Το δώρο-όπλο του Ερντογάν: γκάφα ή παλιά διπλωματική παράδοση;

Όταν οι ηγέτες του ΝΑΤΟ έφυγαν από τη διήμερη σύνοδο στην Άγκυρα με ένα αποχαιρετιστήριο δώρο, οι περισσότεροι δεν μπήκαν καν στον κόπο να κοιτάξουν μέσα στις σακούλες με τα δώρα που κρατούσαν.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στην πραγματικότητα, το κατάλαβαν μόνο όταν ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ και λίγοι ακόμη αρχηγοί κυβερνήσεων άνοιξαν για πρώτη φορά τα περίτεχνα ξύλινα κουτιά που είχαν λάβει από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: η μαύρη, με τσόχα επενδεδυμένη μπορντό κασετίνα έκρυβε ένα περίστροφο .357 Magnum, σαν αυτό που κρατούσε ο Ντίρτι Χάρι – ή μάλλον το τουρκικής κατασκευής αντίστοιχό του.

Η ανακάλυψη προκάλεσε πανικό σε ορισμένους, με πιο χαρακτηριστικό τον Βέλγο πρωθυπουργό Μπαρτ ντε Βέβερ, του οποίου οι συνεργάτες τράβηξαν μια φωτογραφία του κουτιού μέσα σε χάρτινη σακούλα δώρου πάνω στο διάδρομο του αεροδρομίου των Βρυξελλών, αφού εντόπισαν το επιμελώς προσωποποιημένο χρωμέ όπλο μόλις προσγειώθηκαν πίσω στη χώρα.

Οι ομάδες ασφαλείας των αντιπροσωπιών αναστατώθηκαν ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι στο κουτί υπήρχαν και έξι πραγματικά φυσίγγια, αφήνοντας τους αρχηγούς κρατών σε αμηχανία για το πώς έπρεπε να διαχειριστούν το όπλο.

Άλλοι, όπως ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, το πήραν με χιούμορ, με τον Κάρνεϊ να αστειεύεται ότι το δώρο του, ένα μπουκάλι σιρόπι σφενδάμου, «ήταν κάπως υποδεέστερο» σε σχέση με το λαμπερό, ισχυρό πιστόλι.

Όσο παράξενο κι αν φαίνεται, το να χαρίζεται σε έναν αρχηγό κράτους ένα πραγματικό, χαραγμένο πυροβόλο όπλο ως ένδειξη καλής θέλησης – ή ως διαφημιστική κίνηση – είναι ένα από τα παλαιότερα έθιμα στη διπλωματία και στη βιομηχανία όπλων, εξίσου συνηθισμένο στη Δύση όσο και αλλού στον κόσμο.

Ο Ερντογάν χαρίζει περίστροφο

Η ιστορία πήρε διαστάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σκιαγραφώντας την εικόνα ενός απρόβλεπτου ισχυρού άνδρα που προσφέρει ένα «ασυνήθιστο» ή ακόμη και ελαφρώς απειλητικό δώρο σε συμμάχους που έχουν διαφορετικά ήθη.

Το Gümüşay .357 Magnum που χάρισε ο Ερντογάν στους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ είναι ένα εξάσφαιρο περίστροφο που αναπτύχθηκε αρχικά τη δεκαετία του 1990 από έναν κατασκευαστή με έδρα τη Γκιουμιουσχανέ, ο οποίος έκτοτε έχει κλείσει· το εναπομείναν απόθεμα εντάχθηκε αργότερα στην γκάμα της κρατικής βιομηχανίας όπλων MKE.

Κάθε πιστόλι, χαραγμένο με το όνομα του παραλήπτη και τοποθετημένο σε κουτί με την τουρκική σημαία και το έμβλημα του ΝΑΤΟ, λειτουργεί ταυτόχρονα και ως διαφήμιση: η Τουρκία έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στον τρίτο μεγαλύτερο εξαγωγέα ελαφρών όπλων παγκοσμίως και επιδιώκει περαιτέρω ανάπτυξη της βιομηχανίας της.

Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ο Ερντογάν συνόδευσε το περίστροφο στην Άγκυρα με ένα δεύτερο δώρο: ένα υπογεγραμμένο αντίτυπο της αγγλόφωνης βιογραφίας του, The Politics of Courage: Erdoğan and the Rise of Türkiye, μαζί με προσωπική επιστολή και πένα.

Η Διεύθυνση Επικοινωνίας της τουρκικής προεδρίας έχει έκτοτε επιβεβαιώσει ότι το δώρο όντως προσφέρθηκε, χωρίς ωστόσο να δώσει μέχρι στιγμής περαιτέρω εξηγήσεις.

Η Colt ανοίγει τον δρόμο

Το να προσφέρονται πυροβόλα όπλα σε φίλους και συμμάχους αποτελεί την εκδοχή της βιομηχανικής εποχής του εθίμου της προσφοράς τελετουργικών ξιφών, που ήταν συνηθισμένο ανάμεσα στις ευρωπαϊκές αριστοκρατίες.

