Η Μόσχα χρησιμοποιεί «Ρωσικά Σπίτια» στην Αφρική για στρατολόγηση στον πόλεμο στην Ουκρανία

Η Μόσχα διεξάγει «έναν πόλεμο για τα μυαλά» των Αφρικανών, αναπτύσσοντας ένα υβριδικό δίκτυο των αποκαλούμενων «Ρωσικών Σπιτιών», πέρα από τις προμήθειες όπλων και την άμεση στρατιωτική βοήθεια προς στρατιωτικές χούντες στην Αφρική, αποκάλυψε η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας (HUR) σε πρόσφατη έρευνά της.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες, τα «Ρωσικά Σπίτια» στην Αφρική, που στοχεύουν κυρίως τη νεολαία, ήδη λειτουργούν ή ανοίγουν σε τουλάχιστον 22 χώρες, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ρωσίας να εδραιώσει την επιρροή της στην ήπειρο.

Η HUR αποκάλυψε τώρα ότι η Μόσχα σχεδιάζει αυτή την περίοδο να ανοίξει κέντρα επιρροής σε οκτώ αφρικανικές χώρες: Νιγηρία, Σενεγάλη, Λιβερία, Σιέρα Λεόνε, Τόγκο, Μάλι, Μοζαμβίκη και Σάο Τομέ και Πρίνσιπε.

Η διαδικασία υλοποιείται μέσω της ρωσικής ομοσπονδιακής υπηρεσίας συνεργασίας Rossotrudnichestvo, σε συνεργασία με το Centre for Public Diplomacy (CPD), έναν οργανισμό που ιδρύθηκε το 2024 με διακηρυγμένο στόχο την επέκταση του υφιστάμενου δικτύου, με ιδιαίτερη στόχευση την Αφρική.

Η επίσημη αποστολή του CPD είναι να μεταφέρει «ακριβείς» πληροφορίες για τη Ρωσία στους Αφρικανούς.

Οι Βρυξέλλες έχουν επιβάλει κυρώσεις στο Rossotrudnichestvo, παγώνοντας τα περιουσιακά του στοιχεία τον Ιούλιο του 2022 για διάδοση παραπληροφόρησης συνδεδεμένης με την εισβολή στην Ουκρανία.

Παρά τις κυρώσεις, η υπηρεσία συνεχίζει να διευρύνει την παρουσία της στην Αφρική, λειτουργώντας περισσότερα από 85 επίσημα παραρτήματα στο εξωτερικό.

Η Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών της Ουκρανίας ανέφερε ότι η Ρωσία διέθεσε 1,85 δισ. δολάρια (1,6 δισ. ευρώ) για επιχειρήσεις ξένης προπαγάνδας στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό του 2026, αύξηση 54% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, ποσό που ξεπερνά τους ετήσιους προϋπολογισμούς για την εκπαίδευση σε αρκετά κράτη της Δυτικής Αφρικής.

Τι συμβαίνει μέσα στα Ρωσικά Σπίτια στην Αφρική;

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, στα κέντρα προβάλλονται σοβιετικές και ρωσικές ταινίες, συχνά με πατριωτικά θέματα, και διανέμεται ιδεολογικά φιλτραρισμένη λογοτεχνία.

Παράλληλα διδάσκεται η ρωσική γλώσσα και οι νέοι προετοιμάζονται για το πώς μπορούν να μεταβούν στη Ρωσία ως φοιτητές ή εργαζόμενοι.

Οι διοργανωτές προωθούν την εικόνα μιας «ευτυχισμένης Ρωσίας», όμως, σύμφωνα με την HUR, στην πράξη αυτή η υπόσχεση συχνά διαψεύδεται: ορισμένοι προσληφθέντες υπογράφουν συμβόλαια με τον ρωσικό στρατό και στέλνονται απευθείας στα πιο θανατηφόρα τμήματα της πρώτης γραμμής στην Ουκρανία.

