Η περιβαλλοντική ΜΚΟ ClientEarth υποστηρίζει ότι οι βελγικές αρχές δεν έχουν δράσει, παρότι γνωρίζουν εδώ και χρόνια τα υψηλά επίπεδα.
Δικηγόροι έχουν καταθέσει καταγγελία κατά του Βελγίου για την αποτυχία του να προστατεύσει τους πολίτες του από τους σοβαρούς κινδύνους για την υγεία που προκαλούν οι λεγόμενες «αιώνιες» χημικές ουσίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η οργάνωση ClientEarth έχει υποβάλει καταγγελία για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων (ECSR). Το Βέλγιο εμφανίζει τα υψηλότερα επίπεδα «αιώνιων» χημικών ουσιών (PFAS) από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.
«Δεν έχουμε μόνο μακροχρόνια ρύπανση, αλλά διαπιστώσαμε ότι οι αρχές είχαν πληροφορίες για αυτή τη ρύπανση εδώ και χρόνια, αν όχι δεκαετίες, και ότι έχει γίνει ελάχιστα πράγματα», λέει η περιβαλλοντολόγος δικηγόρος της ClientEarth Ελέν Ντιγκί.
Η ΜΚΟ ClientEarth έχει ισχυρό ιστορικό δικαστικών προσφυγών κατά κυβερνήσεων και εταιρειών για περιβαλλοντικά ζητήματα. Είναι η πρώτη φορά που απευθύνεται στην ECSR, το όργανο παρακολούθησης του Συμβουλίου της Ευρώπης που κρίνει αν τα κράτη μέλη τηρούν τον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη. «Την επιλέξαμε επειδή γνωρίζουμε ότι η επιτροπή έχει πολύ μεγάλη ισχύ επιβολής», δηλώνει η Ντιγκί στο Euronews Earth.
Βέλγιο: η μεγάλη ευρωπαϊκή εστία ρύπανσης από PFAS
Οι ουσίες PFAS, γνωστές και ως «αιώνιες» χημικές ουσίες, είναι μια ομάδα άνω των 10.000 συνθετικών χημικών ενώσεων που χρησιμοποιούνται ευρέως στη βιομηχανία λόγω των υδροφοβικών, ανθεκτικών στους λεκέδες και στα λίπη ιδιοτήτων τους. Βρίσκονται επίσης σε κουτιά πίτσας, αντικολλητικά τηγάνια, σερβιέτες και ρούχα για εξωτερική χρήση.
Έχουν συνδεθεί με πολλούς κινδύνους για την υγεία, όπως ορισμένα είδη καρκίνου, μεταβολικά νοσήματα και προβλήματα γονιμότητας.
Σύμφωνα με το Forever Pollution Project (πηγή στα Αγγλικά), που συγκέντρωσε δεδομένα και χαρτογράφησε τη ρύπανση από PFAS σε όλη την ήπειρο, το Βέλγιο έχει τα υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης από PFAS στην Ευρώπη.
Κύριες βελγικές περιοχές που πλήττονται από ρύπανση PFAS περιλαμβάνουν το Ζβίιντρεχτ, μια πόλη κοντά στην Αμβέρσα που έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα λόγω της γειτνίασής της με το εργοστάσιο της πολυεθνικής 3M, και το Σιέβρ, κοντά στα γαλλικά σύνορα, όπου η ρύπανση έχει συνδεθεί με γειτονική αεροπορική βάση. Ο χάρτης δείχνει επίσης ότι οι Βρυξέλλες επηρεάζονται σημαντικά από τη ρύπανση PFAS, ιδίως στις περιοχές γύρω από το Άντερλεχτ και το Ούκλε.
Η καταγγελία της ClientEarth βασίζεται σε παραδείγματα όπως το Ζβίιντρεχτ, όπου οι δημόσιοι φορείς γνώριζαν για το πρόβλημα των PFAS χρόνια πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο το 2021.
Μέλη της φλαμανδικής κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων ο Μπαρτ ντε Βέβερ, τότε δήμαρχος της Αμβέρσας και σήμερα πρωθυπουργός του Βελγίου, είχαν ενημερωθεί για τη ρύπανση ήδη από το 2017, αλλά δεν έλαβαν μέτρα.
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η 3M και οι φλαμανδικές υπηρεσίες είχαν συζητήσει τη ρύπανση από PFAS στην περιοχή γύρω από το εργοστάσιο, αλλά υποτίμησαν την έκταση του προβλήματος.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία από τις «αιώνιες» χημικές ουσίες;
Οι ουσίες PFAS συνδέονται με αρκετές παθήσεις. Το 2023, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (πηγή στα Αγγλικά) χαρακτήρισε το υπερφθοροοκτανοϊκό οξύ (PFOA) καρκινογόνο για τον άνθρωπο και το υπερφθοροοκτανοσουλφονικό οξύ (PFOS) ως πιθανώς καρκινογόνο.
