Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα: Σε πέντε χρόνια 1.468 δημοσιογράφοι εγκαταλείπουν πάνω από 60 χώρες λόγω διώξεων - Το παράδοξο της Τουρκίας
Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF) ανακοίνωσαν το Σάββατο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων στις 20 Ιουνίου ότι ο αριθμός των χωρών που εξαναγκάζουν δημοσιογράφους σε εξορία διπλασιάστηκε μέσα σε πέντε χρόνια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με τα στοιχεία της RSF, ο αριθμός των χωρών τις οποίες οι δημοσιογράφοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν λόγω πολιτικών κρίσεων, εντάσεων στην ασφάλεια, πολέμων και πίεσης από το οργανωμένο έγκλημα ήταν 19 το 2021 και αυξήθηκε σε 40 το 2025.
Η RSF, σε αυτήν την περίοδο, παρείχε στήριξη σε 1.468 δημοσιογράφους από περισσότερες από 60 χώρες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 677 Αφγανοί, 160 Ρώσοι και 101 δημοσιογράφοι από τη Μιανμάρ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γραφείου Βοήθειας της οργάνωσης, τουλάχιστον ένας δημοσιογράφος εξαναγκάστηκε σε εξορία σε 65 χώρες, ενώ σε 20 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία, ο αριθμός αυτός ξεπέρασε τους 10.
Η οργάνωση για την ελευθερία του Τύπου δημοσίευσε επίσης έναν χάρτη που αποτυπώνει την κατάσταση των εξόριστων δημοσιογράφων που στηρίχθηκαν από τη RSF από το 2021 και μετά.
Στον χάρτη, τα κόκκινα σημάδια υποδεικνύουν τις χώρες που οι δημοσιογράφοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν, ενώ τα πράσινα σημάδια δείχνουν τις χώρες όπου κατέφυγαν. Οι γραμμές ανάμεσα στις χώρες απεικονίζουν τις διαδρομές εξορίας και το μέγεθος των σημείων αντανακλά τη συγκέντρωση των περιπτώσεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η RSF στήριξε το 2025 τουλάχιστον 243 δημοσιογράφους στη διαδικασία της εξορίας. Ο χάρτης δείχνει ότι οι δημοσιογράφοι αναγκάζονται να φύγουν όχι μόνο από ζώνες πολέμου και συγκρούσεων, αλλά και από πολλές χώρες λόγω πολιτικής πίεσης, απειλών για την ασφάλειά τους, δικαστικής παρενόχλησης και λογοκρισίας.
Η Τουρκία εμφανίζεται στον χάρτη τόσο ως χώρα από την οποία οι δημοσιογράφοι αναγκάζονται να φύγουν όσο και ως χώρα-διαδρομή ασύλου για δημοσιογράφους που δραπετεύουν από την περιοχή.
Η χώρα λειτουργεί ως καταφύγιο για δημοσιογράφους που φτάνουν από περιοχές όπως το Αφγανιστάν, η Συρία και η Παλαιστίνη, ενώ ταυτόχρονα συγκαταλέγεται στις χώρες από τις οποίες αναγκάζονται σε εξορία και οι τοπικοί δημοσιογράφοι.
Η δοκιμασία των εξόριστων δημοσιογράφων δεν τελειώνει εδώ
Ο δημοσιογράφος δεδομένων της RSF και υπεύθυνος για τον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου, Βιανέ Λορικέ, χαρακτήρισε την εικόνα που προκύπτει «μια θλιβερή αποτίμηση που αντικατοπτρίζει τα ευρήματα του Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2026 της RSF, παραμονές της Παγκόσμιας Ημέρας Προσφύγων».
Ο Λορικέ δήλωσε: «Παρότι αυτός ο αριθμός είναι πολύ θλιβερός, στην πραγματικότητα αντιπροσωπεύει μόνο ένα μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου φαινομένου. Και η δοκιμασία αυτών των δημοσιογράφων δεν σταματά εδώ: μετά τη φυγή τους, ο εκβιασμός, οι απελάσεις και η διοικητική βία γίνονται μέρος της καθημερινότητάς πολλών από αυτούς».
Απευθύνοντας έκκληση στα κράτη να προσφέρουν ισχυρότερη προστασία στους εξόριστους δημοσιογράφους, ο Λορικέ τόνισε: «Για να υπερασπιστούμε το δικαίωμα πρόσβασης σε αξιόπιστη ενημέρωση, είναι σημαντικό τα κράτη να παρέχουν αποτελεσματική προστασία στους εξόριστους δημοσιογράφους, οι οποίοι αποτελούν το τελευταίο ανάχωμα απέναντι στην ολοένα και πιο διαδεδομένη παραπληροφόρηση και προπαγάνδα».
