H Βοσνία Ερζεγοβίνη γιορτάζει τη δεύτερη παρουσία της σε τελική φάση Μουντιάλ και ένα τραγούδι 15 ετών για τη ζωή στην ξενιτιά γίνεται ανεπίσημος ύμνος των φίλων της εθνικής ομάδας από την πρώην Γιουγκοσλαβία
Όταν ο αναπληρωματικός σέντερ φορ Γιόβο Λούκιτς πήρε την κεφαλιά και έστειλε την μπάλα στα δίχτυα από κόρνερ στο 21ο λεπτό, χαρίζοντας στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη το προβάδισμα στην πρεμιέρα της στο Μουντιάλ απέναντι σε μία από τις διοργανώτριες, τον Καναδά, την Παρασκευή, μια μικρή αλλά ιδιαίτερα ενθουσιάδης εστία Βόσνιων φιλάθλων στο Toronto Stadium ξέσπασε σε πανηγυρισμούς.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το κράτος των δυτικών Βαλκανίων, με περίπου 3 εκατομμύρια κατοίκους, περίμενε με αγωνία αυτή την εμφάνιση στο Παγκόσμιο Κύπελλο – μόλις τη δεύτερη από τότε που κήρυξε την ανεξαρτησία του από την πρώην Γιουγκοσλαβία το 1992, γεγονός που μέσα σε λίγες εβδομάδες οδήγησε σε έναν αιματηρό τετραετή πόλεμο. Το εισιτήριο ήρθε με εμφατικό τρόπο, όταν απέκλεισε στα μπαράζ εντός έδρας την τετράκις παγκόσμια πρωταθλήτρια Ιταλία, στη διαδικασία των πέναλτι.
Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, μειονότητα μέσα σε μια θάλασσα Καναδών φιλάθλων ντυμένων στα κόκκινα στο γήπεδο στις όχθες της λίμνης Οντάριο, το γκολ του Λούκιτς έφερε δάκρυα χαράς στους Βόσνιους με τα μπλε στις ψηλότερες κερκίδες.
Παίρνοντας τη θέση του μόνιμου αστέρα της επίθεσης της ομάδας, Έντιν Τζέκο, ο Λούκιτς, που αγωνίζεται στη ρουμανική Κλουζ, σκόραρε με κεφαλιά μετά από κόρνερ, σε ένα ματς που η Βοσνία υποτίθεται ότι θα είχε τον ρόλο του αουτσάιντερ που ο Καναδάς θα ξεπερνούσε εύκολα.
Στη συνέχεια η Βοσνία έδωσε σκληρή μάχη για να κρατήσει το προβάδισμα, σημειώνοντας μάλιστα ρεκόρ, καθώς έγινε μόλις η τέταρτη ομάδα στην ιστορία του Μουντιάλ που καταγράφει πάνω από 70 απομακρύνσεις στην άμυνα σε ένα μόνο παιχνίδι, όμως ο Καναδάς αντέδρασε, μείωσε στο 78ο λεπτό και το ματς έληξε ισόπαλο.
Οι «Δράκοι», όπως αποκαλείται διαχρονικά η ποδοσφαιρική ομάδα της Βοσνίας, κέρδισαν πάντως το χειροκρότημα για την προσπάθειά τους στο τελευταίο σφύριγμα από τους πάντα φιλικούς Καναδούς.
Η Βοσνία βρίσκεται στην 64η θέση της τρέχουσας κατάταξης της FIFA, η ομάδα με τη χαμηλότερη βαθμολογία στον 2ο όμιλο πίσω από την Ελβετία (19), τον Καναδά (30) και το Κατάρ (56).
Ωστόσο για τη Βοσνία η ιδέα να σηκώσει εύκολα τα χέρια ψηλά δεν υπήρξε ποτέ επιλογή, προς μεγάλη ικανοποίηση των φιλάθλων της, πολλοί από τους οποίους ανήκουν στη μεγάλη διασπορά της χώρας, που διασκορπίστηκε στη δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική από τον πόλεμο πριν από περισσότερα από τριάντα χρόνια.
