θέσεις-κλειδιά στο νότο ή να πραγματοποιήσουν μια επιχείρηση για την απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου από το εσωτερικό του Ιράν. Οποιοδήποτε από τα δύο θα σήμαινε μεγαλύτερη κλιμάκωση και έναν μακρύτερο πόλεμο.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει να στείλει χερσαίες δυνάμεις στο Ιράν, αλλά δεν το έχει αποκλείσει. Το Ισραήλ έχει προτείνει ότι οι χερσαίες δυνάμεις θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο.

Τι υπάρχει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;

Οι διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τα αιφνιδιαστικά τους πλήγματα στις 28 Φεβρουαρίου, αμέσως μετά τη δήλωση των διαπραγματευτών υπό την ηγεσία του Ομάν ότι πίστευαν ότι επίκειται μια σημαντική πρόοδος στις συνομιλίες.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της δυσπιστίας της Τεχεράνης στον διάλογο με τις ΗΠΑ, η οποία προκλήθηκε αρχικά από τη μονομερή απόσυρση της Ουάσινγκτον το 2018 από μια πυρηνική συμφωνία-ορόσημο που είχε επιτευχθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες τρία χρόνια νωρίτερα.

Το Ιράν και οι ΗΠΑ διεξήγαγαν διαπραγματεύσεις στις αρχές του 2025 και όταν έληξε η δίμηνη προθεσμία που είχε θέσει ο Τραμπ, το Ισραήλ χτύπησε το Ιράν σε μια επίθεση στην οποία προσχώρησαν και οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της 12ήμερης σύγκρουσης τον Ιούνιο, πλήττοντας ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές θέσεις.

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου θα συνεπαγόταν την απομάκρυνση από τις ΗΠΑ του εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης.

«Δεν θέλουμε κανένα εμπλουτισμό, αλλά θέλουμε επίσης το εμπλουτισμένο ουράνιο», είπε, αναφερόμενος στο γνωστό απόθεμα 440 κιλών ουρανίου του Ιράν, εμπλουτισμένου στο 60%, ενώ κοντά στο 90% απαιτείται για την κατασκευή βόμβας.

Το Ιράν αρνήθηκε αυτό το αίτημα στο παρελθόν, επιμένοντας ότι έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για ειρηνικούς σκοπούς.

Ωστόσο, προηγούμενες αναφορές από το Ιράν δείχνουν ότι το καθεστώς της Τεχεράνης αναζητούσε ενεργά τρόπους για τον εμπλουτισμό ουρανίου σε οπλικό επίπεδο και δεν επέτρεψε στους διεθνείς παρατηρητές πυρηνικών εγκαταστάσεων να επιθεωρήσουν τις εγκαταστάσεις του μετά τη σύγκρουση του Ιουνίου 2025.

Στον τελευταίο γύρο συνομιλιών πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη φέρεται να προσφέρθηκε να ανακτήσει το απόθεμα κάτω από τις βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις της και να το αναμείξει σε χαμηλότερα επίπεδα, σύμφωνα με τον Αραγκτσί.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα ότι η Τεχεράνη υποστηρίζει μια σειρά από εξτρεμιστικές μαχητικές ομάδες σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς στη Γάζα, της Χεζμπολάχ στο Λίβανο και των Χούθι της Υεμένης.

Η Χεζμπολάχ παραμένει η μόνη από τις τρεις ομάδες που συμμετέχει ενεργά σε μάχες στο πλευρό του Ιράν, έχοντας εξαπολύσει πλήγματα κατά του Ισραήλ από την πρώτη εβδομάδα του πολέμου.

Οι Χούθι έχουν εκτοξεύσει σε μεγάλο βαθμό απειλές, αλλά δεν έχουν προβεί σε περαιτέρω κινήσεις, ενώ η Χαμάς ζήτησε ανοιχτά από το Ιράν να απέχει από πλήγματα εναντίον γειτονικών χωρών.

Το Ιράν φαίνεται ότι δεν έχει εγκαταλείψει ακόμη τους πληρεξουσίους του, υποστηρίζοντας ότι ορισμένες από τις δικές του επιθέσεις κατά του Ισραήλ τις τελευταίες εβδομάδες ήταν προς υποστήριξη του «Λιβάνου και της Παλαιστίνης».

Ένας πολύ λιγότερο φιλόδοξος στόχος για τις συνομιλίες θα μπορούσε να είναι η επίτευξη κατάπαυσης του πυρός και η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αραγκτσί, φάνηκε να απορρίπτει οποιαδήποτε μερική συμφωνία σε συνέντευξή του στο Al Jazeera την περασμένη Τετάρτη. «Δεν πιστεύουμε στην κατάπαυση του πυρός. Πιστεύουμε στο τέλος του πολέμου ... το τέλος του πολέμου σε όλα τα μέτωπα», δήλωσε συγκεκριμένα.

Το Ιράν είναι τώρα πιθανό να ζητήσει εγγυήσεις μη επίθεσης στο μέλλον, οικονομική αποζημίωση για τους βομβαρδισμούς και πλήρη άρση των κυρώσεων.

Τι ισχύει με το Ισραήλ;

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Ισραήλ δεν συμμετέχει στην κίνηση για διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, το Ισραήλ θα ακολουθήσει το παράδειγμα του Τραμπ, καθώς φαίνεται απίθανο να συνεχίσει τα χτυπήματα κατά του Ιράν αν οι ΗΠΑ κηρύξουν τον τερματισμό του πολέμου.

Σε δήλωσή του αργά τη Δευτέρα, ο Νετανιάχου αναγνώρισε τις διπλωματικές προσπάθειες του Τραμπ, αλλά δήλωσε ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να χτυπά τους εχθρούς του προς το παρόν.

Επίσης, το τέλος του πολέμου με το Ιράν δεν σημαίνει και το τέλος της εκστρατείας του Ισραήλ στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ έχει αδράξει μια νέα ευκαιρία για να προσπαθήσει να συντρίψει την υποστηριζόμενη από την Τεχεράνη Χεζμπολάχ.

Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης του ΟΗΕ (ΔΟΜ) δήλωσε ότι περίπου 1 εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί στο Λίβανο λόγω των μαχών των τελευταίων εβδομάδων.