Η μείωση του φόρου εισοδήματος (IRS) και τα μπόνους στις συντάξεις προσφέρουν ανάσα σε περίοδο πληθωρισμού και μέτρων επιστροφής. Ωστόσο, τα προβλήματα μπορεί να επιδεινωθούν λόγω της διεθνούς συγκυρίας.
Αυτή την Πέμπτη, η πορτογαλική κυβέρνηση θα αποφασίσει και τυπικά, στο Υπουργικό Συμβούλιο, να χορηγήσει το μπόνους για τους συνταξιούχους και μείωση των κλιμακίων του φόρου εισοδήματος (IRS) για τους εργαζομένους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι συνταξιούχοι με συντάξεις έως 1.611 ευρώ θα λάβουν ένα έκτακτο επίδομα τον Δεκέμβριο, μεταξύ 100 και 200 ευρώ, συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ.
Ο φόρος εισοδήματος (IRS) θα μειωθεί μέχρι το 6ο κλιμάκιο, σε ποσό έως 400 εκατ. ευρώ. Όμως, λόγω της προοδευτικότητας, θα επηρεαστούν και τα υψηλότερα κλιμάκια. Το μέτρο θα εφαρμοστεί από τον Νοέμβριο.
Στο κοινοβούλιο, ο πρωθυπουργός, Λουίς Μοντενέγκρο, δήλωσε ότι η μείωση του IRS αποσκοπεί στο «να στηριχθεί η μεσαία τάξη».
«Οι οικογένειες δεν αντέχουν άλλο»
Η πορτογαλική κυβέρνηση (συνασπισμός AD, κεντροδεξιά) έκανε αυτές τις ανακοινώσεις την περασμένη εβδομάδα, στη διάρκεια συζήτησης για μια πρόταση δυσπιστίας, που απορρίφθηκε. Νωρίτερα, ο πρωθυπουργός είχε υπερασπιστεί την κοινωνική και οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων για την αύξηση των καυσίμων.
Την προηγουμένη, το πετρέλαιο κίνησης στην Πορτογαλία είχε φθάσει στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών και η βενζίνη στο υψηλότερο επίπεδο από την εισβολή στην Ουκρανία. Αυτή τη φορά, η αύξηση προκάλεσε διαδηλώσεις. Σε μια πορεία με αυτοκίνητα σε αργή ταχύτητα προς το διυλιστήριο της Galp, στο Σίνες, υπήρχαν πλακάτ που έγραφαν «οι οικογένειες δεν αντέχουν άλλο».
Ο οικονομολόγος Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος θεωρεί τα μέτρα αυτά θεμιτά, ως «επιστροφή σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη», διαφωνεί όμως με τον τρόπο.
«Θεωρώ ότι είναι μέτρα δημοσιονομικής πολιτικής και ότι θα έπρεπε να είναι μέτρα πιο δομικού χαρακτήρα, αποτυπωμένα στον Κρατικό Προϋπολογισμό», λέει ο καθηγητής που συντονίζει την επιστημονική περιοχή της Οικονομίας και Διοίκησης στο Universidade Europeia.
**«**Η κυβέρνηση σίγουρα έχει καλή πρόθεση, αλλά θεωρώ ότι ίσως δεν είναι ο καλύτερος τρόπος να γίνεται δημοσιονομική πολιτική. Η δημόσια πολιτική δεν μπορεί κάθε χρόνο να εξαρτάται από το αν υπάρχει χρήμα στο ταμείο, έτσι δεν είναι;», διερωτάται.
Μηχανισμός επιστροφής
Και, πράγματι, χρήματα υπάρχουν. Ο φορολογικός σύμβουλος Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου υπενθυμίζει ότι, με την αύξηση των τιμών, το κράτος εισέπραξε περισσότερους φόρους.
**«**Τα έσοδα από τον ΦΠΑ στα καύσιμα αυξάνονται όσο αυξάνεται η τιμή των καυσίμων. Γιατί; Διότι διευρύνεται η βάση στην οποία επιβάλλεται ο φόρος», λέει ο φοροτεχνικός, αναφερόμενος στον φόρο στην κατανάλωση.
**«**Εδώ έχουμε απλώς έναν ακόμη μηχανισμό επιστροφής, σε αυτή την περίπτωση μέσω του IRS, με τον οποίο δεν θα μπορούσα να συμφωνώ περισσότερο», υποστηρίζει ο Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου.
«Και στη συνέχεια το μπόνους στους συνταξιούχους είναι ένα κάπως πολιτικό μέτρο, αλλά δεν με σκανδαλίζει, δεδομένων των χαμηλών συντάξεων που υπάρχουν στην Πορτογαλία», καταλήγει ο φοροτεχνικός.
Και ο Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος συμφωνεί ότι το κράτος συγκέντρωσε περισσότερα έσοδα από τον ΦΠΑ με την άνοδο της τιμής των καυσίμων, ποσό που, «σύμφωνα με την κυβέρνηση, μπορεί να φθάσει περίπου τα 700 εκατ. ευρώ». Υπενθυμίζει όμως επίσης τη μείωση του φόρου στα πετρελαιοειδή (ISP).
