Το τότε επαναστατικό πέναλτι εκτέλεσε ο Τσεχοσλοβάκος Αντονίν Πανένκα στις 20 Ιουνίου 1976. Στο τρέχον Μουντιάλ θεωρητικά μπορεί να υπάρξουν έως 32 σειρές πέναλτι
Πριν από ακριβώς πενήντα χρόνια συνέβη για πρώτη φορά ένας αγώνας μεγάλης ποδοσφαιρικής διοργάνωσης να κριθεί στα πέναλτι. Στον τελικό του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος του 1976, η Δυτική Γερμανία και η Τσεχοσλοβακία δεν κατάφεραν να λυγίσουν η μία την άλλη: η κανονική διάρκεια και η παράταση έληξαν 2-2.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο αγώνας και ο τίτλος του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος κρίθηκαν με τον συνηθισμένο, πλέον, τρόπο των πέναλτι, κάτι που τότε θεωρούνταν καινοτομία. Μέχρι τότε, μετά από τέτοιους αγώνες ακολουθούσε επαναληπτικός ή κλήρωση, με κλασικό παράδειγμα το φάιναλ φορ του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος οκτώ χρόνια νωρίτερα.
Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1968 στην Ιταλία, ο ημιτελικός Ιταλία – Σοβιετική Ένωση έληξε 0-0, κι έτσι μετά την παράταση η πρόκριση στον τελικό κρίθηκε στο στρίψιμο του νομίσματος, που έστειλε τους Ιταλούς στον τελικό. Ούτε ο ίδιος ο τελικός κύλησε ομαλά, όμως, αφού χρειάστηκαν δύο ολόκληρες μέρες από το πρώτο σφύριγμα για να αναδειχθεί νικητής.
Οι Ιταλοί ήρθαν 1-1 με τη Γιουγκοσλαβία – ή μάλλον δεν «ήρθαν», αφού τίποτα δεν κρίθηκε – και ο τελικός επαναλήφθηκε δύο μέρες αργότερα. Στον επαναληπτικό οι Ιταλοί ήταν ανώτεροι, κέρδισαν 2-0 και κατέκτησαν τον τίτλο του πρωταθλητή Ευρώπης.
Δεν αποκλείεται οι παράγοντες του διεθνούς ποδοσφαίρου, μετά όσα έγιναν στη Νάπολη και τη Ρώμη, να άρχισαν τότε να σκέφτονται ότι κάτι πρέπει να αλλάξει.
Να αποφασίζουν τα πέναλτι!
Έτσι ελήφθη τελικά η απόφαση ότι, αντί για την εξαιρετικά «μπελαλίδικη» επανάληψη για ομάδες, διοργανωτές και φιλάθλους – με μία λέξη, για όλους –, οι αγώνες που παραμένουν ισόπαλοι ακόμη και μετά την παράταση 2x15 λεπτών θα κρίνονται με εκτελέσεις πέναλτι.
Η πρώτη διαδικασία πέναλτι μπήκε στην ιστορία του ποδοσφαίρου όχι μόνο επειδή ήταν η πρώτη, αλλά και επειδή εμφανίστηκε ένας παίκτης που εκτέλεσε το πέναλτι με έναν τρόπο που ως τότε δεν είχε ξαναδεί κανείς, σχεδόν προκλητικό.
Η γέννηση του πέναλτι «Πανένκα»
Η διαδικασία των πέναλτι ανάμεσα στην Τσεχοσλοβακία και τη Δυτική Γερμανία κύλησε για λίγο ομαλά: στα τρία πρώτα ζευγάρια οι εκτελεστές και των δύο ομάδων – από τη μία οι Μάσνι, Νεχόντα και Όντρους, από την άλλη οι Μπόνοφ, Φλόε και Μπογκάρτς – ευστόχησαν από την άσπρη βούλα. Το ίδιο έκανε και ο Γιούρκενικ στον επόμενο γύρο, όμως ο Ούλι Χένες αστόχησε, στέλνοντας τη μπάλα πάνω από το οριζόντιο δοκάρι.