Άλλοι έφυγαν από τη Βοσνία στη μεταπολεμική περίοδο, που στιγματίστηκε από στασιμότητα εξαιτίας των αδιάκοπων πολιτικών έριδων μεταξύ των εκπροσώπων των τριών βασικών εθνοτικών ομάδων της χώρας – Βόσνιοι Σέρβοι, Βόσνιοι Κροάτες και Βόσνιοι Μουσουλμάνοι (Βόσνιακοι) – και ενός δυτικά σχεδιασμένου πλέγματος ελέγχων και ισορροπιών, που στόχο είχε να εξισορροπήσει το πεδίο αλλά στην πράξη κατέληξε σε ένα από τα πιο περίπλοκα συστήματα διακυβέρνησης στον κόσμο.
Ο ανεπίσημος ύμνος τους αποδείχθηκε ένα από τα μεγάλα φετινά χιτ του Μουντιάλ: ένα τραγούδι 15 ετών του ιδιαίτερα αγαπητού βοσνιακού συγκροτήματος Dubioza Kolektiv, που ξεκινά με τους στίχους: «Είμαι από τη Βοσνία, πάρτε με στην Αμερική».
«Όνειρο για ολόκληρο το έθνος»
Το τραγούδι, που έγινε viral στα social media αφού το αγκάλιασαν οι φίλαθλοι, οι οποίοι το τραγουδούσαν όλο και πιο δυνατά όσο η Βοσνία πλησίαζε στην πρόκριση στο τουρνουά και τύπωσαν τους στίχους του σε πανό και μπλουζάκια, δεν είναι απλώς ένα βαλκανικό σουξέ που μένει στο κεφάλι, αλλά φαινομενικά μιλά και για τον πόθο μιας καλύτερης ζωής μακριά από το κέντρο των Βαλκανίων.
Το κομμάτι, που αρχικά είχε απλώς τον τίτλο «USA», γράφτηκε ως μια χιουμοριστική, ειρωνική ματιά στην ιδέα ότι το «γρασίδι» δεν είναι πάντα πιο πράσινο αλλού, ένα θέμα που συχνά επανέρχεται για ένα συγκρότημα το οποίο έχει εντάξει πολιτικές και κοινωνικές αναφορές στην ταυτότητά του.
«Θέλω να τα ξεκινήσω όλα από την αρχή, να γυρίσω στη γη του κανενός, να στείλω χαιρετισμούς στον ηγέτη σου, δεν θέλω την πράσινη κάρτα σου, θέλω να πετάξω πίσω σαν πύραυλος στα Βαλκάνια», λένε οι αρχικοί στίχοι όσο προχωρά το τραγούδι.
«Έχει ενδιαφέρον η ιστορία για το πώς αυτό το τραγούδι απέκτησε δεύτερη, τρίτη και τέταρτη ζωή μέσα σε αυτά τα 15 χρόνια», λέει ο μπασίστας των Dubioza Kolektiv, Βέντραν Μουγιάγκιτς.
«Ξεκίνησε ως μια σατιρική ματιά στη μετανάστευση και το αμερικανικό όνειρο και μετατράπηκε σε ένα αμερικανικό ποδοσφαιρικό όνειρο για ολόκληρο το έθνος.»
Ο viral ύμνος των Dubioza συνέχισε να εξαπλώνεται: μετά το παιχνίδι με τον Καναδά, το διάσημο σχολιαστικό δίδυμο Τιερί Ανρί και Ζλάταν Ιμπραΐμοβιτς τραγούδησε ζωντανά στην τηλεόραση τον κολλητικό στίχο «Είμαι από τη Βοσνία, πάρτε με στην Αμερική».