«Είναι αλήθεια ότι αυτά τα έσοδα θα πρέπει να εξουδετερώνονται μέσω της μείωσης του ISP, ακριβώς για να αποφευχθεί το να επωφελείται φορολογικά το κράτος από την άνοδο των τιμών των καυσίμων», εξηγεί.
Παρά ταύτα, η αύξηση των εσόδων από τον ΦΠΑ καλύπτει και άλλα προϊόντα πέρα από τα καύσιμα.
«Σε τελική ανάλυση, αν το κράτος εισπράττει περισσότερα έσοδα επειδή οι τιμές έχουν αυξηθεί και οι οικογένειες πληρώνουν περισσότερα για τα ίδια αγαθά και υπηρεσίες, μου φαίνεται θεμιτό ένα μέρος αυτού του έκτακτου φορολογικού κέρδους να μπορεί να επιστραφεί στους φορολογουμένους.»
Υψηλοί φόροι και πολλά κλιμάκια
Οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι οι φόροι είναι υπερβολικά υψηλοί στην Πορτογαλία.
«Σε ό,τι αφορά τη μείωση των φόρων ή την επιστροφή χρημάτων στους πολίτες, συνήθως συμφωνώ», λέει ο Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου.
Ο φοροτεχνικός υποστηρίζει ότι ο φόρος εισοδήματος, το IRS, «είναι εξαιρετικά υψηλός στην Πορτογαλία. Δηλαδή, οι άνθρωποι που εργάζονται τιμωρούνται ιδιαίτερα μέσω της φορολογίας».
Ο Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος, από την πλευρά του, υποστηρίζει μια απλούστευση του συστήματος του IRS.
«Θα μπορούσαν να υπάρχουν λιγότερα κλιμάκια, να υπάρχει μικρότερη προοδευτικότητα, γιατί η σημερινή είναι απολύτως ασφυκτική», υποστηρίζει.
Και μείωση του ΦΠΑ;
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει μια διαφορετική προσέγγιση: μειώσεις στον ΦΠΑ. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS, κεντροαριστερά) ζητεί μηδενικό ΦΠΑ στα βασικά αγαθά και επίσης το Chega (άκρα δεξιά) δηλώνει ότι σκοπεύει να προχωρήσει σε πρόταση προς αυτή την κατεύθυνση.
Ομως ο Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου υπενθυμίζει ότι το μέτρο μπορεί να είναι δύσκολο να εφαρμοστεί.
**«**Η μείωση του ΦΠΑ είναι τεχνικά πολύ δύσκολη, γιατί αν μεταφερόταν σε χαμηλότερο συντελεστή, η διαφορά στα έσοδα θα ήταν τέτοια που η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να τη διαχειριστεί. Δεν μπορεί να μειωθεί ο συντελεστής από 23% σε 22% ή 21%, όπως είδα σε ορισμένα ρεπορτάζ, αυτό δεν είναι δυνατό», λέει ο φοροτεχνικός, προσθέτοντας ότι στο μέλλον μπορεί να μην υπάρχει αυτός ο δημοσιονομικός χώρος.
«Πιστεύω ότι, δεδομένων των διεθνών συνθηκών, της ανόδου της τιμής του πετρελαίου, οι οικονομίες στην Ευρώπη και σε άλλες χώρες του κόσμου πιθανότατα θα αρχίσουν να επιβραδύνουν. Και πιθανότατα το φορολογικό καλάθι δεν θα συνεχίσει να αυξάνεται μόνιμα.»
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζουν οι ίδιες τους συντελεστές ΦΠΑ, αυτοί όμως πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο της κοινοτικής οδηγίας για τον φόρο (πηγή στα Πορτογαλικά).
«Η μείωση του ΦΠΑ, για παράδειγμα από τον ανώτατο στον ενδιάμεσο ή ακόμη και στον ελάχιστο συντελεστή, θα εξαρτιόταν από την έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», εξηγεί ο Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος, προσθέτοντας ότι ένα από τα μειονεκτήματα του ΦΠΑ είναι πως αποτελεί έναν αδιαφοροποίητο φόρο.
«Ο ΦΠΑ είναι ένας φόρος που επιβαρύνει όλους με τον ίδιο τρόπο. Εκείνους που χρειάζονται περισσότερη στήριξη και όσους δεν χρειάζονται στήριξη.»
Παρ' όλα αυτά, ο καθηγητής Οικονομικών θεωρεί ότι αυτό το μέτρο μπορεί τελικά να αποδειχθεί «μια αναγκαιότητα», μια εξαίρεση σε ένα σκηνικό ανόδου της τιμής των καυσίμων που «αναπόφευκτα θα επεκταθεί και στο υπόλοιπο της οικονομίας».
