Η κοινή ανακοίνωση ΣΣΚ-ΗΠΑ έκανε λόγο για τον «κοινό στόχο να αποτραπεί το Ιράν από το να αναπτύξει ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο»
Για πρώτη φορά μετά την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου, οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (ΣΣΚ) παρουσιάστηκαν την Πέμπτη με μια ισχυρή και ενιαία αντίδραση απέναντι στο Ιράν και προς στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, διαμορφώνοντας το πλαίσιο για τις μελλοντικές τους σχέσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία στο νέο, σημαδεμένο από τον πόλεμο, τοπίο της περιοχής.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν πραγματοποίησαν την Πέμπτη στη Μανάμα σύνοδο κορυφής με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, προκειμένου να συζητήσουν τη συμφωνία-πλαίσιο ΗΠΑ-Ιράν και, λόγω των οξυμένων οικονομικών τους αναγκών, να ακούσουν από την αμερικανική πλευρά τα συγκεκριμένα βήματα για την εκ νέου διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, στη βάση των επανειλημμένων διαβεβαιώσεων του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι η ναυσιπλοΐα θα επανέλθει στο προπολεμικό καθεστώς, όπως έχει συμφωνηθεί με την Τεχεράνη.
Τα κράτη της πρώτης γραμμής, που πληρώνουν το βαρύ τίμημα του πολέμου, εξέφρασαν τη «σθεναρή δέσμευσή τους στη στρατηγική εταιρική σχέση ΗΠΑ-ΣΣΚ», την οποία το Ιράν επιχείρησε κατ’ επανάληψη να αποδυναμώσει στρατιωτικά και πολιτικά, και υπογράμμισαν «την ανάγκη διατήρησης της δυναμικής και της ενότητας» καθώς προχωρούν οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.
Η κοινή ανακοίνωση ΣΣΚ-ΗΠΑ έκανε λόγο για τον «κοινό στόχο να αποτραπεί το Ιράν από το να αναπτύξει ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», που αποτελεί τη βασική διακηρυγμένη επιδίωξη της Ουάσινγκτον, καθώς και για την ανάγκη «αντιμετώπισης όλου του φάσματος των απειλών του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των βαλλιστικών πυραύλων, των drones και της στήριξης αντιπροσώπων του στην περιοχή», κάτι που για τα κράτη του Κόλπου είναι προϋπόθεση για «διαρκή περιφερειακή ειρήνη και ασφάλεια».
Σημείο τριβής για τα κράτη του Κόλπου στη συμφωνία-πλαίσιο ΗΠΑ-Ιράν είναι ότι στην Τεχεράνη επιτρέπεται να διατηρήσει τα αποθέματα πυραύλων της, γεγονός που συνεχίζει να εγκυμονεί κινδύνους για την περιοχή.
Οι στρατηγικοί εταίροι διατύπωσαν την κοινή τους αρχή για τη συνεχιζόμενη διαμάχη γύρω από το Στενό του Ορμούζ, επισημαίνοντας ότι «η ελεύθερη, άνευ όρων και χωρίς περιορισμούς ναυσιπλοΐα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος διέλευσης, όπως αυτό εγγυάται το διεθνές δίκαιο, παραμένει ουσιαστικής σημασίας για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια».
«Οι υπουργοί απέρριψαν οποιαδήποτε διόδια, τέλη ή απόπειρες άσκησης ελέγχου επί του Στενού και χαιρέτισαν την ανακοίνωση του Σουλτανάτου του Ομάν και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού για την έναρξη σχεδίου απομάκρυνσης άνω των 11.000 ναυτικών που έχουν αποκλειστεί στην περιοχή», αναφέρεται στην ανακοίνωση ΗΠΑ-ΣΣΚ.
Η κοινή θέση ΗΠΑ-κρατών του Κόλπου διατυπώθηκε τη στιγμή που οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν αντέκρουσαν εκ νέου την Πέμπτη τον Τραμπ, προβάλλοντας την ιρανική κυριαρχία και τον έλεγχο επί αυτού του κρίσιμου θαλάσσιου διαύλου και προειδοποιώντας τα πλοία να μην τον διασχίζουν χωρίς ιρανική άδεια, κορυφώνοντας τις κινήσεις τους με επίθεση σε φορτηγό πλοίο το βράδυ της Πέμπτης και δοκιμάζοντας τα όρια του μνημονίου κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν.
Ήταν επίσης ένα ακόμη μήνυμα από τους Φρουρούς της Επανάστασης ότι η Τεχεράνη γνωρίζει πως το Ορμούζ παραμένει το παγκόσμιο σημείο πίεσης και μπορεί να το αξιοποιήσει για να σπείρει διχασμούς μεταξύ των χωρών του Κόλπου.
