«Εκρηκτικό κοκτέιλ»: το Ελ Νίνιο εντείνει τον φόβο θερινών πυρκαγιών στην Πορτογαλία

Το Ελ Νίνιο βρίσκεται προ των πυλών, όμως οι άμεσες επιπτώσεις στην Πορτογαλία αναμένεται να είναι πολύ περιορισμένες, σύμφωνα με ενημέρωση του Πορτογαλικού Ινστιτούτου Θάλασσας και Ατμόσφαιρας (IPMA).

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω του Κοινού Κέντρου Ερευνών (CCI), είναι ο πιο πρόσφατος διεθνής οργανισμός που χαρακτήρισε «σχεδόν βέβαιη» την επανάληψη του φαινομένου φέτος, το οποίο πιθανότατα θα διαρκέσει έως το 2027.

Σύμφωνα με την έκθεση του CCI, το Ελ Νίνιο αναμένεται να φτάσει σε «πολύ υψηλή» ένταση, πιθανότατα σε «πολύ ισχυρό» επίπεδο, ενδεχομένως ξεπερνώντας ιστορικά προηγούμενα όπως εκείνο πριν από 12 χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ιδίως για τον κίνδυνο για την επισιτιστική ασφάλεια που συνδέεται με την ξηρασία, σε ένα πλαίσιο που ήδη χαρακτηρίζεται από υψηλές τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, κάτι που μπορεί να θέσει «εκατοντάδες εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους σε κίνδυνο». Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες μπορεί να πλήξουν καλλιέργειες-κλειδιά, όπως το σκληρό σιτάρι, που ίσως επηρεαστεί περισσότερο, αλλά και το καλαμπόκι, το ρύζι, τη σόγια και το χειμερινό σιτάρι.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) εξέδωσε προειδοποίηση στις αρχές αυτού του μήνα (πηγή στα Πορτογαλικά), αναφέροντας ότι υπάρχει πιθανότητα 80% να εκδηλωθεί, μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου φέτος, φαινόμενο Ελ Νίνιο, δηλαδή μια ασυνήθιστη άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων του Ειρηνικού Ωκεανού, με άμεσες συνέπειες στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές σε όλο τον κόσμο και πιθανές έμμεσες επιπτώσεις σε πολλές άλλες περιοχές του πλανήτη. Νεότερες προβλέψεις αναφέρουν ότι οι συνέπειες αυτού του φαινομένου, το οποίο αναμένεται να έχει «μέτρια έως ισχυρή» ένταση, έχουν 90% πιθανότητα να παραταθούν έως το τέλος του έτους.

Οι πληροφορίες του WMO μεταδόθηκαν επίσης από τον ΟΗΕ (πηγή στα Πορτογαλικά), συνοδευόμενες από βίντεο του γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος τονίζει ότι «ο κόσμος πρέπει να αντιμετωπίσει αυτήν την απειλή ως επείγουσα κλιματική προειδοποίηση. Το Ελ Νίνιο θα εντείνει ακόμη περισσότερο την υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι επιπτώσεις του θα είναι πιο σοβαρές, θα φτάνουν πιο μακριά και θα διασχίζουν σύνορα με καταστροφική ταχύτητα».

Η Πορτογαλία βρίσκεται μακριά από τον Ειρηνικό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι προστατευμένη από τον αντίκτυπο του Ελ Νίνιο, ιδίως ως προς τις θερμοκρασίες. Ένα θερμό καλοκαίρι συνεπάγεται την ανάγκη για αυξημένη επαγρύπνηση, τόσο σε σχέση με τις επιπτώσεις της ζέστης στην υγεία, κυρίως για όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, όσο και σε ό,τι αφορά τις πυρκαγιές.

Σύμφωνα με το IPMA, στην ανακοίνωση που εξέδωσε (πηγή στα Πορτογαλικά), «αν και το Ελ Νίνιο εκδηλώνεται στον Ειρηνικό Ωκεανό, μπορεί να επηρεάσει τα κλιματικά πρότυπα σε παγκόσμια κλίμακα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του στην Πορτογαλία δεν είναι άμεσες ούτε μπορούν να προβλεφθούν με απλό τρόπο».

Ποιος θα είναι ο αντίκτυπος στην Πορτογαλία;

Για τον κλιματολόγο Carlos da Camara, η εκδήλωση του φαινομένου σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής μπορεί να αποδειχθεί εκρηκτικός συνδυασμός και να έχει, έστω και έμμεσες, συνέπειες για την Πορτογαλία.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Dom Luiz, οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο μπορούν να συγκριθούν με μια δυνατή πέτρα που πέφτει σε μια λίμνη και δημιουργεί ομόκεντρους κύκλους, οι οποίοι εξασθενούν όσο μεγαλώνει η απόσταση: «Το φαινόμενο ξεκινά στο κεντρικό τμήμα του Ειρηνικού. Η διαταραχή επεκτείνεται στην αμερικανική ήπειρο, τόσο στον βορρά όσο και στον νότο, κατόπιν φτάνει έως την Ινδονησία και συνεχίζει παραπέρα. Τελικά επηρεάζει το νότιο τμήμα της Αφρικής και, στη συνέχεια, εκτείνεται προς τον Καναδά και σταδιακά σβήνει. Με άλλα λόγια, η άμεση επιρροή του στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι μικρή, πολύ μικρή. Ιδίως στην Ιβηρική Χερσόνησο είναι ακόμη μικρότερη».