Ο Λορικέ υπογράμμισε ότι στο πλαίσιο αυτό πρέπει να διασφαλίζονται η εγγύηση μη επαναπροώθησης, οι επείγουσες θεωρήσεις εισόδου, οι μόνιμες άδειες παραμονής, η πρόσβαση σε προγράμματα μετεγκατάστασης και η στήριξη ώστε οι δημοσιογράφοι να μπορούν να επιστρέψουν στο επάγγελμά τους.
Το Αφγανιστάν στο επίκεντρο της εξορίας
Σύμφωνα με τη RSF, το Αφγανιστάν έχει μετατραπεί στο παγκόσμιο επίκεντρο της εξορίας δημοσιογράφων από τις 15 Αυγούστου 2021, όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ.
Μέσα σε πέντε χρόνια, 677 Αφγανοί δημοσιογράφοι εγκατέλειψαν τη χώρα με τη στήριξη της RSF. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σχεδόν στις μισές καταγεγραμμένες περιπτώσεις στο πρόγραμμα βοήθειας της οργάνωσης.
Οι συνθήκες που βιώνουν σήμερα οι Αφγανοί δημοσιογράφοι, διασκορπισμένοι σε 28 χώρες, συνιστούν σύμφωνα με τη RSF μία από τις μεγαλύτερες απώλειες για την ανεξάρτητη δημοσιογραφία στη σύγχρονη ιστορία.
Πόλεμοι και οργανωμένο έγκλημα διώχνουν τους δημοσιογράφους από τις χώρες τους
Η RSF επεσήμανε ότι οι επιδεινούμενες κρίσεις ασφάλειας και πολιτικής αστάθειας σε διάφορες περιοχές του κόσμου είναι από τους βασικούς λόγους που εξαναγκάζουν τους δημοσιογράφους σε εξορία.
Η επανέναρξη των συγκρούσεων στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό οδήγησε στην εμφάνιση νέων διαδρομών εξορίας. Το 2025, 21 δημοσιογράφοι διέφυγαν από τη χώρα με τη στήριξη της RSF. Οι περισσότεροι από αυτούς κατέφυγαν στο Μπουρούντι και την Ουγκάντα.
Στην περιοχή του Σαχέλ, οι διαδρομές εξορίας των δημοσιογράφων εκτείνονται από χώρες όπως το Μάλι, το Τσαντ, η Νιγηρία, η Γουινέα και η Μπουρκίνα Φάσο μέχρι τη Σενεγάλη.
Στη Λατινική Αμερική, η θεσμική αστάθεια, η πίεση των καρτέλ στο ανεξάρτητο ρεπορτάζ και η εμβάθυνση της αυταρχικοποίησης σε χώρες όπως το Ελ Σαλβαδόρ και η Βενεζουέλα δημιουργούν μια ανησυχητική εικόνα. Σύμφωνα με τη RSF, από την 1η Ιανουαρίου 2026 έξι δημοσιογράφοι έχουν δολοφονηθεί στο Μεξικό, την Κολομβία και τη Γουατεμάλα.
Τουρκία και Αίγυπτος: Kαι καταφύγιο και χώρα πίεσης
Η Τουρκία και η Αίγυπτος εμφανίζονται στην έκθεση της RSF ως χώρες που προσφέρουν άσυλο σε δημοσιογράφους που διαφεύγουν από ζώνες σύγκρουσης, αλλά ταυτόχρονα οδηγούν σε εξορία τους ντόπιους δημοσιογράφους που ασκούν κριτική στην εξουσία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γραφείου Βοήθειας της RSF, την περίοδο 2021-2025, τουλάχιστον ένας δημοσιογράφος εξαναγκάστηκε σε εξορία σε 65 χώρες, ενώ σε 20 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία, ο αριθμός αυτός ξεπέρασε τους 10.
Κατά τη RSF, για δημοσιογράφους που διαφεύγουν από χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Παλαιστίνη και η Συρία, η Τουρκία λειτουργεί ως περιφερειακό κέντρο ασύλου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της οργάνωσης, από το 2021 τουλάχιστον 46 εξόριστοι δημοσιογράφοι εγκαταστάθηκαν στην Τουρκία.
