Ο IEA προειδοποιεί για πρωτοφανές ενεργειακό σοκ: η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου τον Μάρτιο μειώνεται πάνω από 10 εκατ. βαρέλια καθώς αποτυγχάνουν οι διπλωματικές προσπάθειες ΗΠΑ–Ιράν.
Σύμφωνα με την τελευταία μηνιαία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη, ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη διαταραχή στις προμήθειες πετρελαίου στην ιστορία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η παράλυση των γραμμών διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ έχει μειώσει τις ζωτικής σημασίας αποστολές από τα 20 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Φεβρουάριο σε μόλις 3,8 εκατ. στις αρχές Απριλίου.
Αυτή η οξεία στενότητα έχει εκτινάξει το αργό North Sea Dated στα 130 δολάρια το βαρέλι, ενώ η υπηρεσία αναμένει πλέον ότι η παγκόσμια ζήτηση θα συρρικνωθεί κατά 80.000 βαρέλια την ημέρα σε όλη τη διάρκεια του 2026, μια απότομη ανατροπή σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις για αύξηση.
Παρότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, όπως το Brent και το WTI, διαπραγματεύονται την ώρα της σύνταξης του κειμένου στα 96–98 δολάρια το βαρέλι, η φυσική αγορά για άμεση παράδοση εμφανίζει ακραία στενότητα, με τα άμεσα φορτία να αλλάζουν χέρια 20–30 δολάρια πάνω από τους δείκτες αναφοράς.
Η ανακοίνωση εκεχειρίας δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προσέφερε μια μικρή ανάσα, όμως ο IEA παραμένει επιφυλακτικός. Ο οργανισμός σημειώνει ότι παραμένει απολύτως αβέβαιο αν αυτή η παύση θα οδηγήσει σε διαρκή ειρήνη ή σε επάνοδο των θαλάσσιων μεταφορών στην κανονικότητα.
Η επικείμενη αμερικανική επιβολή ναυτικού αποκλεισμού στα πλοία που εισέρχονται σε ιρανικά λιμάνια, η οποία αναμένεται να τεθεί σύντομα σε ισχύ, προσθέτει επίσης έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου.
Χωρίς μια μόνιμη, διαπραγματευμένη λύση, ο IEA προειδοποιεί ότι ο κόσμος πρέπει να προετοιμαστεί για ένα σενάριο «παρατεταμένης σύγκρουσης», στο οποίο οι αγορές ενέργειας θα βρεθούν αντιμέτωπες με ακόμη εντονότερες αναταράξεις στο δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν «δεν είναι διατεθειμένο να εγκαταλείψει τις πυρηνικές του φιλοδοξίες» και επανέλαβε τις απειλές του, συνδέοντάς τες με την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, λέγοντας: «καλύτερα να αρχίσουν τη διαδικασία ανοίγματος αυτού του διεθνούς θαλάσσιου διαδρόμου – και γρήγορα!»
OPEC+: παραγωγή, εξάντληση αποθεμάτων και υποχώρηση της ζήτησης
Οι απτές επιπτώσεις της σύγκρουσης αποτυπώνονται κυρίως στα στοιχεία παραγωγής της συμμαχίας OPEC+, όπου τα κράτη-μέλη βλέπουν την παραγωγή τους να καταρρέει λόγω ζημιών στις υποδομές και της αδυναμίας μεταφοράς των βαρελιών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία για τον Μάρτιο, η συνολική προσφορά του OPEC+ μειώθηκε κατά 9,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε μηνιαία βάση. Η «ατμομηχανή» της ομάδας, η Σαουδική Αραβία, είδε την προσφορά της να υποχωρεί από 10,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Φεβρουάριο σε 7,25 εκατ. τον Μάρτιο.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη για το Ιράκ, όπου η παραγωγή μειώθηκε από 4,57 σε 1,57 εκατ. βαρέλια ημερησίως, απώλεια που αντιστοιχεί σε σχεδόν τα δύο τρίτα της δυναμικότητάς του.
Σημαντικές μειώσεις κατέγραψαν και το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με την προσφορά του Κουβέιτ να υποχωρεί στα 1,19 εκατ. βαρέλια την ημέρα από 2,54 εκατ. τον Φεβρουάριο.
Αν και μέρος των εξαγωγών έχει ανακατευθυνθεί μέσω της δυτικής ακτής της Σαουδικής Αραβίας ή του αγωγού ITP προς την Τουρκία, οι εναλλακτικές αυτές διαδρομές φτάνουν συνολικά μόλις τα 7,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αφήνοντας ένα τεράστιο κενό που η παγκόσμια αγορά δυσκολεύεται να καλύψει.
Η έλλειψη αργού έχει πυροδοτήσει αυτό που ο IEA περιγράφει ως «καταστροφή ζήτησης», ιδίως στους κλάδους της πετροχημίας και των αερομεταφορών.
Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου εκτιμάται ότι μειώθηκε ήδη κατά επιπλέον 2,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο.
Την πτώση οδηγούν οι ασιατικές πετροχημικές βιομηχανίες, που αναγκάστηκαν να περιορίσουν τη λειτουργία τους καθώς εξαντλούνται οι πρώτες ύλες, ενώ οι ακυρώσεις πτήσεων σε Ευρώπη και Ασία έχουν προκαλέσει κατακόρυφη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων αεροσκαφών.
Διυλιστήρια που δεν πλήττονται άμεσα από τη σύγκρουση αντιμετωπίζουν παρ’ όλα αυτά πρωτοφανές κόστος. Η παγκόσμια διύλιση αργού αναμένεται να μειωθεί κατά 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα κατά μέσο όρο σε όλη τη διάρκεια του 2026.
Στη Σιγκαπούρη, οι τιμές για τα μεσαία αποστάγματα έφτασαν σε ιστορικά υψηλά, πάνω από 290 δολάρια το βαρέλι, αντανακλώντας την απόγνωση των διυλιστηρίων να εξασφαλίσουν οποιαδήποτε διαθέσιμη ποσότητα.
Ο IEA σημειώνει ότι, παρότι τα περιθώρια διύλισης εκτινάχθηκαν προσωρινά, η συνολική στενότητα της αγοράς δεν είναι βιώσιμη για τη διεθνή βιομηχανία.
Για να διατηρήσουν τις βασικές λειτουργίες τους, πολλές χώρες αντλούν πλέον επιθετικά από τα εγχώρια αποθέματά τους.
Τα καταγεγραμμένα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν κατά 85 εκατ. βαρέλια τον Μάρτιο, αν και ο οργανισμός επισημαίνει μια ανησυχητική «γεωγραφική απόκλιση».
Ενώ τα αποθέματα στις ασιατικές χώρες-εισαγωγείς μειώθηκαν κατά 31 εκατ. βαρέλια, στη Μέση Ανατολή και την Κίνα αυξήθηκαν, καθώς ουσιαστικά παγιδεύονται πίσω από τον αποκλεισμό ή παραμένουν σε πλωτές δεξαμενές.