Ωστόσο, ακόμη κι αν οι άμεσες συνέπειες είναι περιορισμένες ή σχεδόν ανύπαρκτες, το «φαινόμενο της πεταλούδας» σε συνδυασμό με τις σημερινές συνθήκες μπορεί να έχει έμμεσες επιπτώσεις για την Πορτογαλία αυτό το καλοκαίρι, ιδίως σε ό,τι αφορά τις πυρκαγιές.

Στη μεσογειακή Ευρώπη, την οποία ο ερευνητής θεωρεί μία από τις περιοχές του πλανήτη όπου οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται πιο αισθητές, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι εντονότερος. «Αυτό που με ανησυχεί είναι να σημειωθεί ένα κύμα καύσωνα όπως εκείνο του 2003, που ήταν το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη», λέει ο επιστήμονας. «Αν αυτό συμβεί, δεδομένου ότι είχαμε εκείνον τον συρμό καταιγίδων που συνδεόταν με το βαρομετρικό χαμηλό Kristin και οδήγησε στην πτώση εκατομμυρίων δέντρων, γνωρίζουμε ότι διαθέτουμε πολύ περισσότερη βιομάζα για να καεί, όχι μόνο επειδή είχαμε μια πολύ βροχερή άνοιξη, αλλά και επειδή υπάρχει τώρα αυτή η υπερβολική βιομάζα από τα πεσμένα δέντρα. Μπορούμε, για παράδειγμα, να βρεθούμε αντιμέτωποι με μια πυρκαγιά πολύ μεγάλων διαστάσεων, και μάλιστα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο», εξηγεί.

Μπορεί αυτό το κύμα καύσωνα να φτάσει ήδη την επόμενη εβδομάδα; Το IPMA προβλέπει πολύ υψηλές θερμοκρασίες από το τέλος της εβδομάδας, με τον υδράργυρο να ξεπερνά τους 40 βαθμούς σε πολλές περιοχές της ενδοχώρας. Ορισμένα ιδιωτικά μοντέλα προβλέπουν μάλιστα ότι τα θερμόμετρα μπορεί να αγγίξουν τους 50 βαθμούς. Για τον Carlos da Camara, «αυτή η τιμή αντιπροσωπεύει ένα ανώτατο όριο με πολύ μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας».

Όσο για το αν τα επίπεδα του 2003 μπορεί να φτάσουν ήδη τις επόμενες ημέρες, ο κλιματολόγος δηλώνει ότι δεν διαθέτει ακόμη επαρκή στοιχεία για να το πει.

Ο Carlos da Camara συνοψίζει τις πιθανές επιπτώσεις ως εξής: «Το Ελ Νίνιο θα έχει άμεσες επιδράσεις; Όχι. Έμμεσες επιδράσεις; Πολύ πιθανό, ναι. Έμμεσες επιδράσεις πάνω σε ένα υπόβαθρο ήδη επιδεινωμένο και υποβαθμισμένο λόγω της κλιματικής αλλαγής, που μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις; Η απάντηση είναι σίγουρα ναι. Στην ουσία, το πρόβλημα δεν είναι το Ελ Νίνιο. Για άλλες περιοχές είναι, για τη βορειοανατολική Βραζιλία σίγουρα θα είναι, για τη Νότια Αφρική σίγουρα θα είναι, για την Ινδονησία επίσης. Για την Ευρώπη πιθανότατα όχι, αλλά έμμεσα μπορεί κάλλιστα να γίνει».

Τι είναι το Ελ Νίνιο;

Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν ορισμένοι, το φαινόμενο αυτό δεν είναι ούτε νέο ούτε πρόσφατο, ούτε συνδέεται με την κλιματική αλλαγή, αν και εκείνη μπορεί να ενισχύσει τα αποτελέσματά του. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα στο Περού, για να περιγράψει τη θέρμανση των ρευμάτων του Ειρηνικού που παρατηρούνταν συχνά την περίοδο των Χριστουγέννων.

Πιο πρόσφατα, οι μετεωρολόγοι άρχισαν να συνδέουν αυτό το φαινόμενο με μια σειρά από ακραία καιρικά επεισόδια που μπορεί να εκδηλωθούν ταυτόχρονα με το «Ελ Νίνιο». Ένα παράδειγμα σημειώθηκε την περίοδο 2014-2015, όταν το «Ελ Νίνιο» που είχε τότε επιβεβαιώσει ο WMO συνοδεύτηκε από σοβαρές ξηρασίες σε διάφορες περιοχές του κόσμου, οι οποίες επηρέασαν έντονα τη γεωργία και αύξησαν τον κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας σε ήδη ιδιαίτερα ευάλωτες περιοχές του πλανήτη.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το «Ελ Νίνιο» που προβλέπεται να ξεκινήσει φέτος το καλοκαίρι ενδέχεται να έχει εξίσου σοβαρές ή και πιο σοβαρές συνέπειες από εκείνο που σημειώθηκε πριν από 12 χρόνια.

Το φαινόμενο άρχισε να μελετάται πιο συστηματικά από τους μετεωρολόγους με τη δημιουργία ενός επιστημονικού προτύπου που ονομάζεται ENSO, από τα αρχικά των λέξεων «El Niño Southern Oscillation» (Νότια Ταλάντωση που σχετίζεται με το Ελ Νίνιο), το οποίο μετρά τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας στα ρεύματα του Ειρηνικού και επιτρέπει την πρόβλεψη τόσο του Ελ Νίνιο όσο και του αντίθετου φαινομένου, της ψύξης των ρευμάτων, που έχει ονομαστεί «Λα Νίνια».