ΜΚΟ Περιβάλλοντος ClientEarth: οι βελγικές αρχές δεν ενεργούν, αν και γνωρίζουν εδώ και χρόνια τα υψηλά επίπεδα
Δικηγόροι υπέβαλαν προσφυγή κατά του Βελγίου για την αποτυχία του να προστατεύσει τους πολίτες του από τους σημαντικούς κινδύνους για την υγεία που προκαλούν οι «αιώνιες» χημικές ουσίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ClientEarth υπέβαλε καταγγελία για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ECSR). Το Βέλγιο καταγράφει τα υψηλότερα επίπεδα «αιώνιων» χημικών ουσιών (PFAS) από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.
«Δεν έχουμε μόνο μια ρύπανση που διαρκεί εδώ και πολύ καιρό, αλλά διαπιστώσαμε ότι οι αρχές είχαν πληροφορίες για αυτή τη ρύπανση εδώ και χρόνια, αν όχι δεκαετίες, και ότι έχει γίνει ελάχιστα», δηλώνει στην Euronews Earth η περιβαλλοντολόγος δικηγόρος Ελέν Ντιγκί από την ClientEarth.
Η ΜΚΟ ClientEarth έχει μακρά εμπειρία στην άσκηση νομικών προσφυγών κατά κυβερνήσεων και εταιρειών για περιβαλλοντικά ζητήματα. Είναι η πρώτη φορά που απευθύνεται στην ECSR, το όργανο παρακολούθησης του Συμβουλίου της Ευρώπης που κρίνει αν τα κράτη μέλη τηρούν τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη. «Την επιλέξαμε επειδή γνωρίζουμε ότι αυτή η επιτροπή έχει πολύ μεγάλες δυνατότητες επιβολής αποφάσεων», λέει η Ντιγκί στο Euronews Earth.
Βέλγιο: ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός πυρήνας ρύπανσης από PFAS
Οι PFAS, γνωστές και ως «αιώνιες» χημικές ουσίες, είναι μια ομάδα περισσότερων από 10.000 συνθετικών χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία για τις υδατοαπωθητικές, ανθεκτικές στους λεκέδες και λιποαπωθητικές ιδιότητές τους. Εντοπίζονται επίσης σε κουτιά πίτσας, αντικολλητικά σκεύη, σερβιέτες και ρουχισμό εξωτερικών δραστηριοτήτων.
Έχουν συνδεθεί με πολλούς κινδύνους για την υγεία, όπως ορισμένους τύπους καρκίνου, μεταβολικές παθήσεις και προβλήματα γονιμότητας.
Το Βέλγιο έχει τα υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης από PFAS στην Ευρώπη, σύμφωνα με το Forever Pollution Project (πηγή στα Αγγλικά), το οποίο συνέλεξε δεδομένα και χαρτογράφησε τη ρύπανση από PFAS σε όλη την ήπειρο.
Μεταξύ των σημαντικότερων βελγικών περιοχών που πλήττονται από τη ρύπανση PFAS είναι το Ζβέιντρεχτ, κωμόπολη κοντά στην Αμβέρσα που έχει πληγεί σοβαρά λόγω της γειτνίασης με το εργοστάσιο της πολυεθνικής 3M, και το Σιέβρ, κοντά στα γαλλικά σύνορα, όπου η ρύπανση έχει συνδεθεί με παρακείμενη αεροπορική βάση. Ο χάρτης δείχνει επίσης ότι οι Βρυξέλλες επηρεάζονται σημαντικά από τη ρύπανση PFAS, ιδίως στις περιοχές γύρω από το Άντερλεχτ και το Ουκλ.
Η καταγγελία της ClientEarth βασίζεται σε παραδείγματα όπως το Ζβέιντρεχτ, όπου οι δημόσιες αρχές γνώριζαν για το πρόβλημα PFAS χρόνια πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο το 2021.
Μέλη της φλαμανδικής κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων ο Μπαρτ ντε Βέβερ, τότε δήμαρχος της Αμβέρσας και σήμερα πρωθυπουργός του Βελγίου, είχαν ενημερωθεί για τη ρύπανση ήδη από το 2017, αλλά δεν έλαβαν μέτρα.
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η 3M και οι φλαμανδικές υπηρεσίες είχαν συζητήσει τη ρύπανση από PFAS στην περιοχή γύρω από το εργοστάσιο, αλλά υποτίμησαν την έκταση του προβλήματος.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία από τις «αιώνιες» χημικές ουσίες;
Οι PFAS συνδέονται με πολλές παθήσεις. Το 2023, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (πηγή στα Αγγλικά) ταξινόμησε το περφλουοροοκτανοϊκό οξύ (PFOA) ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο και το περφλουοροοκτανοσουλφονικό οξύ (PFOS) ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο.
