Ανθρωπιστικές οργανώσεις καταγγέλλουν δεκάδες νεκρούς από τις εκτεταμμένες διακοπές ρεύματος
Πέντε χρόνια αφότου ο πρόεδρος Καΐς Σαγιέντ ανέστειλε τη λειτουργία του κοινοβουλίου και ανέλαβε έκτακτες εξουσίες, η Τυνησία τιμά την επέτειο της 25ης Ιουλίου 2021 εν μέσω της χειρότερης κρίσης υποδομών που έχει γνωρίσει η χώρα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
150 -200 άνθρωποι αναφέρονται ως νεκροί από τότε που ξεκίνησαν, πριν από περισσότερο από μία εβδομάδα, οι διακοπές ρεύματος στη διάρκεια μιας εξαιρετικής θερμικής εξάρσης, η οποία έχει προκαλέσει επίσης σοβαρές ελλείψεις νερού.
Τον αριθμό των νεκρών ανακοίνωσε η Οργάνωση Νέων Γιατρών της Τυνησίας. Οι τυνησιακές αρχές δεν έχουν επιβεβαιώσει ούτε σχολιάσει αυτά τα στοιχεία.
Τουλάχιστον πέντε θάνατοι που συνδέονται άμεσα με τις διακοπές ρεύματος, μεταξύ των οποίων και ένας καρκινοπαθής, καταγράφηκαν από τα τοπικά μέσα ενημέρωσης τις πρώτες ημέρες της κρίσης, όταν οι βλάβες στην ηλεκτροδότηση προκάλεσαν τη διακοπή λειτουργίας οικιακού ιατρικού εξοπλισμού, όπως συσκευές οξυγόνου.
Ο πρόεδρος Σαγιέντ επανεμφανίστηκε δημόσια το Σάββατο για να αναγνωρίσει την κρίση, χαρακτηρίζοντας τη συχνότητα των διακοπών «μη φυσιολογική» και δηλώνοντας ότι οι υπεύθυνοι πρέπει «να αναλάβουν τις ευθύνες τους», χωρίς να ανακοινώσει συγκεκριμένα μέτρα.
Η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου STEG απέδωσε τις διακοπές στη ζήτηση-ρεκόρ , που οφείλεται σε αυτό που ο γενικός διευθυντής της, Φάισαλ Ταρίφα, περιέγραψε ως «υπερβολική χρήση κλιματιστικών», δηλώνοντας στα τοπικά μέσα ότι η εθνική κατανάλωση έφτασε την Τρίτη σε επίπεδο ρεκόρ, 6.000 μεγαβάτ.
Ο ίδιος ανέφερε ότι οι ελεγχόμενες διακοπές είναι «προληπτικό μέτρο» για την προστασία του εθνικού δικτύου και την αποτροπή πλήρους κατάρρευσης, και κάλεσε τους πολίτες να μην χρησιμοποιούν περισσότερα από ένα κλιματιστικό στις ώρες αιχμής, μεταξύ 1 μ.μ. και 5 μ.μ.
Εθνική επέτειος που διχάζει
Η 25η Ιουλίου έχει εδώ και δεκαετίες ιδιαίτερη σημασία στο εθνικό ημερολόγιο της Τυνησίας, καθώς στις 25 Ιουλίου του 1957, ανακηρύχθηκε η δημοκρατία.
Στις 25 Ιουλίου 2021, ο πρόεδρος Καΐς Σαγιέντ ανέστειλε τη λειτουργία του κοινοβουλίου και ανέλαβε έκτακτες εξουσίες. Από τότε έχει διχάσει τη χώρα σε δύο στρατόπεδα: όσους θεωρούν την ημέρα ως στιγμή που έσωσε το κράτος από την παράλυση και εκείνους που τη χαρακτηρίζουν πραξικόπημα κατά του συντάγματος και των εκλεγμένων θεσμών.