Ήταν τότε η σειρά του Αντονίν Πάνενκα. Αν ο 27χρονος τότε μέσος της Μποέμιανς Πράγας σκόραρε, όλα θα τελείωναν· αν αστοχούσε, οι Γερμανοί θα αποκτούσαν άλλη μία ευκαιρία να ισοφαρίσουν.
Απέναντι στον Πάνενκα, πάνω στη γραμμή του τέρματος, στεκόταν ίσως ο καλύτερος τερματοφύλακας στον κόσμο, ο παγκόσμιος και πρωταθλητής Ευρώπης Ζεπ Μάγερ, που προσπαθεί να μαντέψει πού θα πάει η μπάλα. Αποφασίζει να πέσει αριστερά, όμως ο Πάνενκα σήκωσε χαλαρά την μπάλα προς το κέντρο της εστίας.
Ποιος είχε ξαναδεί κάτι τέτοιο;
Τότε, κανείς. Η Τσεχοσλοβακία έγινε πρωταθλήτρια Ευρώπης και η «μέθοδος» με την οποία ο Πάνενκα εκτέλεσε το πέναλτι βαφτίστηκε στο όνομά του: Πανένκα. Δεν είναι συνηθισμένη τιμή· στην ιστορία του ποδοσφαίρου δεν έχουν καταγραφεί πολλές ανάλογες περιπτώσεις. (Στην Ουγγαρία ήταν κάποτε ιδιαίτερα διαδεδομένος ίσως μόνο ο όρος «robinzonád», για μια εντυπωσιακή απόκρουση τερματοφύλακα, εμπνευσμένος από τον Άγγλο διεθνή τερματοφύλακα Τζακ Ρόμπινσον, που αγωνίστηκε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα.)
Τρεις τελικοί Μουντιάλ έχουν κριθεί στα πέναλτι
Έξι χρόνια μετά τη διαδικασία πέναλτι του 1976, τα πέναλτι που κρίνουν αγώνες έκαναν ντεμπούτο και σε Παγκόσμιο Κύπελλο. Στον ημιτελικό του Μουντιάλ της Ισπανίας το 1982, η Δυτική Γερμανία απέκλεισε με αυτόν τον τρόπο τη Γαλλία, και από τότε, ανάμεσα στις πολλές διαδικασίες πέναλτι, ξεχωρίζουν οι τρεις τελικοί Παγκοσμίου Κυπέλλου που κρίθηκαν στα 11 βήματα.
Το 1994 η Βραζιλία κατέκτησε τον τίτλο κόντρα στην Ιταλία, την οποία νίκησε στα πέναλτι μετά από 0-0 στην κανονική διάρκεια. Το 2006 ήταν η σειρά των Ιταλών, που επικράτησαν της Γαλλίας στον τελικό με πέναλτι, έπειτα από 1-1. Οι Γάλλοι δεν τα πήγαν καλύτερα ούτε πριν από τέσσερα χρόνια, το 2022: ύστερα από 3-3, η Αργεντινή κατέκτησε το τρόπαιο στα πέναλτι.
Το πιο γνωστό «Πανένκα» σε Μουντιάλ: Ζινεντίν Ζιντάν
Ας επιστρέψουμε όμως στον τελικό του 2006. Όχι στη διαδικασία των πέναλτι – αφού μέχρι τότε είχε ήδη αποβληθεί – αλλά στην κανονική διάρκεια, ο Γάλλος Ζινεντίν Ζιντάν εκτέλεσε ίσως το πιο διάσημο «Πανένκα» στην ιστορία των Μουντιάλ.
Ο Ζιντάν εκτέλεσε πέναλτι στο 7ο λεπτό, το οποίο υπολόγισε με τέτοια ακρίβεια ώστε η μπάλα, αφού χτύπησε στην κάτω πλευρά του οριζόντιου δοκαριού, αναπήδησε και πέρασε τη γραμμή του τέρματος, χωρίς να φτάσει καν στο δίχτυ του Ιταλού τερματοφύλακα Τζιανλουίτζι Μπουφόν.