Δύο από τους κορυφαίους επιθετικούς που γνώρισε ποτέ το παγκόσμιο ποδόσφαιρο, αμφότεροι έχουν στενούς δεσμούς με τη Βοσνία και το μήνυμα του τραγουδιού: τα παιδιά του Ανρί είναι μισά Βόσνιοι, ενώ ο πατέρας του Ιμπραΐμοβιτς κατάγεται επίσης από εκεί.
«Αυτό είναι το καλύτερο που μπορεί να συμβεί σε ένα συγκρότημα ή σε ένα τραγούδι: όταν ο κόσμος το κάνει δικό του, του φορτώνει νέο νόημα και στο τέλος του ανήκει», λέει ο πληκτράς των Dubioza Kolektiv, Μπράνο Γιακούποβιτς. «Δεν είναι πια δικό μας».
Πόσο άσχημη είναι η κατάσταση;
Ωστόσο, οι ειδήσεις που φτάνουν τα τελευταία χρόνια από τη Βοσνία είναι αποθαρρυντικές. Η χώρα έχει ουσιαστικά παγώσει στην πορεία της προς την ένταξη στην ΕΕ, καθώς πολλοί εκτιμούν ότι οι εθνικιστές ηγέτες συνεχίζουν να θυσιάζουν την πρόοδο για προσωπικό, πολιτικό και οικονομικό όφελος.
Υπολογίζεται ότι το ένα τέταρτο του πληθυσμού ζει σε σχετική φτώχεια, ενώ η ανεργία παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα. Το σύστημα υγείας της χώρας βρίσκεται σε κακή κατάσταση, επιβαρυμένο από εκτεταμένη διαφθορά.
Σαν να μην έφτανε αυτό, η δαιδαλώδης δομή διακυβέρνησης της Βοσνίας διευκόλυνε τους κυβερνώντες να ενισχύουν τις διαιρέσεις μέσω ξεχωριστών εκπαιδευτικών συστημάτων και μιας εμφανούς απροθυμίας να αντιμετωπιστεί το παρελθόν, κάτι που φαίνεται στην ανοιχτή άρνηση εγκλημάτων πολέμου και γενοκτονίας, παρά τον μακρύ κατάλογο αποφάσεων διεθνών δικαστηρίων για τους υπεύθυνους και τις επανειλημμένες πιέσεις της διεθνούς κοινότητας υπέρ της συμφιλίωσης.
Το 2024, το υπουργείο Ασφάλειας σε ομοσπονδιακό επίπεδο εκτίμησε ότι περίπου 1,8 εκατομμύριο Βόσνιοι που γεννήθηκαν στη χώρα έχουν φύγει για να ζήσουν αλλού, σε 54 χώρες σε όλο τον κόσμο. Άλλο μισό εκατομμύριο έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό.
Η τελευταία κρατική απογραφή, το 2013, κατέγραψε ότι 3,7 εκατομμύρια Βόσνιοι ζούσαν στη χώρα. Έκτοτε, το νούμερο αυτό εκτιμάται ότι έχει πέσει κάτω από τα 2,8 εκατομμύρια, ένα από τα χειρότερα ποσοστά αποπληθυσμού στην Ευρώπη.
Αν και το «USA» των Dubioza Kolektiv ακούγεται διαφορετικά σε όσους βρίσκονται εκτός συνόρων, οι Βόσνιοι μετανάστες γνωρίζουν καλά το βαθύτερο νόημα του τραγουδιού, έχοντας αντικαταστήσει ένα σύνολο προβλημάτων με ένα άλλο.
Όταν φεύγουν, λέει ο Μουγιάγκιτς, «έρχονται αντιμέτωποι με την εχθρότητα των ντόπιων, των δεξιών, που απλώς δεν τους θέλουν εκεί».
