Η πυροτεχνική παράσταση της 20ής Αυγούστου έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στην πιο διχαστική κρατική εκδήλωση στην Ουγγαρία
Η φετινή διαμάχη γύρω από την κρατική γιορτή της 20ής Αυγούστου υπερβαίνει κατά πολύ το απλό ερώτημα αν θα υπάρξει πυροτεχνικό σόου πάνω από τον Δούναβη. Η πολιτική και δημόσια αντιπαράθεση που ξεδιπλώθηκε τις τελευταίες εβδομάδες αφορά ταυτόχρονα τη χρήση των δημόσιων πόρων, την προστασία του περιβάλλοντος, τις εθνικές παραδόσεις, τον ρόλο της κρατικής προβολής και κυρίως την τιμωρία της ομάδας Lounge που συνδέεται με τον Gyula Balásy.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ιδιαιτερότητα της φετινής κατάστασης είναι ότι, ενώ η κυβέρνηση επιβεβαίωσε πως και φέτος θα πραγματοποιηθεί το εορταστικό σόου πυροτεχνημάτων, η διοργάνωσή του έχει περάσει σε εντελώς νέα πλαίσια. Οι αρχικές συμβάσεις καταγγέλθηκαν, ο προηγούμενος γενικός ανάδοχος αποσύρθηκε και το κράτος υπόσχεται ότι η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί με ένα κλάσμα του μέχρι τώρα κόστους.
Επίδειξη πολυτέλειας ή πραγματικό μεγαλείο;
Η πυροτεχνική παράσταση της 20ής Αυγούστου έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στην πιο διχαστική κρατική εκδήλωση στην Ουγγαρία. Οι υποστηρικτές της λένε ότι πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες πυρoτεχνικές παρουσιάσεις στην Ευρώπη, που συνδυάζει τουριστική ατραξιόν, εθνική γιορτή και συλλογική εμπειρία. Οι επικριτές της, αντίθετα, επισημαίνουν τακτικά ότι τα δισεκατομμύρια φιορίνια που κοστίζει θα μπορούσαν να διατεθούν σε πιο χρήσιμους σκοπούς, ενώ η παράσταση προκαλεί και σημαντική επιβάρυνση στο περιβάλλον.
Η φετινή συζήτηση όμως ξεκίνησε από εντελώς διαφορετική αφετηρία. Αφού εναντίον της ομάδας Lounge, η οποία συνδέεται με τη Fidesz, ξεκίνησε ποινική διαδικασία, οι τραπεζικοί της λογαριασμοί δεσμεύτηκαν και άρχισε ήδη η αναγκαστική εκτέλεση, η Εθνική Υπηρεσία Διοργάνωσης Εκδηλώσεων κατήγγειλε τα προγενέστερα πλαίσια συμβάσεων. Αυτό σήμαινε ότι λίγες εβδομάδες πριν από τη γιορτή, το γιγαντιαίο αυτό πρόγραμμα εκδηλώσεων έπρεπε ουσιαστικά να οργανωθεί από την αρχή.
Δάκρυα αξίας δισεκατομμυρίων
Τα τελευταία χρόνια είχε σχεδόν γίνει κανόνας οι εκδηλώσεις της 20ής Αυγούστου να διοργανώνονται από εταιρείες συμφερόντων του Gyula Balásy.
Η Lounge Event δεν ήταν υπεύθυνη μόνο για το πυροτεχνικό σκέλος της παράστασης, αλλά για την οργάνωση ολόκληρου του προγράμματος: από την εγκατάσταση των σκηνών, τα πολιτιστικά δρώμενα και τις διαφημιστικές καμπάνιες μέχρι τα ζητήματα ασφάλειας και την υποστήριξη της εφοδιαστικής αλυσίδας. Στο παρελθόν είχαν ρόλο σχεδόν σε κάθε σημαντική κρατική εκδήλωση.
Βάσει των φετινών συμβάσεων, η Lounge Event υπέγραψε δύο ξεχωριστές συμφωνίες με το κράτος. Η μία, αξίας περίπου 5 δισ. φιορινιών, αφορούσε την παράσταση πυροτεχνημάτων, ενώ η άλλη, ύψους περίπου 12,5 δισ. φιορινιών, κάλυπτε τη διεξαγωγή ολόκληρου του προγράμματος για την ημέρα του Αγίου Στεφάνου.
Μαζί τα δύο συμβόλαια αντιστοιχούσαν σε ανάθεση ύψους 17,5 δισ. φιορινιών. Από αυτό το ποσό, τα 8,7 δισ. φιορίνια είχαν ήδη καταβληθεί από το κράτος ως προκαταβολή, όταν οι συμβάσεις καταγγέλθηκαν.