Εκείνο το βράδυ, ο Σαγιέντ επικαλέστηκε το άρθρο 80 του συντάγματος του 2014 για να ανακοινώσει μια σειρά έκτακτων μέτρων: οι αρμοδιότητες του κοινοβουλίου ανεστάλησαν για 30 ημέρες, η ασυλία όλων των μελών του καταργήθηκε, ο πρωθυπουργός Χισέμ Μεσισί αποπέμφθηκε και ο Σαγιέντ ανέλαβε την εκτελεστική εξουσία, την οποία άσκησε με κυβέρνηση που διόρισε ο ίδιος. Η εισαγγελία τέθηκε υπό την άμεση εποπτεία του.
Οι αποφάσεις αυτές πυροδότησαν μια πολιτική αναδιάρθρωση, που κορυφώθηκε το 2022 με ένα νέο σύνταγμα, το οποίο καθιέρωσε προεδρικό σύστημα.
Εξουσία συγκεντρωμένη στην προεδρία
Το σύνταγμα του 2022 παραχώρησε στον Σαγιέντ σημαντικά διευρυμένες εξουσίες σε σχέση με το κείμενο του 2014, ανέθεσε στον πρόεδρο την κύρια ευθύνη για τον καθορισμό της κρατικής πολιτικής και περιόρισε ουσιαστικά τον ρόλο του κοινοβουλίου. Το κείμενο εγκρίθηκε σε δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε στις 25 Ιουλίου 2022, με συμμετοχή ωστόσο πολύ χαμηλότερη από εκείνη προηγούμενων εκλογικών διαδικασιών, καθώς τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης μποϊκόταραν τη διαδικασία.
Μεταξύ της κήρυξης της κατάστασης έκτακτης ανάγκης από τον Σαγιέντ και της υιοθέτησης του νέου συντάγματος, ο ίδιος κυβερνούσε με διατάγματα, αφαίρεσε από το κοινοβούλιο τον νομοθετικό και ελεγκτικό του ρόλο και το διέλυσε οριστικά τον Μάρτιο του 2022.
Τον Σεπτέμβριο του 2021, το προεδρικό διάταγμα αριθ. 117 επικύρωσε την ανάληψη από τον ίδιο εκτεταμένων εκτελεστικών και νομοθετικών εξουσιών.
Το 2022, ο Σαγιέντ ανακοίνωσε τη διάλυση του Ανώτατου Συμβουλίου της Δικαιοσύνης. Δεκάδες δικαστές αποπέμφθηκαν με προεδρική απόφαση, κίνηση που δικαστικοί, κόμματα της αντιπολίτευσης και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιέγραψαν ως πλήγμα στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Στις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στα τέλη του 2022, η συμμετοχή στον πρώτο γύρο έφτασε μόλις το 9%.
Από τις αρχές του 2023, οι δικαστικές διαδικασίες κατά αντιπολιτευόμενων, πολιτικών, επιχειρηματιών και δημοσιογράφων πολλαπλασιάστηκαν. Μεταξύ των πιο προβεβλημένων κρατουμένων είναι ο ογδοντάχρονος ηγέτης του κινήματος Ενάχντα Ράσεντ Γκαννούσι, η αντιπολιτευόμενη Σάιμα Ίσα και ο ακτιβιστής Τζάουχαρ Μπεν Μπαρέκ.
Τα δικαστήρια έχουν επιβάλει ποινές φυλάκισης σε αρκετούς από αυτούς, τις οποίες αντιπολιτευόμενες ομάδες και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτηρίζουν πολιτικά υποκινούμενες. Οι τυνησιακές αρχές υποστηρίζουν ότι οι υποθέσεις δεν συνδέονται με πολιτική δράση και αφορούν πράξεις που θεωρούν απειλή για την ασφάλεια του κράτους.
Ο Σαγιέντ και οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι η περίοδος πριν από τα έκτακτα μέτρα χαρακτηριζόταν από παραλυτικές διακομματικές συγκρούσεις και θεσμικό αδιέξοδο, και ότι το νέο πολιτικό πλαίσιο έχει αποκαταστήσει την αποτελεσματικότητα του κράτους.