Το 2025, ο τότε επικεφαλής του Rossotrudnichestvo Γεβγκένι Πριμακόφ τζούνιορ ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση θα χρηματοδοτούσε περισσότερους από 5.000 Αφρικανούς φοιτητές για να σπουδάσουν σε πανεπιστήμια στη Ρωσία.

Η εκπαιδευτική αυτή ευκαιρία αποτελεί συχνά το βασικότερο κίνητρο για τους ντόπιους να συνεργαστούν με την οργάνωση.

Ενδεικτικά, τον Ιανουάριο φέτος, ο ίδιος ο Πριμακόφ τζούνιορ παραδέχθηκε δημόσια ότι μια «γνωστή αφρικανική ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία», που ευρέως θεωρείται ότι είναι η ομάδα Wagner, η οποία μετονομάστηκε σε Africa Corps μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Γεβγκένι Πριγκόζιν, είχε συμμετάσχει άμεσα στην ίδρυση Ρωσικών Σπιτιών στο Μάλι και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και ότι κάποια μέλη της έχουν έκτοτε αναλάβει επίσημες θέσεις στο ρωσικό κράτος.

Το Κέντρο Αντιμετώπισης Παραπληροφόρησης της Ουκρανίας χαρακτήρισε την παραδοχή επιβεβαίωση ότι τα κέντρα λειτουργούν ως στοιχεία υβριδικών επιχειρήσεων και όχι ως ουδέτεροι πολιτιστικοί θεσμοί.

Το Ρωσικό Σπίτι στην Μπανγκί, στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, διευθύνεται από τον Ντμίτρι Σίτι, μια μορφή που ελέγχει επίσης τις επιχειρήσεις της Wagner στη χώρα και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, χρησιμοποιεί το κέντρο ως κόμβο εφοδιαστικής για το λαθρεμπόριο χρυσού, διαμαντιών και ξυλείας της ομάδας.

Η επέκταση των Ρωσικών Σπιτιών έχει συμβαδίσει στενά με την άνοδο φιλορωσικών στρατιωτικών χουντών, ιδίως στη Δυτική Αφρική: κέντρα άνοιξαν στο Μάλι το 2022, στη Μπουρκίνα Φάσο τον Ιανουάριο του 2024 και στον Νίγηρα τον Οκτώβριο του 2024, όλα μετά από πραξικοπήματα στα οποία η Wagner ή οι διάδοχές της δυνάμεις έγιναν οι βασικοί πάροχοι ασφάλειας των νέων καθεστώτων.

Η Wagner και η Africa Corps, που ελέγχεται από το ρωσικό υπουργείο Άμυνας, συγκαταλέγονται στις πιο αδίστακτες ένοπλες ομάδες της ηπείρου και εμπλέκονται άμεσα σε μαζικές δολοφονίες αμάχων και άλλα εγκλήματα πολέμου.

Τον Απρίλιο, τρεις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η TRIAL International, η Παναφρικανική Ένωση Δικηγόρων και η Διεθνής Ομοσπονδία για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, κατέθεσαν την πρώτη υπόθεσή του είδους της στο Αφρικανικό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Λαών, ζητώντας να καταστεί υπεύθυνη η κυβέρνηση του Μάλι για τη φιλοξενία και την αποτυχία αποτροπής παραβιάσεων από τη Wagner και τη διάδοχη δύναμή της.

Διοικούνται από φίλους του Πούτιν

Ο δημοσιογράφος και πρώην βουλευτής της Δούμας Πριμακόφ τζούνιορ είναι εγγονός του πρώην Ρώσου πρωθυπουργού Γεβγκένι Πριμακόφ, ο οποίος διετέλεσε επίσης επικεφαλής της Πρώτης Κύριας Διεύθυνσης της KGB, επιβλέποντας τη μετάβασή της στη ρωσική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών, την SVR.

Ο γηραιότερος Πριμακόφ ήταν ένθερμος υποστηρικτής της θεωρίας της ρωσικής υπεροχής και ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες της ιδέας της Μόσχας για την «πολυπολικότητα», ένα λεπτό ιδεολογικό περιτύλιγμα που προοριζόταν να καλύψει τις φιλοδοξίες της Ρωσίας για έλεγχο επί των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών και αλλού και βασικό γρανάζι της μηχανής επιρροής του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στο εξωτερικό.

