Η «Φόνισσα» επέστρεψε στην Σκιάθο: Η συμπαραγωγή ΕΛΣ & Εθνικού Θεάτρου καθήλωσε το κοινό

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗΝ ΣΚΙΑΘΟ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη επέστρεψε στην Σκιάθο, αυτή τη φορά σε μορφή μελοδράματος και παρουσιάστηκε για μια και μοναδική βραδιά, στις 21 Σεπτεμβρίου στην Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας. Η συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του Εθνικού Θεάτρου έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο νησί των Σποράδων, με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη να ερμηνεύει καθηλωτικά όλους τους χαρακτήρες του έργου.

Αφού ενσάρκωσε με μεγάλη επιτυχία την Φραγκογιαννού στη μεγάλη οθόνη, στην ταινία της Εύας Νάθενα, η ηθοποιός μέσα από την πυρετική της αφήγηση και με τη σύμπραξη των 13 μουσικών του Ergon Ensemble, ανέδειξε εντυπωσιακά τη δύναμη και την ένταση του διηγήματος, καθώς και το αξεπέραστο γλωσσικό ιδίωμα του κοσμοκαλόγερου των ελληνικών γραμμάτων στον προαύλιο χώρο της επιβλητικής Μονής. Από εκεί μάλιστα πέρασε η φόνισσα Χαδούλα, στην προσπάθειά της να διαφύγει της σύλληψης και βρεθεί στη συνέχεια μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης δικαιοσύνης στο πέρασμα του Αγίου Σώστη.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη μίλησε στο Euronews για αυτή τη νέα ερμηνεία της Φραγκογιαννούς αλλά και τι διαφορετικό φέρνει το συγκεκριμένο έργο:

«Η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη είναι ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας και για την ηθοποιό που καλείται να την ερμηνεύσει, είναι πραγματικά μια τεράστια τιμή και πολύ μεγάλη πρόκληση. Μετά την ταινία της Εύας Νάθενα λοιπόν, μερικά χρόνια νωρίτερα, επιστρέφω σε αυτό το νέο έργο που βασίζεται στην όπερα του Γιώργου Κουμεντάκη, που έχει γίνει πια μελόδραμα. Δεν έχουμε δηλαδή καθόλου τραγουδιστές. Όλο είναι μια αφήγηση. Είναι μια τεράστια πρόκληση για μένα το να φέρω την αφήγηση πάρα πολύ σωστά πάνω στα συγκεκριμένα μέτρα της μουσικής. Θέλει τεράστια ακρίβεια και πολύ μεγάλη συνεργασία με τον μαέστρο και με την ορχήστρα βεβαίως. Συνομιλώ διαρκώς με τη μουσική και τα υπέροχα όργανα, όπως το βιολί και το βιολοντσέλο.

Αυτό σημαίνει ότι δεν είμαι ελεύθερη στο να διαβάσω και να ερμηνεύσω όπως εγώ θα έκανα, αν ήμουν μόνη μου, μια σκέτη φωνή. Αλλά αυτό ακριβώς είναι και το πολύ ωραίο: αυτά τα όρια που μπαίνουν, με κάνουν και μένα να είμαι σε συνεχή εγρήγορση. Φυσικά υπάρχει η υπέροχη γλώσσα του Παπαδιαμάντη, αυτή η λόγια γλώσσα, η καθαρεύουσα, την οποία φυσικά πρέπει να μελετήσει πολύ καλά ο ηθοποιός για να καταλάβει πρώτα εκείνος τα νοήματα, ώστε να μπορέσει να τα μεταδώσει και στον κόσμο. Και φυσικά όταν ο ρυθμός είναι πάρα πολύ γοργός, είναι και ένα στοίχημα να μπορέσεις πραγματικά να αποδώσεις την ατμόσφαιρα με την απαιτούμενη ταχύτητα, αλλά να υπάρχει και μία καθαρότητα στα νοήματα.

