Η ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη θέτει σε συναγερμό την Ιταλία: η Τόμπρουκ και οι βάσεις της Μόσχας στο νότιο μέτωπο της Μεσογείου βρίσκονται ολοένα και πιο στενά υπό παρακολούθηση.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ βρίσκεται εδώ και καιρό στο επίκεντρο λόγω της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας και δραστηριότητας. Όμως για την Ιταλία υπάρχει ένα ακόμη μέτωπο προς παρακολούθηση, πολύ πιο κοντά: το νότιο, με τη Λιβύη σε πρώτο πλάνο. Το ρωσικό ναυτικό κομβόι που έφτασε στην Τόμπρουκ, στα ανατολικά της χώρας, αφού διέσχισε το κεντρικό Μεσόγειο, επαναφέρει την προσοχή στη δράση της Μόσχας σε απόσταση λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων από τις ιταλικές ακτές.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες που αναλύθηκαν από ομάδες ανοικτής πηγής πληροφοριών, οι μονάδες, που παρακολουθούνταν κατά τη διέλευση από τις ιταλικές δυνάμεις, φέρονται να μεταφέρουν τεθωρακισμένα μέσα και οχήματα επιμελητείας.
Η πορεία του κομβόι προσθέτει έτσι ένα ακόμη στοιχείο στην αυξανόμενη προσοχή της Ρώμης για τις ρωσικές στρατιωτικές δραστηριότητες στη Μεσόγειο και, κυρίως, για την ενίσχυση της παρουσίας της Μόσχας στη Λιβύη, μια χώρα στρατηγικής σημασίας για την Ιταλία ως προς την ασφάλεια, την ενέργεια και τις μεταναστευτικές ροές.
Η διέλευση του κομβόι σημειώθηκε ακριβώς τις ημέρες που ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Λουτσιάνο Πορτολάνο, βρισκόταν στην Τρίπολη για να συζητήσει με τη λιβυκή στρατιωτική ηγεσία την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.
Τα ρωσικά πλοία που παρακολούθησε η Ιταλία στη Μεσόγειο
Η ομάδα που έφτασε στην Τόμπρουκ αποτελούνταν από τρεις μονάδες: τα φορτηγά πλοία Anastasiia και Yuriy Arshenevskiy και το αποβατικό Aleksandr Shabalin, κλάσης Ropucha.
Στις 10 Σεπτεμβρίου το κομβόι είχε εντοπιστεί στο κεντρικό Μεσόγειο από ένα P‑72A της ιταλικής Πολεμικής Αεροπορίας, αεροσκάφος θαλάσσιας περιπολίας, σχεδιασμένο ακριβώς για τον εντοπισμό, την ταξινόμηση και την παρακολούθηση ναυτικών επαφών.
Τα τρία πλοία είχαν επίσης σταματήσει να μεταδίδουν δημόσια τα δεδομένα του συστήματος AIS, αυτού που χρησιμοποιείται από τα σκάφη για την επικοινωνία της ταυτότητας, της θέσης, της ταχύτητας και της πορείας τους.
Ο προορισμός παρέμεινε αβέβαιος μέχρι τις δορυφορικές εικόνες της 13ης Σεπτεμβρίου. Οι εικόνες Sentinel‑2 έδειξαν το Anastasiia εντός του λιμανιού της Τόμπρουκ, το Yuriy Arshenevskiy στην είσοδο και το Aleksandr Shabalin πιο ανοιχτά.
Στις 14 Σεπτεμβρίου, επιπλέον, ένα Bombardier Challenger 650 Artemis II που χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες για αποστολές συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης πέταξε επί ώρα πάνω από το τμήμα θάλασσας μπροστά από την Τόμπρουκ, πραγματοποιώντας πολλαπλές διελεύσεις στην περιοχή. Το αεροσκάφος, αναγνωρίσιμο από το ραδιοφωνικό διακριτικό «BRIO66» και το νηολόγιο N159L, είχε απογειωθεί από τη Ρουμανία και στη συνέχεια έθεσε εκ νέου πορεία προς την Κωνστάντσα.
Τεθωρακισμένα μέσα με προορισμό την Τόμπρουκ
Όπως εξήγησε το πρακτορείο Nova (πηγή στα Ιταλικά), η φύση του φορτίου είχε ανασυντεθεί μέσω προηγούμενων δορυφορικών εικόνων, τραβηγμένων στις 13 Αυγούστου στη ρωσική ναυτική βάση του Μπαλτίισκ, στον θύλακο του Καλίνινγκραντ.