Οι Γάλλοι βασιλείς χάριζαν τελετουργικά ξίφη με την επιγραφή Ex Dono Regis («δωρεά του βασιλιά») ως τιμητικές διακρίσεις στο πεδίο της μάχης, συμπεριλαμβανομένων ξιφών σε συμμαχικούς ξένους αξιωματικούς κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Πολέμου Ανεξαρτησίας.

Τη δεκαετία του 1850, ο Σάμιουελ Κολτ, ταξιδεύοντας στην Ευρώπη και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πρόσφερε ο ίδιος ένα περίστροφο με ένθετο χρυσό και εξατομικευμένη χάραξη στον Οθωμανό σουλτάνο Αμπντουλμετζίτ Α΄.

Αφού ο Κολτ επισήμανε με νόημα στον σουλτάνο ότι οι Ρώσοι είχαν ήδη αρχίσει να αγοράζουν τα πιστόλια του, ο Αμπντουλμετζίτ παρήγγειλε πέντε χιλιάδες.

Τους ίδιους ακριβώς όρους είχε χρησιμοποιήσει ο Κολτ λίγους μήνες νωρίτερα στους Ρώσους, προσφέροντας περίστροφα με ένθετο χρυσό και πατριωτικά αμερικανικά μοτίβα στον τσάρο Νικόλαο Α΄ στα τέλη του 1854, εν μέσω του Κριμαϊκού Πολέμου. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι αμερικανοί κατασκευαστές όπλων προμήθευαν και τις δύο πλευρές σε εκείνη τη σύγκρουση.

Ο αντίπαλος του Κολτ, Όλιβερ Γουίντσεστερ, έκανε το ίδιο, αλλά εντός των ΗΠΑ. Παρήγγειλε ένα τουφέκι Χένρι με χρυσά εξαρτήματα και χάραξη και το προσέφερε αυτοπροσώπως στον πρόεδρο Αβραάμ Λίνκολν, σε μια σαφή προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια της κυβέρνησης για συμβόλαια προμήθειας όπλων στον πόλεμο.

Δεκαετίες αργότερα, ο μετέπειτα πρόεδρος Θεόδωρος Ρούζβελτ – λάτρης των όπλων και συλλέκτης – χάρισε ένα επιχρυσωμένο Winchester Model 1895 στον Λέοναρντ Γουντ, τον στρατιωτικό κυβερνήτη των ΗΠΑ στην Κούβα, με χάραξη της ημερομηνίας και του ονόματός του.

Με τα χρόνια, εν ενεργεία πρόεδροι των ΗΠΑ και άλλα στελέχη έχουν δεχθεί πυροβόλα όπλα ως δώρα από πολίτες, βετεράνους και κατασκευαστές.

Το 1870, στον Ουλίσες Σ. Γκραντ χαρίστηκε ένα περίστροφο Smith & Wesson Model No. 1½, ενώ ο Γκρόβερ Κλίβελαντ έλαβε ένα ασυνήθιστο κυνηγετικό όπλο Colt διαμετρήματος 8 gauge, ειδικής κατασκευής, με χρυσή ένθεση του ονόματός του στον υποφυλακτήρα της σκανδάλης.

Στον Τζον Φ. Κένεντι προσφέρθηκε ένα περίστροφο Colt Single Action Army, χαραγμένο με την προεδρική σφραγίδα και τα αρχικά «JFK», με τον σειριακό αριθμό «PT109» από το περιπολικό σκάφος που διοικούσε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στον Χάρι Τρούμαν προσφέρθηκαν αρκετά μοναδικά όπλα κατά την προεδρία του, μεταξύ των οποίων ένα περίτεχνα διακοσμημένο πιστόλι 1911 και ένα περίστροφο Colt .22 Officer’s Model, που του παρέδωσε αυτοπροσώπως ο τότε πρόεδρος της εταιρείας.

Όταν πια είχε αναλάβει την προεδρία, ο Ρούζβελτ έλαβε ο ίδιος ένα περίτεχνα χαραγμένο δίκαννο .450-500 από τον εισαγωγέα όπλων Φρέντρικ Άντολφ, προφανώς ως κίνηση για να διαφημιστεί η επιχείρησή του.

Δίκαννα για τον Αϊζενχάουερ

Η πρακτική αυτή δεν εξέλιπε με τα χρόνια. Το 1959, ο Νικίτα Χρουστσόφ έφθασε στην Ουάσιγκτον στην πρώτη επίσκεψη κομμουνιστή Σοβιετικού πρωθυπουργού σε αμερικανικό έδαφος και επέλεξε προσωπικά ένα ζευγάρι περίτεχνα χαραγμένα κυνηγετικά όπλα ως δώρα για τον πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ και τον υπουργό Άμυνας Νιλ ΜακΕλόι.

Τα δίκαννα, κατασκευασμένα στο εργοστάσιο όπλων του Ιζέφσκ και διακοσμημένα με χειροποίητες σκηνές κυνηγιού σε χρυσό και ασήμι, πέρασαν τα τελωνεία χωρίς κανένα πρόβλημα – εν μέσω Ψυχρού Πολέμου.