«Είναι αυτή η σχιζοφρενική κατάσταση στην οποία θέλεις να πας εκεί, αλλά κάπου μέσα σου ξέρεις ότι ούτε στην άλλη πλευρά θα περάσεις πραγματικά καλά», λέει ο Μουγιάγκιτς. «Έτσι, από αυτή την άποψη, το τραγούδι εξακολουθεί να λειτουργεί εξίσου καλά όπως και παλιά.»
Τα όνειρα παραμένουν ζωντανά
Μέσα σε όλα αυτά, το ποδόσφαιρο παραμένει ο μεγάλος παράγοντας ενότητας, μια σπίθα ελπίδας απέναντι στην πολιτική του φόβου και της διάσπασης.
Ύστερα από χρόνια απογοητεύσεων στα προκριματικά απέναντι στις ποδοσφαιρικές υπερδυνάμεις της Ευρώπης – η Βοσνία έχασε μάλιστα δύο φορές στη σειρά τα μπαράζ του Μουντιάλ και του Euro από την Πορτογαλία – η χώρα κατάφερε τελικά να φτάσει στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Βραζιλίας το 2014, πυροδοτώντας ποδοσφαιρικό ενθουσιασμό σε όλη τη χώρα.
Υπό το άγρυπνο βλέμμα του προπονητή Σάφετ Σούσιτς, κι εκείνος θρυλικός επιθετικός που παραμένει δημοφιλής στους φίλους της Παρί Σεν Ζερμέν, τους οποίους μάγεψε με το ταλέντο του τη δεκαετία του 1980 και στις αρχές του 1990, η ομάδα έχασε την πρεμιέρα της με 1-2 από την Αργεντινή. Ο Λιονέλ Μέσι σημείωσε το νικητήριο γκολ.
Το παιχνίδι με τη Νιγηρία, ωστόσο, είναι αυτό που μέχρι σήμερα πονά όλους τους Βόσνιους φιλάθλους: ο Τζέκο, τότε πρώτος σκόρερ της Μάντσεστερ Σίτι, ξέφυγε από τους Νιγηριανούς αμυντικούς μετά από πάσα του οργανωτή Ζβιέζνταν Μισίμοβιτς και σκόραρε, αλλά τελικά είδε το γκολ του να ακυρώνεται ως οφσάιντ.
Αυτό συνέβη στην προ-τεχνολογίας VAR εποχή και η απόφαση έμεινε ως είχε, παρότι τα τηλεοπτικά ριπλέι – που βρίσκονται ακόμη στο διαδίκτυο – έδειξαν ότι ο Τζέκο καλυπτόταν ξεκάθαρα. Η Βοσνία έχασε το ματς 1-0 και, παρά τη νίκη της στον τελευταίο αγώνα του ομίλου απέναντι στο Ιράν, το βραζιλιάνικο όνειρο τελείωσε.
Ακολούθησε άλλη μια αναμονή δώδεκα ετών, μέχρι που ανέλαβε ο σημερινός προπονητής, Σέρτζέι Μπαρμπάρεζ, πρώην αρχηγός της εθνικής που, παρά την εντυπωσιακή καριέρα του στη Γερμανία ως επιθετικός μέσος σε ομάδες όπως η Μπορούσια Ντόρτμουντ και το Αμβούργο, δεν πρόλαβε ποτέ να αγωνιστεί με τη χώρα του σε μεγάλη διοργάνωση. Στα φετινά διπλά μπαράζ με την Ουαλία και την Ιταλία, η ομάδα του έκανε την υπέρβαση.
Από την ομάδα που ταξίδεψε στη Βραζιλία έχουν απομείνει μόνο δύο παίκτες στον αγωνιστικό χώρο για τη Βοσνία: ο Τζέκο, ένας από τους λίγους ποδοσφαιριστές άνω των 40 στο τουρνουά που παραμένουν σε κορυφαίο επίπεδο, και ο αριστερός μπακ της Αταλάντα, Σέαντ Κολάσινατς, ο οποίος φόρεσε το περιβραχιόνιο του αρχηγού την Παρασκευή.
