Οι ειδικοί λένε ότι, αν και μεμονωμένα παγετωνικά φαινόμενα δεν αποδίδονται άμεσα στην κλιματική αλλαγή, η άνοδος της θερμοκρασίας πιέζει τους παγετώνες
Ένα τεράστιο κομμάτι πάγου που έπεσε χιλιάδες μέτρα από έναν παγετώνα σε ποτάμι χαμηλότερα μπορεί να πυροδότησε την καταστροφή στο Νεπάλ και το Θιβέτ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να συγκεντρώνουν στοιχεία από δορυφορικά δεδομένα και μετρήσεις στο έδαφος, για να καταλάβουν ακριβώς τι συνέβη και προκάλεσε την πλημμύρα, η οποία στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους και άφησε πάνω από 1.300 αγνοούμενους, ανάμεσά τους ξένους και προσκυνητές.
«Ένα μεγάλο κομμάτι παγετώνα έπεσε από περίπου 5.200 μέτρα μέσα σε μια κοιλάδα», είπε ο Σάιμον Κοξ, επικεφαλής επιστήμονας στο GNS Science της Νέας Ζηλανδίας.
«Μετατράπηκε σε μια ορμητική μάζα φερτών υλικών... που παρασύρει βράχια, ιζήματα, δέντρα και οτιδήποτε βρίσκεται στο πέρασμά της και το εκτοξεύει κατά μήκος του φαραγγιού», δήλωσε στο AFP.
Το τείχος νερού χτύπησε αρχικά ένα συνοριακό φυλάκιο, με εικόνες από κάμερες ασφαλείας να δείχνουν λάσπη και φερτά υλικά να καταπλακώνουν την περιοχή καθώς οι άνθρωποι έτρεχαν να σωθούν. Στη συνέχεια κινήθηκε προς τα κατάντη στο Νεπάλ, πλημμύρισε χωριά και κατέστρεψε γέφυρες και κτίρια.
Τι προκαλεί το τείχος νερού;
Οι πρώτες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για πλημμύρα από ξαφνική εκτόνωση παγετωνικής λίμνης (GLOF), φαινόμενο που συμβαίνει όταν το φράγμα που συγκρατεί τα νερά τήξης ενός παγετώνα καταρρεύσει απότομα και τα νερά απελευθερωθούν προς τα κατάντη.
«Το νερό πράγματι ρέει μέσα στους παγετώνες και κάτω από αυτούς», είπε ο Άντριαν ΜακΚάλουμ, παγετωνολόγος στο University of the Sunshine Coast.
«Κατά τη γνώμη μου, ο μόνος λόγος για τον οποίο ένας μεγάλος όγκος νερού θα άρχιζε ξαφνικά να κατεβαίνει μια κοιλάδα είναι επειδή έχει απελευθερωθεί», πρόσθεσε μιλώντας στο AFP.
Ωστόσο, άλλοι ειδικοί ανέφεραν ότι δεν εντόπισαν υπάρχουσες παγετωνικές λίμνες κοντά στο σημείο της κατάρρευσης. Υποθέτουν ότι το νερό ίσως είχε συσσωρευτεί κάτω από τον παγετώνα και απελευθερώθηκε όταν έπεσε ο πάγος.
Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο πάγος που έπεσε φράξε προσωρινά τον ποταμό, επιτρέποντας στο νερό να συσσωρευτεί προτού απελευθερωθεί απότομα.
Η θερινή τήξη των παγετώνων και οι βροχές των μουσώνων μπορεί επίσης να είχαν ήδη ανεβάσει τη στάθμη του ποταμού, ενώ τα φερτά υλικά και η λάσπη που παρασύρθηκαν στην πορεία αύξησαν ακόμη περισσότερο τον όγκο της ροής, σύμφωνα με τον Κοξ.
Η στάθμη των υδάτων σε ολόκληρη την πληγείσα περιοχή ανέβηκε έως και εννέα μέτρα μέσα σε μόλις 30 λεπτά, μετά το κύμα που προκάλεσε η κατάρρευση του παγετώνα, σύμφωνα με ερευνητές κλιματικού ινστιτούτου με έδρα το Κατμαντού.