Φυσικά διαβάζοντας, προσπαθώ να αποδώσω και τη διαφορετικότητα των προσώπων. Δηλαδή αλλιώς μιλάει η Φραγκογιαννού, αλλιώς οι κόρες της, αλλιώς κάποιος βοσκός. Και όλα αυτά πρέπει να γίνουν σε ακαριαίες ταχύτητες και έχοντας το ένα μου μάτι συνεχώς τον μαέστρο. Είναι καταπληκτικό. Είναι μια άσκηση ετοιμότητας, εγρήγορσης και φυσικά ατμόσφαιρας. Με συγκινεί βαθύτατα που βρίσκομαι στη Σκιάθο, στον τόπο που εκτυλίσσεται το διήγημα. Είναι μεγάλη χαρά κι ευθύνη ταυτόχρονα. Μου δίνεται η δυνατότητα να μπω ακόμη πιο βαθιά μέσα στο κείμενο».

Πώς είναι να ερμηνεύει αυτή τη λογοτεχνική ηρωίδα όχι πλέον σε μια ταινία, αλλά σε ένα μουσικοθεατρικό έργο;

«Το γεγονός ότι η Φόνισσα είναι τόσο ευρέως γνωστή και διαδεδομένη, μου δημιουργεί μια τεράστια ευθύνη. Γιατί πάντα όταν έχεις να κάνεις με τη μεταφορά ενός πολύ γνωστού λογοτεχνικού έργου, στο σινεμά, την τηλεόραση ή στο θέατρο, έχεις να κάνεις με την άποψη και την ιδέα που έχουν ήδη σχηματίσει όλοι οι αναγνώστες για το κείμενο και τους ήρωες. Φυσικά και ο σκηνοθέτης έχει τη δική του άποψη για το έργο. Αυτός σε καθοδηγεί και πάντα ο ηθοποιός πρέπει να είναι το καλύτερο όργανο για να υπηρετήσει την άποψη αυτή.

Η ανάγνωση της Εύας Νάθενα ήταν κάτι διαφορετικό. Είχε μια πολύ βαθιά φεμινιστική άποψη, μια ανάγνωση που βασίζεται πάρα πολύ στα σύγχρονα γεγονότα που βιώνουμε και στη θέση της γυναίκας και τότε και τώρα, με την έμφυλη βία και όλα αυτά τα στοιχεία που έχουν βγει πια στη δημοσιότητα και για το πώς ήταν τα πράγματα τότε. Στη σημερινή παραγωγή έχουμε να κάνουμε με το αυθεντικό κείμενο. Οπότε η παλιότερη εμπειρία μου, μέσα από τα γυρίσματα της ταινίας φυσικά υπάρχει εδώ, με ακολουθεί, αλλά βέβαια είναι ένα διαφορετικό είδος τέχνης».

Στο διήγημα που έγραψε ο Σκιαθίτης συγγραφέας το 1903, κεντρική ηρωίδα είναι η Χαδούλα ή Φραγκογιαννού (η γυναίκα του Γιάννη Φράγκου), μια βασανισμένη μεσόκοπη γυναίκα που έχει αναλώσει τη ζωή της υπηρετώντας τους άλλους: γονείς, σύζυγο, παιδιά, εγγόνια. Απαυδισμένη και αντιλαμβανόμενη τη δυσμενή θέση των γυναικών σε φτωχές, αγροτικές κοινωνίες όπως η δική της, καταλήγει να πιστέψει ότι είναι αποστολή της να απαλλάξει τον κόσμο από τα κορίτσια. Ξεκινά στραγγαλίζοντας τη νεογέννητη εγγονή της και κατόπιν συνεχίζει σκοτώνοντας και άλλα κορίτσια.