Ο Σαγιέντ έχει επανειλημμένα παρουσιάσει το σχέδιό του ως ανταπόκριση σε λαϊκή απαίτηση, δηλώνοντας σε διάγγελμα προς το έθνος τον Δεκέμβριο του 2025 ότι «η κοινωνική δικαιοσύνη αποτελεί την πρωταρχική προϋπόθεση για τη σταθερότητα και για την περαιτέρω δημιουργία πλούτου και ευκαιριών απασχόλησης» και ότι βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια «υπέρβασης όλων των εμποδίων και των κληρονομημένων και κατασκευασμένων δυσκολιών».
Οι επικριτές του, μεταξύ των οποίων εσωτερικές αντιπολιτευόμενες ομάδες και διεθνείς οργανώσεις, υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές έχουν αποδυναμώσει τη διάκριση των εξουσιών και το κράτος δικαίου.
Διαρκείς οικονομικές δυσκολίες, περιορισμένη ανάπτυξη
Οι υποσχέσεις οικονομικής ανανέωσης που συνόδευσαν τα μέτρα του Ιουλίου 2021 δεν έχουν μεταφραστεί σε ουσιαστικές βελτιώσεις στους βασικούς δείκτες. Η οικονομική ανάπτυξη παραμένει υποτονική, οι ιδιωτικές επενδύσεις είναι επιφυλακτικές και η πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση περιορισμένη.
Οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί θεσμοί, μεταξύ των οποίων και το ΔΝΤ, έχουν προειδοποιήσει ότι το αυξανόμενο δημόσιο χρέος και η αδύναμη ανάπτυξη περιορίζουν τη δυνατότητα του κράτους να χρηματοδοτεί επενδύσεις.
Οι διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ παρέμειναν για μεγάλο διάστημα σε αδιέξοδο, τα προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης επιβραδύνθηκαν και η ευρωπαϊκή και αμερικανική βοήθεια συνδέεται ολοένα στενότερα με οικονομικούς και πολιτικούς όρους.
Οι τυνησιακές αρχές περιγράφουν την προσέγγισή τους ως στρατηγική «αυτάρκειας», με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς παράγοντες και την κινητοποίηση εσωτερικών πόρων. Ένα σχέδιο για εταιρείες κοινοτικής ιδιοκτησίας βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα.
Το Τυνησιακό Φόρουμ Οικονομικών και Κοινωνικών Δικαιωμάτων ανέφερε σε ανακοίνωση που δημοσίευσε αυτή την εβδομάδα ότι παρακολουθεί «με μεγάλη ανησυχία» την επιδείνωση της κρίσης ηλεκτροδότησης και ύδρευσης σε όλες τις περιφέρειες της Τυνησίας από τις αρχές Ιουλίου, σημειώνοντας ότι η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία έχει περιγράψει τις θερμοκρασίες ως υψηλότερες από τα εποχικά επίπεδα κατά 8 έως 14 βαθμούς Κελσίου.
Ανεργία, μετανάστευση και αύξηση του κόστους ζωής
Η ανεργία διαμορφώθηκε στο 15% το πρώτο τρίμηνο του 2026 και είναι ιδιαίτερα οξυμένη μεταξύ των νέων πτυχιούχων. Περισσότερο από μία δεκαετία μετά την επανάσταση, της οποίας βασικά αιτήματα ήταν η εργασία, η ελευθερία και η εθνική αξιοπρέπεια, οι ευκαιρίες απασχόλησης παραμένουν περιορισμένες. Το κόστος ζωής έχει αυξηθεί έντονα – ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει το 5% φέτος – ενώ οι μισθοί δεν ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό.
Οι προσπάθειες για μη κανονική μετανάστευση μέσω της Μεσογείου συνεχίζονται. Οι ενδοχώρας περιφέρειες παραμένουν σημαντικά λιγότερο αναπτυγμένες σε σύγκριση με τις παράκτιες περιοχές. Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, 65 αυτοκτονίες και απόπειρες αυτοκτονίας καταγράφηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 2025.