Σύμφωνα με το ουγγρικό υπουργείο Εσωτερικών, δεν επρόκειτο απλώς για πολιτική απόφαση, καθώς λόγω της οικονομικής κατάστασης της ομάδας Lounge είχε καταστεί αμφίβολο αν μπορεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της. Η δέσμευση των τραπεζικών λογαριασμών έθεσε σε κίνδυνο και την πληρωμή των υπεργολάβων, κάτι που για μια εκδήλωση αυτού του μεγέθους απειλεί και την ίδια τη δυνατότητα υλοποίησής της. Γι’ αυτό το κράτος ξεκίνησε έκτακτη διαδικασία δημόσιας σύμβασης για την επιλογή νέου αναδόχου.
Δεν ξέρουμε πώς θα είναι, αλλά θα είναι φθηνότερο
Ίσως τη μεγαλύτερη πολιτική απήχηση δεν προκάλεσε η ίδια η καταγγελία των συμβάσεων, αλλά η διαβεβαίωση της νέας κυβέρνησης ότι την ίδια γιορτή μπορεί να τη διοργανώσει με σαφώς χαμηλότερο κόστος. Το υπουργείο Εσωτερικών θεωρεί ότι η προηγούμενη δομή ήταν «αδικαιολόγητα δαπανηρή» και γι’ αυτό στη νέα διαδικασία δημόσιας σύμβασης υπολόγισε ήδη σε σημαντικά μειωμένο τεχνικό περιεχόμενο.
Η σε συνοπτικές διαδικασίες προκηρυχθείσα νέα δημόσια σύμβαση για τη σειρά κρατικών εκδηλώσεων βρίσκεται ήδη στο στάδιο αξιολόγησης και, καθώς η εταιρεία που εντόπισε η Εθνική Υπηρεσία Διοργάνωσης Εκδηλώσεων μέσω διαπραγματευτικής διαδικασίας χωρίς δημοσίευση, λόγω έλλειψης χρόνου, ήταν ο μοναδικός προσφέρων, είναι πολύ πιθανό την ανάθεση να λάβει η εταιρεία Hardrock Szolgáltató Kft. με έδρα τη Βουδαπέστη.
Σύμφωνα με τις τρέχουσες εκτιμήσεις, ολόκληρη η σειρά εκδηλώσεων θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με λιγότερα από 4 δισ. φιορίνια. Ακόμη κι έτσι η διαφορά είναι μεγάλη, παρότι το πρόγραμμα θα είναι πιο απλό και ορισμένα στοιχεία θα παραλειφθούν ή θα περιοριστούν.
Αυτό σημαίνει ότι σε σχέση με την προηγούμενη δομή των 17,5 δισ. το φετινό πρόγραμμα μπορεί να υλοποιηθεί με προϋπολογισμό μικρότερο κατά περίπου 13–14 δισ. φιορίνια. Η κυβέρνηση, ωστόσο, τονίζει ότι η μείωση του κόστους δεν θα επηρεάσει ούτε την ασφάλεια, ούτε τα βασικά στοιχεία του προγράμματος, ούτε την ίδια την παράσταση πυροτεχνημάτων.
Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ έχει δηλώσει προηγουμένως ότι τα πυροτεχνήματα και το σόου με drones είχαν παραγγελθεί και πληρωθεί ήδη από την προηγούμενη κυβέρνηση, γι’ αυτό αποφάσισαν να τα διατηρήσουν. Ταυτόχρονα έκανε σαφές ότι ολόκληρη η τελετή θα διοργανωθεί φέτος σε πιο σεμνή μορφή απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Ο δήμαρχος Βουδαπέστης θέλει να κλείσει οριστικά αυτή η εποχή
Την πιο σκληρή κριτική διατυπώνει ο δήμαρχος Βουδαπέστης. Κατά τον Gergely Karácsony, τώρα θα υπήρχε η ευκαιρία η Ουγγαρία να κόψει οριστικά με την παράδοση των πυροτεχνημάτων.
Σύμφωνα με τα επιχειρήματά του, η παράσταση πυροτεχνημάτων συνεπάγεται σημαντική ατμοσφαιρική ρύπανση και ηχορύπανση, βλάπτει την άγρια ζωή, ενώ τα δημόσια χρήματα που διατίθενται σε αυτήν θα μπορούσαν, κατά την άποψή του, να αξιοποιηθούν πολύ πιο ουσιαστικά.
Ο δήμαρχος υπογράμμισε επίσης ότι το θέαμα μπορεί πλέον να αντικατασταθεί με σύγχρονες τεχνολογίες, όπως φωτεινές προβολές ή σόου με drones.
Ο Gergely Karácsony πήρε ξεκάθαρη θέση υπέρ της πρωτοβουλίας της οργάνωσης πολιτών aHang, η οποία θα προτιμούσε τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν από την ακύρωση των πυροτεχνημάτων να διατεθούν για μέτρα προστασίας από την ξηρασία.