Η νέα αυτή μουσικοθεατρική παραγωγή είναι μια συνεπτυγμένη εκδοχή για σύνολο δωματίου της ομώνυμης όπερας του Γιώργου Κουμεντάκη, που έκανε πρεμιέρα πριν από 12 χρόνια στο Μέγαρο Μουσικής, σημειώνοντας τεράστια επιτυχία. Το μουσικό έργο επιστρέφει τώρα, μέσα από μια διαφορετική προσέγγιση:

«Τα τελευταία χρόνια βλέπω ότι αρκετά έργα τα οποία είχα γράψει στο παρελθόν, πολλοί εμπνευσμένοι καλλιτέχνες τα παίρνουν και φτιάχνουν πάνω σε αυτά, άλλα έργα, όπως συμβαίνει και με το σημερινό, τη Φόνισσα, που έκαναν ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος και ο Γιάννης Σαμπροβαλάκης. Έγινε μελόδραμα και αυτό που είναι πολύ συγκινητικό είναι ότι όταν έχεις τόσους σπουδαίους καλλιτέχνες-μουσικούς, γιατί αυτό έγινε για την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και για το Ergon Ensemble, μεταμορφώνεται το έργο μου με έναν τέτοιο τρόπο, που ακούγοντάς το είναι σαν να αποκτά ξανά μια καινούργια ζωή. Είναι σαν η ιστορία αυτή να έχει περάσει στην αφηγηματική της διάσταση. Ακούς όλο το έργο του Παπαδιαμάντη, ακούς αποσπάσματα, αλλά έχεις όλη την εικόνα του Παπαδιαμάντη, όπως θα έλεγε κανείς σε ένα παραμύθι» επισημαίνει ο συνθέτης Γιώργος Κουμεντάκης.

Τη δραματουργική επεξεργασία του διάσημου διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, τη διασκευή της μουσικής του Γιώργου Κουμεντάκη για μικρό μουσικό σύνολο και τη μουσική διεύθυνση υπογράφει ο αρχιμουσικός Μάρκελλος Χρυσικόπουλος. Η μεταγραφή για μικρό μουσικό σύνολο φέρει την υπογραφή του μουσικολόγου, κλαρινετίστα και Αναπληρωτή Καθηγητή στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Γιάννη Σαμπροβαλάκη. Πώς προέκυψε όμως η ιδέα γι’ αυτό το μελόδραμα;

«Η αρχή του όλου εγχειρήματος είναι προφανώς η όπερα του Γιώργου Κουμεντάκη. Είναι μια εξαιρετική ελληνική όπερα. Τονίζω το ελληνική, γιατί με έναν καταπληκτικό τρόπο αυτή η ελληνικότητα που υπάρχει, που εγκυμονείται και εκδηλώνεται σε αυτή την όπερα, ούτε περιορίζεται ούτε αναλώνεται στην ίδια την ελληνικότητά της. Είναι ένα πολύ σπουδαίο έργο, άρα δεν ετίθετο ποτέ ζήτημα να το αλλάξουμε για να βελτιωθεί περισσότερο.

Χρησιμοποιώντας το αυθεντικό κείμενο του Παπαδιαμάντη, ανέδειξα περισσότερο την ποιότητα αυτής της μουσικής παρά οτιδήποτε άλλο. Η κινητήριος δύναμη για μένα λοιπόν ήταν περισσότερο η ζήλια. Πώς θα μπορούσα εγώ ο ίδιος να συμμετέχω στην όπερα του Γιώργου Κουμεντάκη και πώς θα μπορούσα να φτιάξω χώρο για μένα και για το πώς αντιλαμβάνομαι αυτή τη μουσική και βέβαια αυτό το έργο.

Αυτό που ήταν καταλυτικής σημασίας όμως για να ασχοληθώ με την Φόνισσα, ήταν η συνειδητοποίηση μέσα στην τρομακτική και αινιγματική, με κάποιο τρόπο, περίοδο του κορωνοϊού που όλοι περάσαμε, του πού μπορεί να οδηγήσει μια κοινωνία, μια κοινότητα, μια οικογένεια, αυτή η αίσθηση απομόνωσης, ανάγκης κι εγκλεισμού. Την περίοδο του κορωνοϊού λοιπόν, η Φόνισσα, ως θέμα και καθαυτό το κείμενο του Παπαδιαμάντη, μου φάνηκαν πολύ πιο επίκαιρα από ότι μου είχαν φανεί μερικά χρόνια πριν, όταν είχα πρωτοδεί και ενθουσιαστεί με την όπερα του Γιώργου Κουμεντάκη. Έτσι αποφάσισα να ζητήσω την ευχή του, όχι για να αλλάξω το ίδιο το έργο, αλλά για να το φωτίσω με έναν διαφορετικό τρόπο» αναφέρει ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος_._