«Θα έλεγα ότι το μέτρο της γενικευμένης μείωσης του ΦΠΑ, ιδίως για τα βασικά αγαθά, δεν είναι ένα μέτρο που θεωρώ αδικαιολόγητο. Το αντίθετο, ίσως είναι το πιο αποτελεσματικό μέτρο, επειδή είναι γενικευμένο και η πλειονότητα των Πορτογάλων έχει πολύ χαμηλούς μισθούς», εξηγεί.
«Νομίζω ότι αυτό θα πάρει χρόνια»
Αυτή τη στιγμή, η διεθνής συγκυρία δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή. Την περασμένη Πέμπτη, στη Φρανκφούρτη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προχώρησε εκ νέου σε αύξηση των επιτοκίων. Τότε, η πρόεδρος της ΕΚΤ, η Κριστίν Λαγκάρντ, προειδοποίησε για πληθωριστικές πιέσεις λόγω της σύρραξης στη Μέση Ανατολή.
Οι δύο ειδικοί, στους οποίους μίλησε η Euronews, εμφανίζονται εξίσου απαισιόδοξοι για το μέλλον.
«Δεν ξέρω αν οι τιμές των καυσίμων θα ξαναπέσουν στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από τον πόλεμο, δεδομένης όλης της αστάθειας που υπάρχει στη Μέση Ανατολή και σε άλλα μέρη του κόσμου», λέει ο Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου, αναφερόμενος στον πόλεμο στην Ουκρανία και στους αποκλεισμούς στα στενά του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
«Βρισκόμαστε σε μια περίοδο μεγάλης αστάθειας, νομίζω ότι αυτό δεν θα λυθεί γρήγορα. Και ποτέ δεν πίστεψα ότι αυτός ο πόλεμος θα λυνόταν γρήγορα, νομίζω ότι αυτό θα πάρει χρόνια», προσθέτει.
«Στην πραγματικότητα, η κρίση διαρκεί. Και όχι μόνο διαρκεί, αλλά βαθαίνει», υποστηρίζει ο Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος.
Ο καθηγητής στο Universidade Europeia θεωρεί ότι η κυβέρνηση επίσης λαμβάνει υπόψη αυτό το σενάριο.
«Με ένα δημοσιονομικό πλεόνασμα άνω των 2 δισ. ευρώ, η αλήθεια είναι ότι αυτή η κυβέρνηση παρέμεινε ανυποχώρητη σε ό,τι αφορά τη στρατηγική της. Και, από τη σκοπιά μου, παρέμεινε ανυποχώρητη επειδή θεώρησε εξαρχής ότι αυτή η κρίση, που βιώνουμε εδώ και πάνω από έξι μήνες, ήταν κρίση με διάρκεια.»
Η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά οι μισθοί είναι χαμηλοί
Στο κοινοβούλιο, ο Πορτογάλος πρωθυπουργός είπε ότι αυτά τα μέτρα «είναι δυνατά μόνο χάρη στο οικονομικό αποτέλεσμα της Πορτογαλίας και στη σωστή δημοσιονομική και χρηματοοικονομική διαχείριση της κυβέρνησης».
Ο Λουίς Μοντενέγκρο αναφέρθηκε επίσης στην ανάπτυξη της πορτογαλικής οικονομίας, λέγοντας ότι έχει «την καλύτερη οικονομική επίδοση στην Ευρώπη και τη μεγαλύτερη αύξηση της απασχόλησης στην Ευρώπη». Αυτό παρότι, σύμφωνα με την Eurostat, δεν ήταν η χώρα με τη μεγαλύτερη αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) στο δεύτερο τρίμηνο, αλλά η έβδομη, μαζί με την Κύπρο (συν 0,8%).
«Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια καλή περίοδο, είμαστε ανάμεσα στις έξι ή επτά καλύτερες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και συνήθως αυτό δεν συμβαίνει, όπως ξέρετε· συνήθως βρισκόμαστε πιο κοντά στο τέλος», λέει ο Τιάγου Καϊάντου Γκερέιρου, επισημαίνοντας τη συμβολή ορισμένων κλάδων, όπως ο τουρισμός.
Όμως ο φοροτεχνικός λέει επίσης ότι αυτό δεν είναι λόγος για υπερβολές αισιοδοξίας.
«Πράγματι βρισκόμαστε σε μια αρκετά ικανοποιητική περίοδο ανάπτυξης, σε σχέση με την ευρωπαϊκή οικονομία, η οποία είναι λίγο δυναμική. Πρόκειται για μία από τις οικονομίες που αναπτύσσονται λιγότερο στον κόσμο. Γι’ αυτό, δεν υπάρχει λόγος για ευφορία με αυτό το ζήτημα.»
Ο Ζουάου Ροντρίγκες ντος Σάντος υπενθυμίζει τους χαμηλούς μισθούς που επικρατούν στην Πορτογαλία, κάτι που κάνει ώστε η παρέμβαση στον φόρο εισοδήματος να μην λύνει τα προβλήματα του εισοδήματος των νοικοκυριών.
«Δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Στην Πορτογαλία, το 75% όσων είναι εγγεγραμμένοι στην κοινωνική ασφάλιση έχει μισθούς έως 1.000 ευρώ», λέει ο καθηγητής.