Αντόνιο Κόστα: Υπέρ απλούστευσης της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ πριν τη σύνοδο των Δυτ. Βαλκανίων

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τάχθηκε υπέρ της απλούστευσης των κανόνων της ΕΕ για την αποδοχή νέων κρατών - μελών, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ πρέπει να επιταχύνει τη διεύρυνσή της, ώστε να αποδείξει στους εταίρους της στα Δυτικά Βαλκάνια ότι έχει τη θέληση να πραγματοποιήσει τις ευρωπαϊκές τους φιλοδοξίες.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Μιλώντας αποκλειστικά στο Euronews από το Τίβατ, στο Μαυροβούνιο, όπου θα συναντηθούν την Παρασκευή ηγέτες της ΕΕ και των Δυτικών Βαλκανίων, ο Αν΄τονιο Κόστα παρουσίασε τρόπους απλούστευσης της τρέχουσας μεθοδολογίας διεύρυνσης, η οποία έχει περιγραφεί ως δυσκίνητη και πηγή απογοήτευσης σε μια περιοχή όπου ορισμένες χώρες παραμένουν σε καθεστώς αναμονής επί σχεδόν δύο δεκαετίες.

«Αυτή τη στιγμή πρέπει να ψηφίσουμε (...) πάνω από 40 φορές για να ολοκληρώσουμε ολόκληρη τη διαδικασία», σημείωσε ο Αντόνιο Κόστα στο Euronews, προσθέτοντας ότι η ΕΕ θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να μειώσει τα ορόσημα λήψης αποφάσεων, προκειμένου να απλουστευτεί η διαδικασία.

Η ένταξη στην ΕΕ απαιτεί ομόφωνη έγκριση όλων των κρατών-μελών σε διάφορα στάδια της διαδικασίας, δίνοντας στις κυβερνήσεις την ευκαιρία να κάνουν χρήση του δικαιώματος βέτο.

Η υποψηφιότητα της Βόρειας Μακεδονίας για ένταξη στην ΕΕ έχει κατά καιρούς "τορπιλιστεί" από βέτο της Ελλάδας και σήμερα της Βουλγαρίας, λόγω διαφορών που σχετίζονται με συνταγματικά ζητήματα και τα δικαιώματα μειονοτήτων. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν έκανε συστηματικά χρήση του βέτο για να εμποδίσει την Ουκρανία να ανοίξει ενταξιακά κεφάλαια.

«Προσωπικά πιστεύω ότι δεν χρειαζόμαστε ομοφωνία για το άνοιγμα κεφαλαίων. Χρειαζόμαστε ομοφωνία μόνο για το κλείσιμο κεφαλαίων», εξήγησε ο Αντόνιο Κόστα, αναφερόμενος στα 33 λεγόμενα κεφάλαια της διαδικασίας ένταξης, τα οποία είναι οργανωμένα σε έξι θεματικές κατηγορίες. Αυτά πρέπει να ολοκληρωθούν προκειμένου μια υποψήφια χώρα να μπορέσει να ενταχθεί στην Ένωση.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου πρόσθεσε ότι οι λεγόμενες διμερείς εκκρεμότητες που μπορούν να μπλοκάρουν την πορεία μιας χώρας θα πρέπει να επιλύονται σε διμερές επίπεδο, με τη στήριξη των θεσμών, αλλά χωρίς να καθυστερεί η υποψηφιότητά τους.

Είχε προηγηθεί η πρόσφατη προόδος στην προσπάθεια της Ουκρανίας να ενταχθεί στην ΕΕ, ύστερα από την άρση, από τον νέο πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγιαρ, του βέτο της χώρας του στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις του Κιέβου, κατόπιν συμφωνίας για τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στην Ουκρανία, που έβαλε τέλος σε μήνες οξείας αντιπαράθεσης.

Ο πρόεδρος Κόστα χαιρέτισε την αλλαγή στάσης της Ουγγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως θετική.

Πρότεινε επίσης τη χρήση περισσότερων μεταβατικών περιόδων κατά την ένταξη των υποψήφιων χωρών, ώστε η διαδικασία να γίνει πιο αποτελεσματική. Για παράδειγμα, η ΕΕ εντάσσει σταδιακά τα νέα μέλη σε πτυχές της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), μέσω της οποίας στηρίζει οικονομικά τους Ευρωπαίους αγρότες.

«Μάθαμε από την προηγούμενη διαδικασία διεύρυνσης ότι υιοθετούσαμε πάντοτε μεταβατικές ρήτρες σε πολιτικές όπως η γεωργία και η ελευθερία μετακίνησης», είπε ο Κόστα στο Euronews, παραμονή της συνόδου κορυφής ΕΕ - Δυτικών Βαλκανίων. «Και τώρα, επειδή μιλάμε για μια πολύ απαιτητική διεύρυνση, ίσως να χρειαζόμαστε μεταβατικές ρήτρες και σε θεσμικά ζητήματα».