Οι δύο αυτές ουσίες PFAS απαγορεύονται στην ΕΕ, αλλά επειδή χρειάζονται εκατοντάδες χρόνια για να αποσυντεθούν, εξακολουθούν να υπάρχουν στο έδαφος, στο νερό και στο αίμα ανθρώπων που ζουν σε πολλές μολυσμένες περιοχές σε όλη την Ευρώπη.
Ο καρκίνος δεν είναι ο μόνος κίνδυνος για την υγεία που συνδέεται με τις ουσίες PFAS. «Αυτές οι ενώσεις σχετίζονται με διάφορα μεταβολικά νοσήματα, όπως ο διαβήτης, η μειωμένη γονιμότητα, η παχυσαρκία», δήλωσε στο Euronews Earth ο Φιλίπ Γκρανζάν, καθηγητής περιβαλλοντικής ιατρικής στο Εθνικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας στην Κοπεγχάγη.
Ο Γκρανζάν υπογράμμισε ότι οι ουσίες PFAS δεν απειλούν μόνο τους ενήλικες που εκτίθενται σε αυτές σήμερα, αλλά και τις επόμενες γενιές.
«Οι PFAS επηρεάζουν την υγεία του σπέρματος του πατέρα, δηλαδή την ποιότητα του σπέρματος, και αυξάνουν τον κίνδυνο υπογονιμότητας ή ακούσιας αποβολής», εξήγησε. «Οι PFAS περνούν μέσω του πλακούντα, με αποτέλεσμα η μητέρα να μοιράζεται το φορτίο PFAS με το έμβρυό της, και τρίτον, οι PFAS απεκκρίνονται στο μητρικό γάλα», πρόσθεσε.
Όλοι αυτοί οι κίνδυνοι για την υγεία, σύμφωνα με τον Γκρανζάν, θα έπρεπε να λειτουργούν ως ισχυρά κίνητρα για τις κυβερνήσεις ώστε να επενδύσουν στην πρόληψη.
Πώς οι «αιώνιες» χημικές ουσίες εξελίχθηκαν σε ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ρύπανση από PFAS συνδέεται με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το 2024, εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ χαρακτήρισαν τη ρύπανση από PFAS που προκαλούν οι εταιρείες DuPont και Chemours στη Βόρεια Καρολίνα ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Δικαστικές διαδικασίες για τη ρύπανση από PFAS βρίσκονται σε εξέλιξη σε όλη την Ευρώπη, με περιβαλλοντικές ΜΚΟ και κατοίκους να προσφεύγουν κατά της Γαλλίας για την αποτυχία της να αντιμετωπίσει τη ρύπανση από PFAS τον Μάιο του 2026. Η απόφαση αναμένεται το 2027.
«Θέλουμε πραγματικά μια καταγγελία που να στηρίζει και να συμπληρώνει αυτές τις [ευρωπαϊκές] δράσεις», εξηγεί η Ντιγκί.
«Οι PFAS δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, είναι κυρίως ζήτημα που αφορά τον άνθρωπο, και οι κυβερνήσεις και οι δημόσιες αρχές έχουν καθήκον να προστατεύουν αυτά τα δικαιώματα», συνεχίζει.
Σε δελτίο Τύπου, η ClientEarth επισημαίνει ότι η ECSR αναμένεται να αποφασίσει για το παραδεκτό της καταγγελίας το 2027, ενώ η τελική απόφαση εκτιμάται ότι θα εκδοθεί σε δύο με τρία χρόνια.
Με αυτή την καταγγελία, η ClientEarth ευελπιστεί να προκαλέσει συγκεκριμένες αλλαγές στη ρύθμιση των ουσιών PFAS στο Βέλγιο.
Ειδικότερα, ζητούν από το Βέλγιο να απαγορεύσει όλες τις «αιώνιες» χημικές ουσίες και να προσφέρει λύσεις στις πληγείσες κοινότητες. «Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, τη διασφάλιση συστηματικής βιοπαρακολούθησης των ανθρώπων, ιδίως των ευάλωτων ομάδων όπως τα παιδιά ή οι έγκυες γυναίκες. Αφορούν επίσης την έναρξη έργων αποκατάστασης και απορρύπανσης, διαδικασίες που παραμένουν πολύ αργές στο Βέλγιο», δήλωσε η Ντιγκί στο Euronews Earth.
Η απορρύπανση από PFAS, ωστόσο, είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Σύμφωνα με μια μελέτη (πηγή στα Αγγλικά) που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα (6 Ιουλίου) στο περιοδικό Environmental Science: Processes and Impacts, ακόμη κι αν η Ευρώπη επένδυε 100 δισ. ευρώ τον χρόνο σε απορρύπανση, θα κατάφερνε να απομακρύνει μόνο ένα μικρό κλάσμα των «αιώνιων» χημικών ουσιών από το περιβάλλον.