Κατά τη σύντομη περιοδεία του στον Κόλπο, ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι η συζήτηση αφορά «μόνο τη διατύπωση» και ότι «δεν πρόκειται να κάνουμε τίποτα που να υπονομεύει την ασφάλεια των... μακροχρόνιων συμμάχων μας στην περιοχή».
«Μπορείτε να το πείτε διόδιο, μπορείτε να το πείτε τέλος, στο τέλος της ημέρας πρόκειται απλώς για λεκτικές διαφορές», επιχείρησε να καθησυχάσει τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή ο Ρούμπιο.
Οι χώρες του ΣΣΚ διατύπωσαν επίσης τη δική τους άποψη ότι η μελλοντική οικονομική συνεργασία με το Ιράν είναι δυνατή, αλλά ότι είναι «υπό όρους και αναστρέψιμη, εξαρτώμενη από τη συμμόρφωση του Ιράν με το μνημόνιο και την τελική συμφωνία», καθώς και από την «παύση της αποσταθεροποιητικής του συμπεριφοράς».
Αυτό, όπως επισήμαναν, θα οδηγήσει στη «δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων για οικονομική εμπλοκή» στην περιοχή.
Σε μια ακόμη αποφασιστική κίνηση, οι χώρες του Κόλπου και οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις «δεν εξαρτώνται από τα αποτελέσματα άλλων συγκρούσεων», παραπέμποντας στον βασικό όρο που θέτει η Τεχεράνη στις διαπραγματεύσεις, δηλαδή τον τερματισμό της ισραηλινής επίθεσης εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ζήτησαν επιπλέον «τον πλήρη αφοπλισμό» της Χεζμπολάχ.
Οι εταίροι «τόνισαν ότι η πλήρης κυριαρχία του Λιβάνου δεν μπορεί να επιτευχθεί όσο ένοπλες ομάδες εκτός κρατικού ελέγχου διατηρούν στρατιωτικές ικανότητες και κάλεσαν σε πλήρη αφοπλισμό όλων αυτών των ομάδων και στην αποκατάσταση του μονοπωλίου της κρατικής εξουσίας στη χρήση βίας, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τη σημασία της στήριξης των Λιβανικών Ενόπλων Δυνάμεων για την επίτευξη αυτού του στόχου».
Διευρύνοντας το πεδίο της κοινής πολιτικής δράσης τους και εκφράζοντας τη στήριξή τους στο σχέδιο Τραμπ για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Λωρίδα της Γάζας, οι χώρες του Κόλπου «επαναβεβαίωσαν ότι κανείς δεν θα εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει τη Γάζα και ότι όσοι επιθυμούν να φύγουν θα είναι ελεύθεροι να επιστρέψουν», ζητώντας παράλληλα την ανάγκη αποστρατιωτικοποίησης της Χαμάς, σε παράλληλη πορεία με τη Χεζμπολάχ.
«Οι υπουργοί υπογράμμισαν τη σημασία της αποστρατιωτικοποίησης όλων των ένοπλων μη κρατικών οργανώσεων, ώστε να καταστεί δυνατή η ανοικοδόμηση της Γάζας, και την ανάγκη μεταβίβασης της ευθύνης σε μια ανεξάρτητη, τεχνοκρατική, πολιτική παλαιστινιακή επιτροπή», αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Πώς μπορεί να λειτουργήσει
Αν και όλα τα κράτη του Κόλπου συμφωνούν ότι οι σχέσεις με το Ιράν δεν θα είναι ποτέ ξανά ίδιες μετά τα πλήγματα που δέχθηκαν, η επιτακτική οικονομική ανάγκη για επανεκκίνηση της ελεύθερης διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ πιέζει πλέον αντιπάλους και συμμάχους στην περιοχή να διαμορφώσουν οι ίδιοι τις σχέσεις τους με την Τεχεράνη, πέρα από την επίδειξη ενότητας της Πέμπτης.
Η ανακοίνωση ΗΠΑ-ΣΣΚ σηματοδοτεί μια σαφή κοινή θέση για μια νέα περιφερειακή τάξη, στην οποία το Ιράν θα πρέπει να τηρεί τις συμφωνίες του με αντάλλαγμα την εμπλοκή και συνεργασία. Ωστόσο, οι επόμενες εξελίξεις, που τροφοδοτούνται από τη συνεχιζόμενη σκληρή στάση της Τεχεράνης και τις διχαστικές της προσπάθειες, μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών του Κόλπου, με βάση τον ρεαλισμό, τις αντιπαλότητες και τις περίπλοκες ιστορίες των μεταξύ τους σχέσεων.