«Είσαι Βόσνιος, ο κόσμος είναι στα πόδια σου»
Σε μια επιστολή προς τα παιδιά της Βοσνίας, που δημοσιεύτηκε στο The Players' Tribune λίγο πριν από το ματς με τον Καναδά, ο Τζέκο θυμήθηκε τη δική του πορεία προς την κορυφή.
Έγραψε για τα παιχνίδια ποδοσφαίρου που έπαιζε ως παιδί στο πολιορκημένο Σαράγεβο, στα διαλείμματα ανάμεσα στους βομβαρδισμούς και κρυμμένος από τους ελεύθερους σκοπευτές, για τις ταπεινές του αρχές στη Ζελεζνιτσάρ, μία από τις δύο μεγάλες ομάδες της πρωτεύουσας, και για τις αμφιβολίες του όταν μετακόμισε στην Τσεχία στα 17 του, έναντι μόλις 25.000 ευρώ.
«Για να είμαι ειλικρινής, ούτε καν ήξερα ποιο ήταν το όνειρό μου. Το μόνο που ήθελα ήταν να γίνομαι καλύτερος. Είχα αυτή την πίστη στον εαυτό μου», λέει ο Τζέκο.
«Το πιο δυνατό μέρος του σώματός μου ήταν το μυαλό μου. Όταν έφτασα στην Τέπλιτσε, είπα στον εαυτό μου· Εντίν, πρέπει να δουλέψεις περισσότερο από τους άλλους, αλλιώς θα σε στείλουν πίσω.»
Όταν ήρθε η Μάντσεστερ Σίτι να τον πάρει από τη Βόλφσμπουργκ, η αξία του είχε φτάσει, όπως λέει, σχεδόν τα 40 εκατομμύρια ευρώ.
«Μεγάλωσα μέσα στον πόλεμο. Ξαφνικά ζούσα ένα παραμύθι. Τίποτα δεν είναι ποτέ αδύνατο. Ούτε το να πας τη Βοσνία στο Παγκόσμιο Κύπελλο», λέει ο Τζέκο.
Η ομάδα της οποίας είναι αρχηγός αυτή τη φορά είναι γεμάτη νεαρούς παίκτες, οι περισσότεροι δεύτερης γενιάς μετανάστες, και το μήνυμά του λειτουργεί τόσο ως χαιρετισμός προς τους νεοφερμένους συμπαίκτες του όσο και ως κάλεσμα συστράτευσης προς ένα έθνος που παραμένει διχασμένο εδώ και πολύ καιρό.
«Παίζω για τον λαό μου. Παίζω για τα αγόρια και τα κορίτσια στους δρόμους του Σαράγεβο. Παίζω για όλες τις διαφορετικές κουλτούρες και θρησκείες που κάνουν τη χώρα μας τόσο όμορφη, ακόμη κι αν κάποιοι εξακολουθούν να προσπαθούν να μας χωρίσουν», λέει ο Τζέκο. «Δεν θα τα καταφέρουν ποτέ.»
«Όχι χάρη σε μένα. Όχι χάρη στους μεγάλους. Εμείς δεν μαθαίνουμε ποτέ. Είναι χάρη σε εσάς, τα παιδιά... Εσείς δεν αλλάζετε ποτέ.»
«Κάντε μου λοιπόν μια τελευταία χάρη, εντάξει;» ζητά ο Τζέκο.
«Είτε ζείτε στο Σαράγεβο, είτε στη Ρώμη, είτε στο Σεντ Λούις... είτε είστε μουσουλμάνοι, είτε εβραίοι, είτε καθολικοί, είτε ορθόδοξοι... μην ξεχάσετε ποτέ από πού προέρχεστε. Είστε Βόσνιοι. Ο κόσμος είναι στα πόδια σας.»