Οι τιμές στα καύσιμα παραμένουν υψηλές στην Ευρώπη, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις λόγω περιορισμένης διύλισης, διαταραχμένων ροών και έλλειψης ντίζελ.
Η προοπτική ειρήνης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών έχει οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου σε απότομες ανόδους και πτώσεις τους τελευταίους μήνες. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, διαπραγματεύτηκε μεταξύ περίπου 73 και 126 δολαρίων το βαρέλι από τα τέλη Φεβρουαρίου και την Παρασκευή κινούνταν γύρω στα 95 δολάρια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ευρωπαϊκές τιμές καυσίμων ακολούθησαν αυτές τις διακυμάνσεις. Ωστόσο, η βενζίνη και το ντίζελ παραμένουν ιδιαίτερα ακριβά, καθώς στις τιμές τους αποτυπώνονται επίσης το κόστος και η διαθεσιμότητα της διύλισης και όχι μόνο η τιμή του αργού.
Παρότι τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο στις νέες ταξινομήσεις, η βενζίνη και το ντίζελ εξακολουθούν να κινούν σχεδόν εννέα στα δέκα επιβατικά αυτοκίνητα στους δρόμους της ΕΕ. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία στόλου της ACEA, το 49,2% κινείται με βενζίνη και το 38,4% με ντίζελ, δίνοντας στα δύο καύσιμα συνολικό μερίδιο 87,6%.
Ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν μειώσει προσωρινά τους φόρους στα καύσιμα ή έχουν θεσπίσει άλλα μέτρα στήριξης από την έναρξη της ενεργειακής κρίσης, αν και η αντίδραση διαφέρει από χώρα σε χώρα. Παρ' όλα αυτά, οι τιμές βενζίνης και ντίζελ παραμένουν κοντά στα ιστορικά υψηλά τους.
Την εβδομάδα που ξεκίνησε στις 31 Αυγούστου, η βενζίνη κόστιζε κατά μέσο όρο 1,95 ευρώ το λίτρο σε όλη την ΕΕ, περίπου 4% κάτω από το υψηλό των 2,03 ευρώ του Ιουνίου 2022. Το ντίζελ διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στα 2,04 ευρώ, περίπου 3% κάτω από το ρεκόρ των 2,11 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.
Τα στοιχεία προέρχονται από το Weekly Oil Bulletin της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και περιλαμβάνουν δασμούς και φόρους. Η ιστορική σειρά δεδομένων ξεκινά τον Ιανουάριο του 2005.
«Ο βασικός λόγος για τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ της τιμής του αργού και των ευρωπαϊκών τιμών καυσίμων είναι ότι ολοένα περισσότερο πρόκειται για πρόβλημα διύλισης και προσφοράς προϊόντων και όχι απλώς για πρόβλημα προσφοράς αργού», δήλωσε στο Euronews Business ο Σουμίτ Ριτόλια, επικεφαλής αναλυτής για την προσφορά και τη μοντελοποίηση διύλισης στην Kpler.
«Το αργό μπορεί να είναι διαθέσιμο, αλλά η ικανότητα μετατροπής του στα κατάλληλα προϊόντα, ιδίως σε ντίζελ, έχει περιοριστεί σημαντικά», πρόσθεσε.
Οι τιμές του ντίζελ επηρεάζουν επίσης τα νοικοκυριά που δεν διαθέτουν αυτοκίνητα ντίζελ. Το καύσιμο κινεί μεγάλο μέρος των οδικών μεταφορών, της γεωργίας και των κατασκευών στην Ευρώπη, πράγμα που σημαίνει ότι οι παρατεταμένες αυξήσεις τιμών μπορούν τελικά να ανεβάσουν το κόστος των τροφίμων και άλλων αγαθών.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία για τον πληθωρισμό στη ζώνη του ευρώ έδειξαν ότι ο πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,3%, κυρίως λόγω της ανόδου των τιμών της ενέργειας.
Γιατί η Ευρώπη έχει έλλειψη ντίζελ
Τα αποθέματα καυσίμων στην Ευρώπη είναι χαμηλά, ενώ οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια έχουν διαταράξει την παγκόσμια προσφορά διυλισμένων προϊόντων.
Μετά τη ρωσική εισβολή μεγάλης κλίμακας στην Ουκρανία, η Ευρώπη στράφηκε σε προμήθειες ντίζελ και καυσίμων τζετ από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία και τη Μέση Ανατολή.