Εκατοντάδες χιλιάδες κατά της παράστασης πυροτεχνημάτων
Η aHang έχει ξεκινήσει και μια ηλεκτρονική αναφορά στην ιστοσελίδα της (πηγή στα Ουγγρικά), στην οποία μέσα σε μόλις μία εβδομάδα έχουν συγκεντρωθεί σχεδόν οι 300.000 υπογραφές που είχαν τεθεί ως στόχος. Ο Viktor Szalóki, πολιτικός διευθυντής της οργάνωσης, απάντησε με επιστολή στα ερωτήματα του Euronews.
Υπό το φως των νέων εξελίξεων, με τι κόστος υπολογίζει η aHang την παράσταση πυροτεχνημάτων; Και σε τι θα μπορούσαν να επαρκούν αυτά τα χρήματα;
«Για να υπάρχει ακόμη κάτι που να αξίζει να γιορτάζουμε την ημέρα της επετείου της ίδρυσης του κράτους, πρέπει πράγματι να ασχοληθούμε πολύ σοβαρά με την κατάσταση της ξηρασίας και με το περιβάλλον μας. Όταν ένα μέρος της χώρας ερημοποιείται, λίμνες στερεύουν και καύσωνες σαρώνουν την επικράτεια, τότε είναι πιο σημαντικό από οτιδήποτε άλλο να υπάρξει επαρκής στήριξη για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων. Ακόμη κι αν υπολογίσουμε μόνο το κόστος των 4 δισ. φιορινιών, φαίνεται ξεκάθαρα ότι πέρυσι η κυβέρνηση διέθεσε 4,7 δισ. φιορίνια στην Εθνική Διεύθυνση Υδάτινων Πόρων (OVF) για την αντιμετώπιση της ξηρασίας. Το ποσό αυτό το χρησιμοποίησε η OVF για την τακτοποίηση καναλιών, ρυακιών και ποταμών. Η κυβέρνηση υπολογίζει σε κόστος 150 δισ. φιορινιών για την επίλυση του υδατικού προβλήματος της λίμνης Βελεντσέ, ωστόσο πρόσφατα δημοσιεύθηκαν γνωμοδοτήσεις ειδικών που βλέπουν πολύ φθηνότερη και ταχύτερη λύση. Ο László Vazsonyi, ειδικός της εταιρείας VulcanAgro Kft., ανέφερε για παράδειγμα ότι θα αρκούσε να κατασκευαστεί ένας αγωγός ύδρευσης στο τμήμα των 15 χιλιομέτρων μεταξύ Δούναβη και Pettend, από όπου η βαρύτητα θα οδηγούσε το νερό στη λίμνη Βελεντσέ, με κόστος κλάσμα των προγραμματισμένων 150 δισ.»
Έχει υπάρξει οποιαδήποτε αντίδραση από τον László Gajdos, υπουργό αρμόδιο για το φυσικό περιβάλλον; Και πόσο ανοιχτός είναι ο δήμος της πρωτεύουσας;
«Από τον László Gajdos δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής αντίδραση· βλέποντας ωστόσο τη μέχρι τώρα δουλειά του υπουργού, ελπίζουμε πολύ ότι και σε αυτή την υπόθεση θα υπάρξει διάθεση ανταπόκρισης από τον επικεφαλής του υπουργείου.»
Ο Gergely Karácsony δημοσίευσε πρόσφατα μια ανάρτηση στο Facebook (πηγή στα Ουγγρικά) στην οποία επιχειρηματολογεί ότι ήρθε η ώρα να αποχαιρετήσουμε τα πυροτεχνήματα. Ο δήμαρχος γράφει σε αυτή: «Φέτος, άλλωστε, περισσότεροι από 230.000 άνθρωποι έχουν ήδη υπογράψει την αναφορά που ζητά να διατεθούν τα χρήματα για τα πυροτεχνήματα στην προστασία από την ξηρασία. Το ζήτημα της ξηρασίας και της έλλειψης νερού προφανώς δεν μπορεί να λυθεί στο σύνολό του από αυτό το ποσό, αλλά είναι σίγουρο ότι κάθε δημόσιο φιορίνι θα αξιοποιηθεί καλά εκεί.»
Η ακύρωση της παράστασης πυροτεχνημάτων θα ήταν περισσότερο πρακτικό ή συμβολικό βήμα;
«Και τα δύο. Η θέση τόσο της αναφοράς όσο και της aHang είναι ότι η καμπάνια μας δεν στρέφεται κατά της 20ής Αυγούστου, αλλά κατά των ακριβών και ρυπογόνων πυροτεχνήματα. Την ίδρυση του κράτους μας μπορούμε και οφείλουμε να τη γιορτάζουμε με τρόπο αντάξιο, αλλά για αυτό δεν χρειάζεται να εκτοξεύουμε δισεκατομμύρια από τα δημόσια ταμεία στον ουρανό.»