Οι εικόνες δείχνουν φορτηγά επιμελητείας Ural στο κατάστρωμα του Anastasiia και διάφορα τεθωρακισμένα μέσα κοντά στο Yuriy Arshenevskiy. Οι αναλυτές τα αναγνώρισαν ως APC (Armoured Personnel Carrier), τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού, και MRAP (Mine‑Resistant Ambush Protected), οχήματα σχεδιασμένα ώστε να αντέχουν σε νάρκες και να προστατεύουν τους επιβαίνοντες από ενέδρες.
Δεν υπάρχουν όμως επίσημες ρωσικές ή λιβυκές ανακοινώσεις για το περιεχόμενο της αποστολής ούτε για τον τελικό προορισμό της μετά την Τόμπρουκ. Το λιμάνι βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Λιβύης, υπό τον έλεγχο τωνδυνάμεων του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ**.**
Η άφιξη του κομβόι επιβεβαιώνει πάντως ότι η Τόμπρουκ έχει εξελιχθεί σε σημαντικό κόμβο για τη ρωσική στρατιωτική επιμελητεία. Ήδη τον Απρίλιο του 2024 ρωσικά πλοία είχαν εκφορτώσει στο λιμάνι πυροβολικό, τεθωρακισμένα οχήματα, φορτηγά και συστήματα εκτόξευσης ρουκετών.
Η Ρωσία και οι στρατιωτικές βάσεις στη Λιβύη
Το ζήτημα που ενδιαφέρει περισσότερο την Ιταλία υπερβαίνει όμως το συγκεκριμένο φορτίο.
Η Ρωσία έχει σταδιακά ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στη ανατολική και νότια Λιβύη μέσω του Afrikanskij Korpus, του ρωσικού Africa Corps, της δομής που υπάγεται στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας και έχει συγκεντρώσει μέρος των δραστηριοτήτων που προηγουμένως συνδέονταν μετην ομάδα Wagner.
Σύμφωνα με αναλύσεις βασισμένες σε δορυφορικές εικόνες, η ρωσική παρουσία αφορά τουλάχιστον έξι λιβυκές αεροπορικές βάσεις: al‑Khadim, al‑Jufra, al‑Qardabiya, Tamanhint, Brak al‑Shati και Maaten al‑Sarra. Σε διάφορες εγκαταστάσεις έχουν παρατηρηθεί εργασίες επέκτασης διαδρόμων, υπόστεγων, περιοχών υποστήριξης και χώρων διαμονής.
Η γεωγραφική θέση της Λιβύης καθιστά αυτό το δίκτυο ιδιαίτερα σημαντικό. Οι βάσεις επιτρέπουν στη Μόσχα να διατηρεί ένα σημείο στήριξης στη Μεσόγειο και, ταυτόχρονα, να υποστηρίζει τις δραστηριότητές της προς το Σαχέλ και άλλες περιοχές της Αφρικής.
Η Τόμπρουκ προσθέτει σε αυτό το δίκτυο ένα σημαντικό άνοιγμα προς τη Μεσόγειο. Και η θέση της καθιστά το ζήτημα ιδιαιτέρως ευαίσθητο για την Ιταλία.
Γιατί η Λιβύη είναι τόσο σημαντική για την Ιταλία
Η γεωγραφική απόσταση είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Ιταλία και Λιβύη έχουν εδραιωμένες οικονομικές, ενεργειακές και σχέσεις ασφάλειας, και η Ρώμη θεωρεί τη σταθερότητα της βορειοαφρικανικής χώρας άμεσα συνδεδεμένη με τα εθνικά της συμφέροντα.
Το υπογράμμισε ο ίδιος ο Πορτολάνο κατά την επίσκεψή του στην Τρίπολη στις 10 Σεπτεμβρίου. «Η Λιβύη παραμένει μια χώρα κρίσιμη για την προστασία των ζωτικών και στρατηγικών συμφερόντων της Ιταλίας», δήλωσε ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, επισημαίνοντας ως προτεραιότητες την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, των παράνομων διακινήσεων και της παράτυπης μετανάστευσης.