Ο Πριμακόφ τζούνιορ έχει άμεσους δεσμούς με τον Πούτιν. Υπήρξε ένας από τους επίσημους «έμπιστους εκπροσώπους» του Πούτιν κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2018 και το ίδιο έτος εξελέγη στη Δούμα με το ψηφοδέλτιο του κυβερνώντος κόμματος Ενωμένη Ρωσία, προτού διοριστεί επικεφαλής του Rossotrudnichestvo το 2020.

Τελεί υπό κυρώσεις της ΕΕ, του Ηνωμένου Βασιλείου, του Καναδά και της Αυστραλίας για τον ρόλο του στην προώθηση της προσάρτησης κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών.

Ο Πούτιν απέπεμψε τον Πριμακόφ τζούνιορ από την ηγεσία του Rossotrudnichestvo τον Απρίλιο φέτος, αντικαθιστώντας τον με τον Ιγκόρ Τσαΐκα, γιο του πρώην γενικού εισαγγελέα της Ρωσίας Γιούρι Τσαΐκα και πρόσωπο στο οποίο το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε ξεχωριστές κυρώσεις το 2022 για την εκπόνηση σχεδίων, σύμφωνα με πληροφορίες με τη συνδρομή του εκπροσώπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, με στόχο την αποσταθεροποίηση της φιλοδυτικής κυβέρνησης της Μολδαβίας, σύμφωνα με έκθεση του think tank CEPA.

Ο Ιγκόρ Τσαΐκα και ο μεγαλύτερος αδελφός του Αρτέμ υπήρξαν αντικείμενο έρευνας για διαφθορά του Αλεξέι Ναβάλνι.

Σε μια ταινία του 2015, το ίδρυμα του Ναβάλνι διαπίστωσε ότι οι δύο είχαν χρησιμοποιήσει τη θέση του πατέρα τους για να συγκεντρώσουν περιουσίες μέσω στημένων κρατικών συμβάσεων, της υφαρπαγής κρατικής ναυτιλιακής εταιρείας της οποίας ο διευθυντής βρέθηκε αργότερα νεκρός και αδήλωτης περιουσίας στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένων βιλών στην Ελβετία και την Ελλάδα.

Ο Αρτέμ τέθηκε υπό κυρώσεις στο πλαίσιο του νόμου Magnitsky των ΗΠΑ το 2017, επειδή χρησιμοποίησε τη θέση του πατέρα του για να «αποκτήσει με αθέμιτο τρόπο κρατική περιουσία και κρατικές συμβάσεις». Ο Γιούρι Τσαΐκα, που υπηρέτησε ως γενικός εισαγγελέας επί 17 χρόνια, δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το αξίωμά του για τις κατηγορίες αυτές και στη συνέχεια εντάχθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας της Ρωσίας ως προεδρικός απεσταλμένος του Πούτιν.

Στρατολόγηση Αφρικανών για τον ρωσικό στρατό

Σύμφωνα με έκθεση του Δανικού Ινστιτούτου Διεθνών Μελετών (DIIS), ο ρωσικός πληροφοριακός πόλεμος έχει επεκταθεί σημαντικά στον Παγκόσμιο Νότο από το 2022, ιδιαίτερα στην Αφρική.

Το DIIS αναφέρει ότι η Ρωσία παρουσιάζεται στην Αφρική ως αντικολoνικός εταίρος για να επηρεάσει πολιτικές ελίτ και κοινή γνώμη μέσω «πακέτων επιβίωσης καθεστώτων», τα οποία περιλαμβάνουν όπλα, πολιτικούς συμβούλους και εκστρατείες επιρροής

«Μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου 2025, ο αριθμός των αναρτήσεων προώθησης στρατιωτικής θητείας για αλλοδαπούς στην πλατφόρμα VK αυξήθηκε από 621 σε 4.600. Αυτό σήμαινε ότι στα μέσα του 2025, μία στις τρεις προκηρύξεις συμβολαίων στόχευε αλλοδαπούς, σε σύγκριση με μόλις 7% το 2024», αναφέρει η έκθεση του DIIS.