Διακρίνετε κάποιο μοτίβο ανάμεσα σε όσους έχουν υπογράψει μέχρι τώρα την αναφορά; Πρόκειται κυρίως για κατοίκους πόλεων ή υπαίθρου; Για μεγαλύτερους ή για νέους;
«Πάρα πολλοί άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές προσχωρούν στην αναφορά, και ίσως αυτό δείχνει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ότι το ζήτημα ξεπερνά τη λογική του “ρίχνουν πυροτεχνήματα στη Βουδαπέστη”. Πρόκειται πολύ περισσότερο για μια αλλαγή νοοτροπίας, η οποία μακροπρόθεσμα θα φέρει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης γύρω από το θέμα.»
Η ίδια η αναφορά ξεκίνησε αρχικά το 2022, όταν, στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης, η κυβέρνηση Όρμπαν ανακοίνωσε ότι θα διοργανώσει τα μεγαλύτερα και πιο ακριβά πυροτεχνήματα όλων των εποχών. Τότε κάναμε ό,τι μπορούσαμε για να επιστήσουμε την προσοχή στο γεγονός ότι τα χρήματα για τα πυροτεχνήματα πρέπει να ξοδεύονται αλλού και με διαφορετικό τρόπο. Εκείνη την περίοδο λειτούργησε ως καταλύτης το ότι επί εβδομάδες το θέμα κυριαρχούσε στη δημόσια συζήτηση, με αποτέλεσμα σε πολλές επαρχιακές πόλεις πολίτες να ξεκινήσουν δικές τους αναφορές, ζητώντας να διατεθούν τα χρήματα για τα πυροτεχνήματα σε κοινωνικές δαπάνες. Τότε πετύχαμε να σταματήσουν οι πυροτεχνικές παραστάσεις στις περισσότερες πόλεις με καθεστώς νομού και στις μεγάλες πόλεις, με το κόστος να κατευθύνεται αλλού, ενώ ταυτόχρονα – και αυτό είναι σημαντικό – η επέτειος της ίδρυσης του κράτους μας εξακολουθεί να γιορτάζεται με αξιοπρέπεια και υπερηφάνεια.»
Κάτι περισσότερο από ένα βραδινό θέαμα
Η φετινή συζήτηση, επομένως, στην πραγματικότητα δεν αφορά τα πυροτεχνήματα. Αφορά πολύ περισσότερο το πώς πρέπει να είναι ο ρόλος του κράτους στη διοργάνωση των εθνικών εορτών, πόσα δημόσια χρήματα είναι εύλογο να διατίθενται για προβολή και σε ποιον βαθμό μπορεί ή πρέπει να επανεξεταστεί το μοντέλο κρατικής διοργάνωσης εκδηλώσεων που διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια. Το ερώτημα είναι αν ένα έθνος γίνεται μεγάλο επειδή τυλίγει τις γιορτές του σε μεγαλοπρεπή περιτυλίγματα, ή επειδή σχεδιάζει το μέλλον με υπευθυνότητα.
Φυσικά, υπάρχουν και εκείνες οι φωνές που υπενθυμίζουν ότι στην Ουγγαρία εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ζουν σε τέτοιες συνθήκες ώστε να μην μπορούν να πάνε διακοπές ούτε μια φορά τον χρόνο. Για πολλούς από αυτούς, εδώ και χρόνια, η μοναδική μορφή ψυχαγωγίας είναι να ταξιδέψουν στην πρωτεύουσα και να παρακολουθήσουν τη φανταχτερή παράσταση πυροτεχνημάτων. Τίθεται όμως το ρητορικό ερώτημα: δεν θα ήταν καλύτερα, με εξοικονόμηση και συνειδητή πολιτική, σε μερικά χρόνια να δημιουργηθεί μια χώρα στην οποία κάθε οικογένεια, κάθε παιδί μπορεί τουλάχιστον να ταξιδέψει για λίγες μέρες στη λίμνη Μπάλατον; Θα επιμέναμε τότε το ίδιο σε μισή ώρα κρότων και εκρήξεων;
Μόνο μετά τη φετινή γιορτή θα φανεί σε ποιον βαθμό η μείωση του κόστους θα γίνει εις βάρος του θεάματος. Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα, όμως, είναι τι θα νιώσουν οι Ούγγροι μπροστά σε μια “χαμηλότερων τόνων” 20ή Αυγούστου. Θα κατηγορήσουν τη νέα κυβέρνηση ή θα αναγνωρίσουν ότι έχει πλέον έρθει η ώρα να αποχωριστούμε αυτή την πρακτική;