«Στο ντίζελ και τα καύσιμα τζετ, η Ευρώπη είναι ο μεγάλος εισαγωγέας, άρα αυτή καθορίζει τις παγκόσμιες τιμές», δήλωσε ο Άλαν Γκέλντερ, ανώτερος αντιπρόεδρος για τη διύλιση, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου στη Wood Mackenzie. «Οι τιμές είναι υψηλές εδώ, αλλά είναι υψηλές παντού. Απλώς στην Ευρώπη η κατάσταση είναι πιο έντονη, επειδή είμαστε η βασική αγορά εισαγωγών».
Με τις εξαγωγές προϊόντων από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία περιορισμένες, οι παραδοσιακοί αγοραστές ρωσικού ντίζελ, όπως η Τουρκία και η Βραζιλία, ανταγωνίζονται ολοένα περισσότερο τους Ευρωπαίους αγοραστές για προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία και άλλες περιοχές. Μια διαταραχή σε μία περιοχή μπορεί λοιπόν να περιορίσει την προσφορά σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς οι εμπορικές ροές προσαρμόζονται.
Τα περιθώρια διύλισης, που επηρεάζουν τις τιμές στην αντλία, βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με το Reuters, τα συμβόλαια για φορτία βενζίνης Eurobob E5 διαπραγματεύτηκαν με πριμ 62,07 δολάρια το βαρέλι έναντι των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης Brent, λίγο κάτω από το ρεκόρ των 62,10 δολαρίων τον Ιούνιο του 2022.
Την ίδια στιγμή, τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το ντίζελ έφτασαν σε ιστορικό πριμ 78,91 δολαρίων το βαρέλι έναντι των συμβολαίων Brent την Τρίτη, πριν υποχωρήσουν γύρω στα 77 δολάρια την Τετάρτη.
Το περιθώριο διύλισης μετρά πόσο μεγαλύτερη αξία έχουν η βενζίνη ή το ντίζελ σε σχέση με το αργό πετρέλαιο που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τους.
Ένα λίτρο που αγοράζεται σε πρατήριο καυσίμων περιλαμβάνει επομένως πολύ περισσότερα από το κόστος του αργού πετρελαίου. Η παρακάτω απεικόνιση χρησιμοποιεί πρόσφατα δεδομένα αγοράς και δείκτες της ΕΕ για να δείξει πώς το αργό, η διύλιση, η διανομή και οι φόροι συνδυάζονται στην τιμή ενός αντιπροσωπευτικού λίτρου βενζίνης. Πρόκειται για απεικόνιση και όχι για μετρημένη ανάλυση των τιμών σε επίπεδο ΕΕ.
Στην Ευρώπη, τα διυλιστήρια λειτουργούν με υψηλή δυναμικότητα, ενώ τα αποθέματα είναι χαμηλά. Δεδομένα της ολλανδικής συμβουλευτικής εταιρείας Insights Global έδειξαν ότι τα αποθέματα βενζίνης που διατηρούνται ανεξάρτητα στο κέντρο Άμστερνταμ-Ρότερνταμ-Αμβέρσα υποχώρησαν στους 752.000 τόνους στα τέλη Αυγούστου, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2021, πριν ανακάμψουν την επόμενη εβδομάδα.
Τα διυλιστήρια στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ήδη λειτουργούν σε υψηλά ποσοστά. Ο Ριτόλια ανέφερε ότι οι ρυθμοί λειτουργίας των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων βρίσκονται κοντά στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών έως τεσσάρων ετών, ενώ η αξιοποίηση των διυλιστηρίων στις ΗΠΑ έφτασε περίπου το 98% την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου. Αυτό σημαίνει επίσης ότι υπάρχει ελάχιστη διαθέσιμη επιπλέον δυναμικότητα διύλισης για να ανταποκριθεί σε μια πιθανή διαταραχή της προσφοράς.
Ο Γκέλντερ επισήμανε επίσης την επικείμενη φθινοπωρινή περίοδο συντήρησης και τον κίνδυνο τυφώνων που μπορεί να διαταράξουν τα διυλιστήρια στις ακτές του Κόλπου των ΗΠΑ. Είπε ότι τα ισχυρά περιθώρια μπορούν να ωθήσουν τους διαχειριστές να αναβάλουν εργασίες συντήρησης, προειδοποίησε όμως ότι αν αυτό συνεχιστεί για πολύ, μπορεί να δημιουργηθούν προβλήματα αξιοπιστίας και να αυξηθεί ο κίνδυνος απρογραμμάτιστων διακοπών λειτουργίας.