Και μόλις το 2019, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις πρόσφερε ένα πιστόλι CZ 75 περιορισμένης παραγωγής, εγχώριας κατασκευής και επιχρυσωμένο, στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, με χάραξη της χρονολογίας γέννησής του.

«Είμαστε υπερήφανοι που το προϊόν μας επιλέχθηκε ως κρατικό δώρο της Τσεχικής Δημοκρατίας προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ» ανέφερε η κατασκευάστρια εταιρεία Česká zbrojovka σε ανάρτηση στο Instagram αμέσως μετά τη συνάντηση των δύο ηγετών.

Κατά καιρούς, τέτοιου είδους δώρα προκαλούν πράγματι επεισόδια: τον Δεκέμβριο του 2022, ο αρχηγός της πολωνικής αστυνομίας Γιαροσλάβ Σιμτσίκ έφερε από την Ουκρανία έναν εκτοξευτήρα αντιαρματικών ρουκετών που είχε λάβει ως δώρο.

Η συσκευή εξερράγη στο γραφείο του, τραυματίζοντάς τον ελαφρά και προκαλώντας σοβαρές ζημιές στην έδρα της αστυνομίας στη Βαρσοβία.

Η παράδοση της προσφοράς ξιφών παραμένει επίσης ζωντανή σήμερα: τον Μάρτιο του 2025, ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ χάρισε ένα ξίφος με το βασιλικό του μονόγραμμα στον Usher of the Black Rod του Καναδά, σε τελετή στο παλάτι του Μπάκιγχαμ, ως σύμβολο της καναδικής κυριαρχίας εν μέσω των απειλών προσάρτησης από τον Τραμπ.

«Θα προσφέρουμε κι άλλα δώρα»

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν «εξέφρασε τις ευχαριστίες της» προς τον Ερντογάν για το δώρο, όπως ανέφερε ο εκπρόσωπός της, προσθέτοντας ότι το όπλο θα αποχαρακτηριστεί και θα δοθεί σε στρατιωτικό μουσείο.

Το γραφείο του πρωθυπουργού του Λουξεμβούργου, Λικ Φρίντεν, ανέφερε ότι το περίστροφο θα φυλαχθεί μαζί με όλα τα άλλα «διπλωματικά δώρα», αφού προηγουμένως καταστεί «ανεπίστρεπτα μη λειτουργικό».

Το περίστροφο που προσφέρθηκε στον πρόεδρο της Πολωνίας Καρόλ Ναβρότσκι έφθασε επίσης με ασφάλεια, αλλά με τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης και με ένα προηγούμενο περιστατικό ακόμη νωπό στη μνήμη όλων.

«Είναι βέβαιο ότι κανείς δεν πρόκειται να το χρησιμοποιήσει» δήλωσε συνεργάτης του Ναβρότσκι σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό.

Ο πρόεδρος της Κροατίας Ζόραν Μιλάνοβιτς σχολίασε ειρωνικά την Παρασκευή ότι ο Ερντογάν «μας πάσαρε κάτι μπαμ-μπαμ» στη σύνοδο. «Εγώ πυροβολώ με διαφορετικό όπλο» καυχήθηκε.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δεν σχολίασε το δώρο. Κυβερνητικές πηγές στη Ρώμη ανέφεραν στον ιταλικό Τύπο ότι το όπλο παραδόθηκε στην Άγκυρα σε «προσωπικό εξουσιοδοτημένο για τη διαχείριση όπλων» και ότι θα καταγραφεί και θα φυλαχθεί στο Παλάτσο Κίτζι, σύμφωνα με τις «συνήθεις διαδικασίες για όλα τα δώρα που λαμβάνει ο πρωθυπουργός».

Ο Σεβκί Γιασίν Σονέρ, Τούρκος λάτρης των όπλων που διαχειρίζεται ένα δημοφιλές κανάλι airsoft στο YouTube, δήλωσε σε εγχώρια μέσα ενημέρωσης ότι πρόκειται «στην πραγματικότητα για ένα έθιμο, μια αρχαία τουρκική παράδοση».

«Αυτό το πιστόλι τύπου περιστρόφου, αν το δει κανείς συνολικά, είναι ένα όπλο που δείχνει την ποιότητα της ηγεσίας. Αν κοιτάξουμε πίσω, είναι ένα από τα εμβληματικά πιστόλια που έχουν χρησιμοποιήσει πολλοί πρώην ηγέτες, αλλά και φιγούρες τύπου ηγέτη σε ταινίες» εξήγησε.

«Θα πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι αυτά τα πιστόλια που δίνονται στους ηγέτες παράγονται εξ ολοκλήρου στην Τουρκία… Είμαστε υπερήφανοι και χαρούμενοι εκ μέρους της χώρας μας, πρώτα ο Θεός, θα προσφέρουμε κι άλλα» απάντησε ο Σονέρ.