Δεν πετυχαίνουν όλοι: Μπραχίμ Ντίαζ
Είναι φυσικά προφανές ότι το «Πανένκα» δεν είναι σίγουρος τρόπος για να ευστοχήσει κανείς σε πέναλτι. Πριν από πενήντα χρόνια, πέρα από τον Σεπ Μάγερ και τον Πάνενκα, σχεδόν κανείς – ίσως μόνο ένας-δύο συμπαίκτες του – δεν περίμενε αυτό που θα ακολουθούσε· με τη διάδοση όμως του συγκεκριμένου χτυπήματος, οι τερματοφύλακες πλέον υποψιάζονται όταν ο εκτελεστής ετοιμάζεται να επιχειρήσει ένα «Πανένκα».
Κάτι τέτοιο συνέβη, για παράδειγμα, τον περασμένο Ιανουάριο, όταν στον τελικό του Κυπέλλου Εθνών Αφρικής, με το σκορ στο 0-0, ο πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης, ο Μαροκινός Μπραχίμ Ντίαζ, κλήθηκε να εκτελέσει πέναλτι μπροστά στο κοινό της ομάδας του προς το τέλος της παράτασης στην κανονική διάρκεια, όμως ο τερματοφύλακας της Σενεγάλης Εντουάρ Μεντί τον διάβασε και μάζεψε άνετα το «Πανένκα» του, που κατέληξε στην αγκαλιά του.
(Μετά τον τελικό φαινόταν ότι το λάθος κόστισε ακριβά στο Μαρόκο, καθώς στην παράταση 2x15 λεπτών η Σενεγάλη πέτυχε γκολ και κατέκτησε τον τίτλο της αφρικανικής διοργάνωσης. Ωστόσο, λίγο πριν από το πέναλτι, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απόφαση, οι παίκτες της Σενεγάλης αποχώρησαν από τον αγωνιστικό χώρο· ύστερα από μια πολύπλοκη νομική διαδικασία πολλών σταδίων, η Σενεγάλη στερήθηκε τη νίκη και το Μαρόκο ανακηρύχθηκε νικήτρια του Κυπέλλου Εθνών Αφρικής.)
Ουγγρικοί επίγονοι
Πέναλτι τύπου «Πανένκα» εκτελούνται σήμερα παντού στον κόσμο και σε όλα τα επίπεδα, φυσικά και στα ουγγρικά γήπεδα.
Πρόσφατα, ο Ντόμινικ Σόμποσλαϊ, με τη φανέλα της εθνικής Ουγγαρίας, στον αγώνα του Nations League απέναντι στη Γερμανία, επέλεξε αυτή τη λύση, ισοφαρίζοντας σε 1-1 προς το τέλος της κανονικής διάρκειας, τον Νοέμβριο του 2024, στην «Πουσκάς Αρένα» της Βουδαπέστης.
Δεδομένου ότι η εθνική Ουγγαρίας δεν προκρίθηκε, ο Σόμποσλαϊ δεν θα μπορέσει να επαναλάβει το εγχείρημα στο Μουντιάλ. Ο Πάνενκα, πάντως, αναμένεται να έχει πολλούς μιμητές στο κοινό Παγκόσμιο Κύπελλο ΗΠΑ – Μεξικού – Καναδά.
Θεωρητικά, έως 32 αγώνες Μουντιάλ μπορεί να κριθούν στα πέναλτι
Καθώς η φάση των νοκ άουτ – που αρχίζει στις 28 Ιουνίου, δηλαδή σε λίγο παραπάνω από μία εβδομάδα – ξεκινά για πρώτη φορά στην ιστορία των Μουντιάλ με αγώνες για την πρόκριση στους «16», μαζί με τους αγώνες των «16», τα προημιτελικά, τα ημιτελικά, τον μικρό τελικό και τον μεγάλο τελικό, θα διεξαχθούν συνολικά 32 αναμετρήσεις που δυνητικά μπορεί να κριθούν στα πέναλτι στο τρέχον Παγκόσμιο Κύπελλο.
Δεν αξίζει βέβαια να ποντάρει κανείς πολλά χρήματα σε αυτό, αλλά ούτε και στο σενάριο ότι δεν θα δούμε καθόλου διαδικασία πέναλτι.