Αν και δεν διευκρίνισε πώς θα μπορούσαν να ενταχθούν σταδιακά νέα μέλη, πρόσφατη πρόταση για την ένταξη της Ουκρανίας, την οποία παρουσίασε ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, προέβλεπε την απόδοση προσωρινής ιδιότητας συνδεδεμένου μέλους της ΕΕ, πριν η χώρα καταστεί πλήρες μέλος.

Σε κοινό άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο, ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα και ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς ζήτησαν επιταχυνόμενη ενσωμάτωση χωρίς δικαίωμα βέτο. Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε ιδιότητα μέλους στην ΕΕ χωρίς πλήρη δικαιώματα, με αντάλλαγμα μια θέση στο τραπέζι των συνομιλιών. Τόσο η Σερβία όσο και η Αλβανία είναι υποψήφιες προς ένταξη χώρες.

Η πολιτική διεύρυνσης χρειάζεται νέα ώθηση

Ο Αντόνιο Κόστα θα συνοδεύεται στο Τίβατ από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, 22 ηγέτες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων ο Γάλλος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, καθώς και όλους τους ηγέτες των έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, στη σύνοδο την Παρασκευή.

Οι ηγέτες των Δυτικών Βαλκανίων εκπροσωπούν τις πέντε χώρες που θεωρούνται επίσημα υποψήφιες προς ένταξη στην Ένωση – Αλβανία, Βοσνία - Ερζεγοβίνη, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία – καθώς και το Κόσοβο, που επί του παρόντος θεωρείται δυνητικός υποψήφιος.

Η επιλογή του τόπου διεξαγωγής είναι ιδιαίτερα συμβολική. Το Μαυροβούνιο θεωρείται η πιο προχωρημένη υποψηφιότητα και ευρέως αναφέρεται ότι θα μπορούσε να γίνει το 28ο κράτος-μέλος της Ένωσης ήδη από το επόμενο έτος, προοπτική την οποία ο Αντόνιο Κόστα περιέγραψε ως «όχι αδύνατη».

Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε σημαντική καμπή στην πορεία διεύρυνσης της ΕΕ, η οποία είχε παγώσει μέχρι την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, που προσέδωσε στη διαδικασία νέα γεωπολιτική αίσθηση του κατεπείγοντος. Το Μαυροβούνιο θεωρείται συχνά πολιτικά και συμβολικά σημαντικό αλλά διαχειρίσιμο, λόγω του σχετικά μικρού του μεγέθους.

Ενόψει της συνόδου κορυφής, το Παρίσι και το Βερολίνο συνέταξαν από κοινού έναnon-paper, το οποίο ζητά να δοθεί νέα ώθηση στη διεύρυνση της ΕΕ μέσω της απλούστευσης των κανόνων και της παροχής πρόσθετων κινήτρων στις υποψήφιες χώρες για σταδιακή ενσωμάτωσή τους στην Ένωση.

«Στοχεύουμε σε μια νέα, προσανατολισμένη στις διαδικασίες προσέγγιση, η οποία μειώνει τα γραφειοκρατικά διαδικαστικά εμπόδια για τα ενδιάμεσα στάδια και απλοποιεί την τρέχουσα μεθοδολογία», αναφέρει επίσης το γαλλογερμανικό non-paper, που έχει στη διάθεσή του το Euronews.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η πρόταση έχει συνταχθεί με γνώμονα τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία, χωρίς αναφορές στην Ουκρανία.

Το Κίεβο πιέζει τις Βρυξέλλες να βρουν τρόπο επιτάχυνσης της αίτησης ένταξης της Ουκρανίας, παρουσιάζοντας την ένταξη στην ΕΕ ως κρίσιμη εγγύηση ασφάλειας για τη μεταπολεμική περίοδο, καθώς η ένταξη στο ΝΑΤΟ απομακρύνεται ως προοπτική.

Η ΕΕ συζητά την ενίσχυση της λιγότερο γνωστής ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, γνωστής ως άρθρο 42.7, η οποία θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία μια ασπίδα ασφαλείας έναντι μελλοντικής επιθετικότητας.

Αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες επεξεργάζονται εναλλακτικά σχέδια για ταχύτερη ενσωμάτωση της Ουκρανίας, τα οποία έχουν παρουσιαστεί με διάφορες ονομασίες, όπως αντίστροφη ένταξη, ιδιότητα συνδεδεμένου μέλους και μίνι-ένταξη. Καμία από αυτές τις προτάσεις δεν έχει λάβει ευρεία υποστήριξη.

Ο Αντόνιο Κόστα πάντως εξέφρασε αισιοδοξία για τις διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας.

«Πιστεύω ότι είναι δυνατό να ανοίξουμε και ταυτόχρονα να κλείσουμε αμέσως αρκετά από τα κεφάλαια της Ουκρανίας», είπε, «διότι έχουν ήδη κάνει ό,τι χρειάζεται για να κλείσουν τα κεφάλαια».