Σύμφωνα με το Africa Centre for Strategic Studies, με έδρα την Ουάσινγκτον, μέσω ενός σκοτεινού δικτύου διαδικτυακών στρατολόγων η Ρωσία έχει σιωπηλά δημιουργήσει έναν αγωγό που διοχετεύει χιλιάδες Αφρικανούς σχεδόν από κάθε χώρα της ηπείρου προς την πρώτη γραμμή και τα εργοστάσια που στηρίζουν την πολεμική προσπάθεια της Μόσχας στην Ουκρανία.

«Αυτοί δεν ήταν οι προορισμοί για τους οποίους πίστευαν ότι είχαν εγγραφεί οι νέοι Αφρικανοί. Πολλοί αναζητούσαν δουλειές, κατάρτιση ή ευκαιρίες στο εξωτερικό. Παρασυρμένοι από υποσχέσεις για μισθούς που θα άλλαζαν τη ζωή τους, βρέθηκαν αντί γι’ αυτό παγιδευμένοι σε έναν πόλεμο μακριά από τις πατρίδες τους», σημειώνει το Africa Centre.

Παραπλανημένοι από τους στρατολόγους της Μόσχας, κάποιοι έχουν εξαναγκαστεί να υπηρετήσουν στις ένοπλες δυνάμεις και οδηγήθηκαν υπό την απειλή όπλου στην πρώτη γραμμή, όπου τα ποσοστά απωλειών είναι εξαιρετικά υψηλά, σύμφωνα με το Africa Centre.

Ο επικεφαλής της πλειοψηφίας στην Εθνοσυνέλευση της Κένυας, Κιμάνι Ιτσούνγκουα, κατέθεσε τον Φεβρουάριο ότι όταν φτάνουν στη Ρωσία, οι στρατολογημένοι «ουσιαστικά απλώς παίρνουν ένα όπλο για να πάνε να πεθάνουν».

Άλλοι έχουν εγκλωβιστεί σε εργοστάσια drones, όπως η ρωσική Ειδική Οικονομική Ζώνη Alabuga (ASEZ) στο Ταταρστάν, μια δημοκρατία στο ανατολικοκεντρικό τμήμα της ευρωπαϊκής Ρωσίας.

Η ASEZ είναι ένα δημόσιο-ιδιωτικό βιομηχανικό σύμπλεγμα, γνωστό κυρίως για την παραγωγή drones Shahed-136 για τον ρωσικό στρατό.

Το DIIS αποκάλυψε ότι η ρωσική στρατολόγηση στοχεύει ολοένα και περισσότερο νεαρές Αφρικανές, ιδίως Νιγηριανές φοιτήτριες, για εργασία σε εργοστάσια drones, συμπεριλαμβανομένης της Alabuga, στηρίζοντας τη στρατιωτική μηχανή πολέμου της Ρωσίας.

«Ιδεολογικό όπλο αργής βλάβης»

Η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας ανέφερε ότι όσο ανοίγουν περισσότερα Ρωσικά Σπίτια στην Αφρική, τόσο θα εντείνεται η στρατολόγηση της Μόσχας στην ήπειρο.

Ο τελικός στόχος, σύμφωνα με την HUR, είναι «η καλλιέργεια ολόκληρης γενιάς ιδεολογικά πιστών Αφρικανών, ώστε να συγκαλύπτεται η αποικιοκρατική εκμετάλλευση των χωρών τους, ενώ οι άνθρωποι χρησιμοποιούνται ως φθηνή πηγή στρατιωτικού ανθρώπινου δυναμικού».

«Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Σουδάν, όπου ομάδες που ελέγχονται από το Κρεμλίνο μόλυναν υδάτινους πόρους με υδράργυρο λόγω αρπακτικής παράνομης εξόρυξης χρυσού», ανέφερε η HUR, επισημαίνοντας ότι «η ρύπανση αυτής της κλίμακας δεν μπορεί να αποκατασταθεί για χρόνια – είναι ένα οικολογικό όπλο αργής βλάβης».