Αυτές οι δύο ενώσεις PFAS έχουν απαγορευτεί στην ΕΕ, αλλά επειδή μπορεί να χρειαστούν εκατοντάδες χρόνια για να αποδομηθούν, εξακολουθούν να υπάρχουν στο έδαφος, στο νερό και στο αίμα των κατοίκων σε πολλές μολυσμένες περιοχές σε όλη την Ευρώπη.
Ο καρκίνος δεν είναι ο μόνος κίνδυνος για την υγεία που σχετίζεται με τις PFAS. «Αυτές οι ενώσεις συνδέονται με διάφορες μεταβολικές παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η μειωμένη γονιμότητα, η παχυσαρκία», δηλώνει στο Euronews Earth ο Φιλίπ Γκρανζάν, καθηγητής περιβαλλοντικής ιατρικής στο Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας στην Κοπεγχάγη.
Ο Γκρανζάν υπογραμμίζει ότι οι PFAS δεν αποτελούν κίνδυνο μόνο για τους ενήλικες που εκτίθενται σήμερα σε αυτές, αλλά και για τις μελλοντικές γενιές.
«Οι PFAS θα επηρεάσουν την υγεία του σπέρματος του πατέρα, δηλαδή την ποιότητά του, και θα αυξήσουν τον κίνδυνο υπογονιμότητας ή αυτόματης αποβολής», εξηγεί. «Οι PFAS διαπερνούν τον πλακούντα και έτσι η μητέρα μοιράζεται το φορτίο PFAS με το έμβρυό της, ενώ ένα τρίτο στοιχείο είναι ότι οι PFAS απεκκρίνονται και στο μητρικό γάλα», προσθέτει.
Όλοι αυτοί οι κίνδυνοι για την υγεία, σύμφωνα με τον Γκρανζάν, θα πρέπει συνεπώς να λειτουργήσουν ως σημαντικό κίνητρο για τις κυβερνήσεις να επενδύσουν στην πρόληψη.
Πώς οι «αιώνιες» χημικές ουσίες γίνονται ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ρύπανση από PFAS συνδέεται με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2024, εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών χαρακτήρισαν τη ρύπανση από PFAS που προκάλεσαν οι DuPont και Chemours στη Βόρεια Καρολίνα ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σε όλη την Ευρώπη βρίσκονται σε εξέλιξη νομικές ενέργειες για τη ρύπανση από PFAS. Τον Μάιο του 2026, περιβαλλοντικές ΜΚΟ και κάτοικοι προσέφυγαν κατά της Γαλλίας για την αποτυχία της να αντιμετωπίσει τη ρύπανση από PFAS. Η απόφαση αναμένεται το 2027.
«Θέλουμε πραγματικά μια καταγγελία που να στηρίζει και να συμπληρώνει αυτές τις [ευρωπαϊκές] ενέργειες», εξηγεί η Ντιγκί.
«Οι PFAS δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό και ανθρώπινο ζήτημα και οι κυβερνήσεις και οι δημόσιες αρχές έχουν καθήκον να προστατεύουν αυτά τα δικαιώματα», συνεχίζει.
Σε δελτίο Τύπου, η ClientEarth ανέφερε ότι η ECSR αναμένεται να αποφασίσει το 2027 αν θα κρίνει παραδεκτή την προσφυγή, ενώ η οριστική απόφαση εκτιμάται σε δύο με τρία χρόνια.
Με αυτή την καταγγελία, η ClientEarth ελπίζει να προκαλέσει συγκεκριμένες αλλαγές στη ρύθμιση των PFAS στο Βέλγιο.
Συγκεκριμένα, ζητεί από το Βέλγιο να απαγορεύσει όλες τις «αιώνιες» χημικές ουσίες και να προσφέρει λύσεις στις πληγείσες κοινότητες. «Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την εξασφάλιση συστηματικής βιοπαρακολούθησης του πληθυσμού, ιδίως των ευάλωτων ομάδων όπως τα παιδιά ή οι έγκυες γυναίκες. Αφορούν όμως και την έναρξη αποκατάστασης και απορρύπανσης, κάτι που εξακολουθεί να προχωρά πολύ αργά στο Βέλγιο», λέει η Ντιγκί στο Euronews Earth.
Ο καθαρισμός της ρύπανσης από PFAS, ωστόσο, είναι εξαιρετικά περίπλοκος. Σύμφωνα με μελέτη (πηγή στα Αγγλικά) που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 6 Ιουλίου στο περιοδικό Environmental Science: Processes and Impacts, ακόμη και αν η Ευρώπη επένδυε 100 δισ. ευρώ ετησίως σε έργα απορρύπανσης, θα απομάκρυνε μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό των «αιώνιων» χημικών ουσιών από το περιβάλλον.