Ωστόσο, η RSF τόνισε ότι στην Τουρκία η ελεύθερη άσκηση του επαγγέλματος παραμένει θεμελιώδες πρόβλημα για τους δημοσιογράφους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γραφείου Βοήθειας της RSF, την περίοδο 2021-2025 τουλάχιστον 10 δημοσιογράφοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Τουρκία. Η οργάνωση σημείωσε ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι υψηλότερος και να αφορά δεκάδες δημοσιογράφους.
Στην Αίγυπτο, από το 2021, τουλάχιστον 31 δημοσιογράφοι, στην πλειονότητά τους από το Σουδάν και την Παλαιστίνη, βρήκαν καταφύγιο με τη στήριξη της RSF. Η οργάνωση επεσήμανε ότι ο συνολικός αριθμός των δημοσιογράφων που διέφυγαν από τις συγκρούσεις στο Σουδάν και κατέφυγαν στην Αίγυπτο εκτιμάται ότι ξεπερνά τους 300.
Η Τουρκία στην 163η θέση του Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2026
Στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2026 της RSF, η Τουρκία καταλαμβάνει την 163η θέση μεταξύ 180 χωρών. Η χώρα βρισκόταν στην 159η θέση το 2025 και η βαθμολογία της μειώθηκε από 29,40 σε 27,94 το 2026.
Στην αξιολόγησή της για την Τουρκία, η RSF αναφέρει ότι «ο αυταρχισμός ενισχύεται, ο πλουραλισμός στα μέσα ενημέρωσης τίθεται υπό αμφισβήτηση και χρησιμοποιούνται όλα τα δυνατά μέσα για την αποδυνάμωση της κριτικής».
Στον δείκτη, η Τουρκία καταγράφεται στην 163η θέση ως προς τον πολιτικό δείκτη, στην 166η ως προς τον οικονομικό δείκτη, στην 159η ως προς τον νομικό δείκτη, στην 162η ως προς τον κοινωνικό δείκτη και στην 159η ως προς τον δείκτη ασφάλειας.
Aνασφάλεια, απομόνωση και διακρατική καταστολή
Η επικεφαλής του Γραφείου Βοήθειας της RSF, Βικτόρια Λαβενί, υπογράμμισε ότι η εξορία δεν βάζει πάντα τέλος στις απειλές που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι.
Η Λαβενί ανέφερε: «Στις διοικητικές και γλωσσικές δυσκολίες στη χώρα υποδοχής προστίθενται συχνά η ανασφάλεια, η απομόνωση και η διακρατική καταστολή. Κι όμως, πολύ συχνά, θέτοντας σε κίνδυνο την ίδια τους την ασφάλεια, συνεχίζουν να παράγουν απαραίτητες ειδήσεις».
Τονίζοντας ότι η προστασία των εξόριστων δημοσιογράφων δεν αποτελεί μόνο ανθρωπιστική υποχρέωση, η Λαβενί υπογράμμισε ότι είναι επίσης αναγκαία για το δικαίωμα πρόσβασης στην ενημέρωση και για τη βιωσιμότητα του δημοκρατικού διαλόγου.
Η Λαβενί κατέληξε: «Είναι ευθύνη των κρατών να τους προσφέρουν συνθήκες στέγασης, προστασίας και ένταξης αντάξιες της σοβαρότητας του προβλήματος».
Η RSF Γερμανίας στήριξε 479 δημοσιογράφους σε πέντε χρόνια
Το γερμανικό τμήμα της RSF ξεχώρισε επίσης την περίοδο 2021-2025 ως μία από τις μονάδες που παρείχαν στήριξη σε εξόριστους δημοσιογράφους.
Η RSF Γερμανίας στήριξε συνολικά 479 δημοσιογράφους στις διαδικασίες αναγκαστικής μετανάστευσής τους κατά την περίοδο αυτή, εκ των οποίων 209 από τη Ρωσία και 192 από το Αφγανιστάν.
Η οργάνωση διευκρίνισε ότι αυτά τα στοιχεία δεν εντάχθηκαν στον χάρτη της εξορίας λόγω έλλειψης πληροφοριών για τις ακριβείς ημερομηνίες αναχώρησης των δημοσιογράφων. Στη μελέτη, για να αντικατοπτρίζεται η κατάσταση στη χώρα προέλευσης, ως βάση ελήφθη το έτος της εξορίας αντί για το έτος άφιξης στη χώρα διαμονής.