Τι ήταν αυτό που άλλαξε στο έργο; «Έχω αφαιρέσει προφανώς όλα τα λυρικά μέρη, όλα τα μέρη που τραγουδιούνται. Κάποιες μελωδίες τις έχω κρατήσει σε όργανα. Η όλη ενορχήστρωση, χάρη στη δουλειά του Γιάννη Σαμπροβαλάκη, έχει περιοριστεί σε δεκατρείς μουσικούς. Θέλω να πιστεύω ότι αυτό που κάνουμε, αυτό που έχω στο μυαλό μου, δεν καταχράται με κάποιο τρόπο της επιτυχίας της Φόνισσας του Κουμεντάκη, της Φόνισσας της Εύας Νάθενα, αλλά βρήκε έναν τρόπο να δημιουργήσει έναν χώρο αποκλειστικά δικό της. Θα ακούσετε αποσπάσματα του διηγήματος. Έχω κόψει το έργο κρατώντας ό,τι θεωρούσα σημαντικό: όλους τους φόνους, όλες τις εμμονές του Παπαδιαμάντη, όπως την εμμονή για την προίκα που ήταν και το βασικό κίνητρο όλης της υπόθεσης. Τα πάντα είναι εκεί, αλλά με έναν πάρα πολύ άμεσο, απλό και γραμμικό τρόπο».

Η παράσταση στην Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας πραγματοποιήθηκε σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Σκιάθου. Ο Δήμαρχος Σκιάθου, Θοδωρής Τζούμας επισημαίνει: «Είναι πολύ σημαντικό που η πρεμιέρα της συγκεκριμένης παραγωγής έγινε στην Σκιάθο. Κάθε νέα προσέγγιση στο έργο του μεγάλου συγγραφέα αποκτά ιδιαίτερη διάσταση στον τόπο που τόσο αγάπησε. Οι Σκιαθίτες νιώθουμε πως έχουμε κληρονομήσει τον Παπαδιαμάντη. Εκείνος βέβαια δεν μας έχει ανάγκη. Το έργο του θα βρίσκεται εκεί και πολύ πιο μετά από εμάς. Η δική μας ευθύνη και ηθική υποχρέωση είναι ως κοινότητα να προστατεύουμε όλους αυτούς τους τόπους που αγάπησε και ύμνησε -μαζί με τους ανθρώπους- και να τους παραδώσουμε και στους επόμενους. Να προστατεύσουμε ό,τι ακόμα σώζεται και ευτυχώς σώζονται πολλά».

Μετά την πρεμιέρα στην Σκιάθο, η Φόνισσα θα παρουσιαστεί στις 5 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη στο Βασιλικό Θέατρο, στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων, και στη συνέχεια, από τις 23 έως τις 25 Οκτωβρίου, στην Αθήνα, στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Μελόδραμα • Νέα παραγωγή

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης / Γιώργος Κουμεντάκης

Η φόνισσα

Δραματουργία, μουσική διεύθυνση: Μάρκελλος Χρυσικόπουλος

Μεταγραφή για μικρό μουσικό σύνολο: Γιάννης Σαμπροβαλάκης

Ερμηνεύει η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη

Ενδυματολογική Επιμέλεια: Εύα Νάθενα

Συμμετέχει το Ergon Ensemble

Μουσική προετοιμασία: Σοφία Ταμβακοπούλου

Φωτογραφίες: Γιάννης Αντώνογλου

Βίντεο: Μιχάλης Ασθενίδης

Μια συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Εθνικό Θέατρο

Παραστάσεις:

5 Οκτωβρίου 2026 | Βασιλικό Θέατρο | Θεσσαλονίκη

Τα εισιτήρια έχουν εξαντληθεί.

23-25 Οκτωβρίου 2026 | Εθνικό Θέατρο | Κεντρική Σκηνή

Εισιτήρια