Ο Πορτολάνο αναφέρθηκε επίσης στην προστασία των ενεργειακών υποδομών και τη συνέχεια των προμηθειών φυσικού αερίου και πετρελαίου από τη Λιβύη ως στρατηγικούς στόχους για την ενεργειακή ασφάλεια της Ιταλίας. Στην ίδια συνάντηση Ιταλία και Λιβύη συμφώνησαν να ενισχύσουν τη στρατιωτική συνεργασία, από την εκπαίδευση και την κατάρτιση, συμπεριλαμβανομένου του κυβερνοχώρου και των Ειδικών Δυνάμεων.
Η Ιταλία είναι επίσης παρούσα στη χώρα με τη διμερή αποστολή MIASIT, αφιερωμένη στην υποστήριξη και εκπαίδευση των λιβυκών δυνάμεων, και συμμετέχει στην ευρωπαϊκή επιχείρηση EUNAVFOR MED IRINI, που έχει ως κύριο έργο τον έλεγχο του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ προς τη Λιβύη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η ρωσική παρουσία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη Ρώμη: όχι επειδή τα ρωσικά πλοία συνιστούν από μόνα τους άμεση απειλή για το ιταλικό έδαφος, αλλά επειδή η Μόσχα εδραιώνει ένα στρατιωτικό δίκτυο στη νότια πλευρά της Μεσογείου, ακριβώς σε μια χώρα που η Ιταλία θεωρεί στρατηγικό συμφέρον.
Από τη Συρία στη Λιβύη, η Μόσχα αναζητεί νέες διαδρομές στη Μεσόγειο
Η ενίσχυση της ρωσικής παρουσίας στη Λιβύη πρέπει επίσης να εξεταστεί υπό το πρίσμα της κατάστασης στη Συρία.
Ένα ακόμη ρωσικό κομβόι, αποτελούμενο από τέσσερα πλοία, έφτασε στις αρχές Σεπτεμβρίου στο συριακό λιμάνι της Ταρτούς, όπου η Μόσχα διατηρεί στρατιωτική παρουσία στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας με τη Δαμασκό. Το Reuters επιβεβαίωσε την άφιξη των πλοίων στις 7 Σεπτεμβρίου και την επακόλουθη εκφόρτωση εφοδίων.
Η Λιβύη μπορεί επομένως να αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερη σημασία στο ρωσικό δίκτυο επιμελητείας στη Μεσόγειο, ιδίως καθώς η Μόσχα αναδιοργανώνει την παρουσία της μετά την πτώση του καθεστώτος Μπασάρ αλ Άσαντ.
Για την Ιταλία αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κρατά υπό στενή παρακολούθηση όχι μόνο την κίνηση των ρωσικών πλοίων μπροστά από τις ακτές της, αλλά και όσα συμβαίνουν στη νότια όχθη της Μεσογείου.
Το ιταλικό Πολεμικό Ναυτικό έχει ήδη περιγράψει τον έλεγχο των ρωσικών μονάδων και των πλοίων της λεγόμενης «στόλου-σκιά» ως μέρος των δραστηριοτήτων επιτήρησης στη Μεσόγειο. Και τους τελευταίους μήνες ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού, ναύαρχος Τζουζέπε Μπερούτι Μπεργκότο, είχε εξηγήσει ότι τα πλοία και τα υποβρύχια της Ρωσίας που βρίσκονται στη Μεσόγειο παρακολουθούνται. «Ξέρουμε πού βρίσκονται και γενικά τι κάνουν. Η Μεσόγειος είναι χωρισμένη σε περιοχές αρμοδιότητας ΝΑΤΟ. Όλα τα ρωσικά πλοία και τα ρωσικά υποβρύχια που βρίσκονται στη Μεσόγειο ελέγχονται» είχε δηλώσει ο Μπερούτι Μπεργκότο στην Corriere della Sera τον Ιανουάριο του 2026.
Το κομβόι που έφτασε στην Τόμπρουκ καθιστά λοιπόν πιο χειροπιαστό ένα στοιχείο που για τη Ρώμη βρίσκεται εδώ και καιρό στο ραντάρ: ο στρατηγικός ανταγωνισμός στη Μεσόγειο δεν εξελίσσεται μόνο βόρεια και ανατολικά, αλλά και σε απόσταση λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων από τις ιταλικές ακτές.