Καθώς οι εκπρόσωποι των χωρών του ΣΣΚ συναντούσαν τον Ρούμπιο στο Μπαχρέιν την Πέμπτη, δημοσιεύματα έκαναν λόγο για πιθανό σχεδιασμό περιφερειακής συνόδου κορυφής στη Σαουδική Αραβία μεταξύ των κρατών του Κόλπου και του Ιράν, κάτι που μπορεί να υποδηλώνει ανταγωνιστικά οράματα για το μέλλον της περιοχής, τροφοδοτούμενα από εικασίες σχετικά με την επιλογή του Ρούμπιο να επισκεφθεί μόνο ορισμένους και όχι όλους τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Η δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσινγκτον, Institute for the Study of War (ISW), εκτίμησε την Πέμπτη ότι «το Ιράν πιθανότατα αξιοποιεί τις συζητήσεις που προβλέπει το μνημόνιο κατανόησης (MoU) ΗΠΑ-Ιράν για να επιτύχει διευθετήσεις με τα κράτη του Κόλπου, που θα του επιτρέψουν να διατηρήσει την επιρροή του γύρω από το Στενό και κατά την περίοδο μετά τον πόλεμο».
Σύμφωνα με το ISW, ορισμένες χώρες του Κόλπου «ενδέχεται να είναι δεκτικές» στη συνεργασία με τους Ιρανούς στο πλαίσιο «ευρύτερης οικονομικής αρχιτεκτονικής».
Ρήτρα της προσωρινής συμφωνίας ανοίγει τον δρόμο ώστε το Ιράν να είναι αυτό που θα συζητήσει «τη μελλοντική διαχείριση του Στενού του Ορμούζ με το Ομάν και άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου», σύμφωνα με το ISW.
Κατά συνέπεια, «το ιρανικό καθεστώς ενδέχεται να επιχειρεί να μετατρέψει τις συζητήσεις για το καθεστώς του Στενού του Ορμούζ σε ευρύτερες συνομιλίες για τον περιορισμό της αμερικανικής ή ισραηλινής επιρροής και των συνεργασιών στον Κόλπο», κατέληξε το ISW.
Σταθερότητα ή επιβολή νέων πραγματικοτήτων
Μετά την επίσκεψη του Ρούμπιο στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία αποχώρησαν από τον OPEC κατά τη διάρκεια του πολέμου για να προωθήσουν τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα, ο προεδρικός σύμβουλος των ΗΑΕ Ανουάρ Γκαργκάς δήλωσε ότι «νέα γεωπολιτικά τετελεσμένα» δεν μπορούν να επιβληθούν στα κράτη του Κόλπου εξαιτίας μιας «προδοτικής επίθεσης εναντίον τους».
«Η επιβολή τετελεσμένων που γεννιούνται από την ίδια την επίθεση δεν εγκαθιδρύει σταθερότητα· αντίθετα, σπέρνει νέους σπόρους διχόνοιας και σύγκρουσης για το μέλλον. Και αυτό ακριβώς ισχύει για το Στενό του Ορμούζ», ανέφερε ο αξιωματούχος των ΗΑΕ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X την Πέμπτη.
Το Κατάρ, που είχε καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της συμφωνίας-πλαισίου ΗΠΑ-Ιράν, επανέλαβε πολλές φορές ότι οι σχέσεις με το Ιράν δεν θα είναι ποτέ ξανά ίδιες μετά τις επιθέσεις του, αλλά ότι η διαπραγμάτευση και ο διάλογος είναι ο μόνος δρόμος στο ψυχρό, μεταπολεμικό περιφερειακό πλαίσιο.
Ο πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος άμυνας του Κατάρ και πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνούς Διαμεσολάβησης, Ναουάφ Μ. Αλ Θάνι, σχολίασε πρόσφατα ότι «τα σοβαρά κράτη δεν έχουν την πολυτέλεια θεατρικής εξωτερικής πολιτικής και η γεωγραφία δεν προσαρμόζεται στην αγανάκτηση».
«Το Ιράν παραμένει εκεί όπου βρισκόταν πάντα, απέναντι από το νερό, δεμένο με τον Κόλπο μέσω του εμπορίου, της ενέργειας, της ασφάλειας και της εγγύτητας», έγραψε ο Αλ Θάνι σε άρθρο του στο Semafor. «Κάποια στιγμή, οι δύο πλευρές θα μιλήσουν ξανά. Όταν όμως συμβεί αυτό, δεν θα είναι με τους παλιούς όρους».
«Η παλιά σχέση με το Ιράν ήταν δύσκολη, αλλά γνώριμη. Η επόμενη, αν προκύψει ποτέ, θα είναι πιο ψυχρή, αυστηρότερη και θα βασίζεται σε πολύ λιγότερη εμπιστοσύνη.»
«Αυτό είναι που άλλαξε ο πόλεμος. Όχι ο χάρτης. Όχι η αναγκαιότητα κάποιας μελλοντικής επαφής. Άλλαξε το κατώφλι της εμπιστοσύνης. Το Ιράν μπορεί ακόμη να μιλά για ένα μέλλον με τον Κόλπο. Αλλά μετά από αυτόν τον πόλεμο, ο Κόλπος θα ζητά πρώτα αποδείξεις», κατέληξε ο Αλ Θάνι.