«Ήταν μια τεράστια άνοδος, ένα τεράστιο κύμα νερού που συνέβη αιφνίδια», είπε ο Σασουάτα Σανιάλ.
Η κατάρρευση του παγετώνα ήταν τόσο ισχυρή ώστε καταγράφηκε ως σεισμικό γεγονός μεγέθους 5,2 στις 8:37 π.μ. (4:52 π.μ. CEST) και αρχικά εκλήφθηκε ως σεισμός.
Ύστερα από περαιτέρω ανάλυση, η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ κατέληξε ότι επρόκειτο για κατάρρευση παγετώνα και ροή φερτών υλικών και ότι δεν είχε σημειωθεί σεισμός.
Πώς οι δορυφόροι βοηθούν στην ανασύσταση της καταστροφής
Επειδή μεγάλο μέρος της πληγείσας περιοχής παραμένει απρόσιτο, οι ειδικοί αξιοποιούν δορυφορικές εικόνες και διαθέσιμες μετρήσεις πεδίου για να ανασυνθέσουν την καταστροφή.
«Μπορούμε να εξετάσουμε δορυφορικές εικόνες που ελήφθησαν πριν και μετά το συμβάν και να προσπαθήσουμε να δούμε τι έχει αλλάξει, ουσιαστικά εντοπίζοντας τι λείπει από τα βουνά στις μεταγενέστερες εικόνες», εξήγησε η Λόρεν Βάργκο, παγετωνολόγος στο Victoria University of Wellington της Νέας Ζηλανδίας.
Λίγο μετά την καταγραφή της σεισμικής δραστηριότητας, ένας κοντινός σταθμός παρακολούθησης υδάτων σταμάτησε να μεταδίδει δεδομένα, σύμφωνα με τις νεπαλικές αρχές.
Σταθμοί πιο κάτω στην κοίτη άρχισαν στη συνέχεια να βγαίνουν εκτός λειτουργίας ένας ένας. Η στάθμη του νερού στην Καλιχόλα, κοντά στα σύνορα με το Θιβέτ, έφτασε έως τα 12,3 μέτρα στις 2:14 μ.μ. (10:29 π.μ. CEST), σύμφωνα με τις αρχές.
Γιατί οι προειδοποιήσεις ίσως δεν αρκούν
Οι νεπαλικές αρχές έλαβαν για πρώτη φορά αναφορές για πλημμύρες γύρω στις 9:00 π.μ. τοπική ώρα (5:15 π.μ. CEST) και προειδοποίησαν τις κοινότητες κατά μήκος του ποταμού Μποτε Κόσι να «παραμείνουν σε ύψιστη επιφυλακή και σε ασφαλείς περιοχές».
Ωστόσο παραμένει ασαφές πόσοι άνθρωποι έλαβαν την προειδοποίηση ή πόσο χρόνο είχαν στη διάθεσή τους για να αντιδράσουν.
«Η πραγματικότητα είναι ότι, αν ζείτε σε μια κοινότητα κάτω από έναν μεγάλο παγετώνα και ενδεχομένως μια παγετωνική λίμνη όπου μπορεί να συμβεί GLOF, τότε σε κάποιο βαθμό πρόκειται για μια ωρολογιακή βόμβα», είπε ο ΜακΚάλουμ.
Ακόμη και για όσους έλαβαν προειδοποίηση, οι επιλογές θα ήταν περιορισμένες, σημείωσε ο Χατίμ Σαρίφ, υδρολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Σαν Αντόνιο.
«Το τρέξιμο δεν θα βοηθήσει», ούτε η προσπάθεια διαφυγής με όχημα, είπε στο AFP, καθώς η λάσπη και το νερό που κινούνται με μεγάλη ταχύτητα αποτελούν θανατηφόρο συνδυασμό «σαν υγρό τσιμέντο».
Η μόνη λύση είναι να ανέβει κανείς σε λόφο, τουλάχιστον έξι μέτρα ψηλότερα, εκτίμησε.