«Ο ντόπιος πληθυσμός σε αυτό το σχήμα αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως φθηνό εργατικό δυναμικό, τόσο σε ρωσικές επιχειρήσεις εντός αφρικανικών χωρών όσο και στα εργοστάσια στη Ρωσία, όπου καταλήγουν οι Αφρικανοί μετά την εκπαίδευσή τους στα Ρωσικά Σπίτια.»

Πόσοι Αφρικανοί έχουν ήδη στρατολογηθεί;

Τον Απρίλιο, η HUR αποκάλυψε τα σχέδια του Κρεμλίνου να στρατολογήσει τουλάχιστον 18.500 ξένους μισθοφόρους για να πολεμήσουν κατά της Ουκρανίας έως το τέλος του 2026.

Το Κέντρο Αντιμετώπισης Παραπληροφόρησης της Ουκρανίας ανέφερε ότι τα Ρωσικά Σπίτια λειτουργούν ως βασικοί κόμβοι μέσα σε αυτή τη σκοτεινή υποδομή στρατολόγησης.

Τον Ιούνιο, το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών επιβεβαίωσε ότι τουλάχιστον 2.965 πολίτες από 36 αφρικανικές χώρες είχαν λάβει μέρος σε μάχες στο πλευρό της Ρωσίας.

Η στρατολόγηση Αφρικανών κλιμακώθηκε το 2024, σύμφωνα με το Africa Centre, το οποίο ανέφερε ότι οι Αφρικανοί στρατολογημένοι φαίνεται να τοποθετούνται σε ιδιαίτερα αναλώσιμους ρόλους στο πεδίο της μάχης.

Αυτό επιβεβαιώνεται από τις μαρτυρίες επιζώντων και τα στοιχεία που βρήκαν οι ερευνητές, τα οποία δείχνουν ότι οι Αφρικανοί χρησιμοποιούνται συχνά σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου.

Δεν ήταν όμως όλες οι προσπάθειες επέκτασης επιτυχείς. Τον Σεπτέμβριο του 2024, οι αρχές στο Τσαντ συνέλαβαν Ρώσους πράκτορες αμέσως μετά την τελετή εγκαινίων σχεδιαζόμενου Ρωσικού Σπιτιού στην Ντζαμένα, έχοντας ήδη συλλάβει δύο άλλους στο αεροδρόμιο λίγες ημέρες νωρίτερα, σε μια σπάνια περίπτωση κυβερνητικής παρέμβασης κατά των προσπαθειών της Ρωσίας να εδραιώσει την παρουσία της.

Παράλληλα, έρευνα που δημοσιεύτηκε στο νιγηριανό μέσο TheCable εντόπισε 272 Νιγηριανούς υπηκόους που είχαν καταταγεί μέσω συναφών καναλιών, εκ των οποίων 55 αναφέρθηκαν ως νεκροί. Ο Ρώσος πρεσβευτής στη Νιγηρία, Αντρέι Ποντιελιτσέφ, απέρριψε τις αναφορές για στρατολόγηση μέσω αυτών των καναλιών ως «παραπλανητικές» τον Φεβρουάριο.

Αρκετά αφρικανικά κράτη, μεταξύ των οποίων η Κένυα, η Γκάνα και η Νιγηρία, έχουν επανειλημμένα ζητήσει εξηγήσεις από τη Μόσχα και κάλεσαν να τερματιστεί η παράνομη στρατολόγηση των πολιτών τους, όμως το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών εξακολουθεί να αγνοεί αυτά τα αιτήματα**.**

Όταν ρωτήθηκε για τη δόλια στρατολόγηση Αφρικανών για τον πόλεμο της Μόσχας στην Ουκρανία, ο Πεσκόφ αρνήθηκε κάθε εμπλοκή, δηλώνοντας τον Μάιο ότι «δεν γνωρίζουμε καμία τέτοια περίπτωση».