Για πόσο ακόμη μπορεί να παραμείνουν υψηλές οι τιμές των καυσίμων;
Σύμφωνα με τον Ριτόλια, οι τιμές της βενζίνης ενδέχεται να δεχθούν κάποια εποχική ανάσα, καθώς υποχωρεί η καλοκαιρινή ζήτηση για μετακινήσεις και η αγορά εγκαταλείπει τα ακριβότερα καύσιμα καλοκαιρινών προδιαγραφών.
«Το ντίζελ δεν διαθέτει την ίδια εποχική δικλίδα ασφαλείας, ιδίως όσο πλησιάζει η χειμερινή ζήτηση και οι αυστηρότερες προδιαγραφές, επομένως τα περιθώρια στο ντίζελ μπορεί να παραμείνουν αυξημένα το φθινόπωρο και μέσα στον χειμώνα», σημείωσε.
Οι προμήθειες ντίζελ είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, διότι οι φθινοπωρινές εργασίες συντήρησης στα διυλιστήρια μπορούν να μειώσουν την παραγωγή ακριβώς τη στιγμή που η αγορά περνά σε καύσιμα χειμερινών προδιαγραφών και η ζήτηση για θέρμανση αρχίζει να αυξάνεται.
Σύμφωνα με τους αναλυτές, οι αυξημένες εξαγωγές κινεζικού ντίζελ θα μπορούσαν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση, αν και το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο μπορούν να διατηρηθούν, δεδομένου ότι η Κίνα τείνει να δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια του εφοδιασμού της εσωτερικής αγοράς. Ο Ριτόλια πρόσθεσε ότι η Ινδία μπορεί να προμηθεύσει περισσότερα καύσιμα την Ευρώπη, καθώς διαθέτει τόσο δυναμικότητα διύλισης όσο και προϊόντα προς εξαγωγή.
Ακόμη και αν οι τιμές του αργού πετρελαίου υποχωρήσουν, αυτό δεν θα οδηγήσει απαραίτητα άμεσα σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές στα πρατήρια. Τα βασικά σημεία συμφόρησης σήμερα είναι η περιορισμένη διαθέσιμη επιπλέον δυναμικότητα διύλισης, οι ελλείψεις τελικών προϊόντων και τα χαμηλά αποθέματα.
Και οι δύο ειδικοί τόνισαν ότι μια σταθερή επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και η ανάκαμψη των εξαγωγών καυσίμων από τη Μέση Ανατολή θα είναι καθοριστικές για την αποκλιμάκωση των τιμών.
«Η συνέχιση των συγκρούσεων απλώς κρατά τις τιμές σε ανοδική πορεία, επειδή η παγκόσμια ζήτηση εξακολουθεί να ξεπερνά την παγκόσμια προσφορά», είπε ο Γκέλντερ. «Αν η κατάσταση παραταθεί, ο μόνος τρόπος να έρθει ο κόσμος σε ισορροπία είναι να περιοριστεί η ζήτηση μέσω ακόμη υψηλότερων τιμών».
Πρόσθεσε ότι οι αγορές μπορούν να αντιδράσουν γρήγορα σε μια αξιόπιστη πολιτική συμφωνία και στην αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού.
«Αν ανοίξει το Στενό, η τιμή του αργού πιθανόν θα υποχωρήσει αρκετά απότομα», είπε ο Γκέλντερ. «Το πριμ στο ντίζελ θα μειωθεί λίγο πιο αργά, αλλά θα δούμε πτώση των τιμών».
Για να δουν ουσιαστική ανακούφιση οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, οι αναλυτές συμφωνούν ότι θα πρέπει να συμβούν αρκετά πράγματα: να ανακάμψουν οι εξαγωγές προϊόντων από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, να διατηρηθεί η υψηλή διαθεσιμότητα διυλιστηρίων, να αυξηθούν οι εξαγωγές από εναλλακτικούς προμηθευτές όπως η Ινδία και η Κίνα και, σε δεύτερο χρόνο, να ανασυγκροτηθούν τα αποθέματα.
«Χωρίς όλα αυτά, ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία ντίζελ πιθανότατα θα παραμείνει έντονος», κατέληξε ο Ριτόλια.