Η αρχική κριτική από τις ΗΠΑ, την ΕΕ και διεθνείς οργανώσεις δικαιωμάτων μετά τα έκτακτα μέτρα του Σαγιέντ έδωσε τη θέση της, από το 2023 και μετά, σε σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων, κυρίως λόγω του ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος για την τυνησιακή συνεργασία στο ζήτημα της μη κανονικής μετανάστευσης.
Μνημόνιο κατανόησης για στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ Τυνησίας και ΕΕ υπογράφηκε τον Ιούλιο του 2023, καλύπτοντας την οικονομία, την ενέργεια και τη μετανάστευση.
Οι σχέσεις με την Αλγερία έχουν γίνει στενότερες, με συχνές επισκέψεις υψηλού επιπέδου και ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας.
Οι σχέσεις με το Μαρόκο διακόπηκαν το 2022, όταν η Τυνησία φιλοξένησε τον ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο Μπραχίμ Γκάλι στη σύνοδο TICAD τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς. Οι δύο χώρες ανακάλεσαν στη συνέχεια τους αντίστοιχους πρεσβευτές τους. Η Τυνησία έχει επίσης διευρύνει τη συνεργασία της με την Κίνα και τη Ρωσία.
Εντάσεις προέκυψαν με αρκετές αφρικανικές κυβερνήσεις μετά από ομιλία του Σαγιέντ τον Φεβρουάριο του 2023, στην οποία έκανε λόγο για «εγκληματικό σχέδιο» αλλοίωσης της δημογραφικής σύνθεσης της Τυνησίας μέσω της μη κανονικής μετανάστευσης από την υποσαχάρια Αφρική.
Οι δηλώσεις του καταδικάστηκαν από την Αφρικανική Ένωση ως διακριτικές και οδήγησαν την Ακτή Ελεφαντοστού, τη Γουινέα και το Μάλι να οργανώσουν απομακρύνσεις των υπηκόων τους από την Τυνησία, μετά τις επιθέσεις σε μετανάστες.
Περιορισμός των ελευθεριών
Μετά την επανάσταση του 2011, η Τυνησία αναφερόταν συχνά ως περιφερειακό πρότυπο ελευθερίας του Τύπου και πολιτικού πλουραλισμού, καταλαμβάνοντας υψηλότερες θέσεις στους διεθνείς δείκτες ελευθεριών σε σύγκριση με οποιαδήποτε περίοδο υπό τους πρώην προέδρους Χαμπίμπ Μπουργκίμπα και Ζιν ελ Αμπιντίν Μπεν Άλι.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνδικαλιστικές ενώσεις και φορείς του Τύπου έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι ο χώρος αυτός έχει περιοριστεί μετά τον Ιούλιο του 2021, επικαλούμενοι συλλήψεις δημοσιογράφων, ακτιβιστών και μπλόγκερ.
Μία υπόθεση αφορούσε θανατική καταδίκη εναντίον άνδρα για αναρτήσεις στο Facebook· η ποινή ανετράπη αργότερα μετά από προεδρική παρέμβαση.
Ο Μπασσάμ Ταρίφι, πρόεδρος της Τυνησιακής Ένωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δήλωσε αυτή την εβδομάδα στο εγχώριο μέσο Anbaa Tounes ότι εκπέμπει «σήμα συναγερμού» για τις συνθήκες στις φυλακές της χώρας εν μέσω του κύματος καύσωνα, καλώντας σε επείγουσα παρέμβαση.
Το διάταγμα 54, για την καταπολέμηση αδικημάτων που σχετίζονται με τα συστήματα πληροφόρησης και επικοινωνίας, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ποινική δίωξη δημοσιογράφων. Οι αρχές λένε ότι στόχος του είναι η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και η προστασία της δημόσιας ασφάλειας.