Σε αδιέξοδο φαίνεται να έχουν οδηγηθεί οι συνομιλίες για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα, σύμφωνα με πληροφορίες της The Telegraph, την ώρα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέρχεται δυναμικά στο ζήτημα με άρθρο του στον Guardian
Σε αδιέξοδο φαίνεται να έχουν οδηγηθεί οι συνομιλίες για το μέλλον των Γλυπτών του Παρθενώνα, σύμφωνα με πληροφορίες της The Telegraph, την ώρα που ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέρχεται δυναμικά στο ζήτημα με άρθρο του στον Guardian, θέτοντας ως βασική προϋπόθεση την οριστική επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ελλάδα είχε επαναφέρει το 2021 τις διαπραγματεύσεις με το Βρετανικό Μουσείο, στο πλαίσιο της προσπάθειάς της να πετύχει την επιστροφή των αρχαιολογικών γλυπτών που μεταφέρθηκαν στη Βρετανία στις αρχές του 19ου αιώνα.
Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα της Telegraph, οι συνομιλίες ουσιαστικά έχουν διακοπεί, καθώς στην Αθήνα επικρατεί έντονη απογοήτευση για την έλλειψη προόδου. Αυτή τη στιγμή δεν διεξάγονται διαπραγματεύσεις και δεν φαίνεται να υπάρχει σχέδιο για την επανέναρξή τους, πάντα σύμφωνα με την βρετανική εφημερίδα.
Η νέα παρέμβαση του Έλληνα πρωθυπουργού στον Guardian αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται στον απόηχο της πρότασης του Βρετανικού Μουσείου να αποτελέσει η συμφωνία για τον δανεισμό της Ταπισερί της Μπαγιέ πιθανό μοντέλο και για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Μητσοτάκης: «Δεν μπορούμε να δανειζόμαστε τμήματα του δικού μας μνημείου»
Στο άρθρο του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απορρίπτει τη σύγκριση μεταξύ των δύο υποθέσεων. Επισημαίνει ότι η Ταπισερί της Μπαγιέ παραμένει ένα ενιαίο έργο τέχνης, το οποίο δανείστηκε η Γαλλία στη Βρετανία και πρόκειται να επιστραφεί στη χώρα προέλευσής του.
Αντίθετα, υποστηρίζει ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου μνημείου, τα οποία αφαιρέθηκαν και διασκορπίστηκαν μεταξύ Λονδίνου και Αθήνας.
Κατά την ελληνική θέση, επομένως, η διαφορά δεν αφορά μόνο την κατοχή ή την κυριότητα των έργων, αλλά την αποκατάσταση της «φυσικής, αισθητικής και εννοιολογικής ακεραιότητας» του μνημείου.
Ο πρωθυπουργός υπογραμμίζει ότι τα σωζόμενα Γλυπτά θα πρέπει να εκτίθενται μαζί και ταυτόχρονα να έχουν οπτική σχέση με τον Παρθενώνα, επισημαίνοντας ότι το Μουσείο της Ακρόπολης σχεδιάστηκε ακριβώς με αυτή την προοπτική.
Η Αθήνα, όπως επαναλαμβάνει, δεν μπορεί να αποδεχθεί συμφωνία που θα απαιτούσε από την Ελλάδα να αναγνωρίσει κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου επί των Γλυπτών ή να τα αντιμετωπίζει ως έργα που η Ελλάδα «δανείζεται».
Το αδιέξοδο γύρω από τον μακροχρόνιο δανεισμό
Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκεται ακριβώς αυτό το ζήτημα. Το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει ότι, βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου, μπορεί να δανείσει τα Γλυπτά αλλά όχι να τα παραχωρήσει οριστικά. Μια συμφωνία δανεισμού θα απαιτούσε, σύμφωνα με τη βρετανική πλευρά, την αναγνώριση της κυριότητας του μουσείου.
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει αυτή την προϋπόθεση και επιμένει στην οριστική επανένωση των Γλυπτών με τα υπόλοιπα τμήματα του μνημείου στην Αθήνα.
Ο Μητσοτάκης αναφέρει, μάλιστα, ότι η κυβέρνησή του είχε τα τελευταία χρόνια «λεπτομερείς συζητήσεις» με τη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί η επανένωση.
Γι’ αυτό, όπως σημειώνει, τον εξέπληξε η πρόσφατη πρόταση του μουσείου να χρησιμοποιηθεί η συμφωνία για την Ταπισερί της Μπαγιέ ως πρότυπο για τα Γλυπτά.
Η ελληνική θέση για την Ταπισερί της Μπαγιέ
Η αντιπαραβολή των δύο έργων αποτελεί κεντρικό επιχείρημα του Έλληνα πρωθυπουργού. Η Ταπισερί, μήκους σχεδόν 70 μέτρων, αφηγείται ως ενιαίο έργο τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας, τη Μάχη του Χέιστινγκς και τον θάνατο του Χάρολντ.
Ο Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι ακριβώς η ενότητά της επιτρέπει στον θεατή να αντιληφθεί την ιστορία που αφηγείται. Κατά τον ίδιο τρόπο, τα Γλυπτά του Παρθενώνα δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα τμήματα ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού και καλλιτεχνικού συνόλου.
Το ελληνικό επιχείρημα είναι ότι κανείς δεν θα θεωρούσε λογικό να τεμαχιστεί η Ταπισερί της Μπαγιέ και να εκτίθεται ένα τμήμα της στο Λονδίνο και το υπόλοιπο στη Γαλλία. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι αντίστοιχα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
«Δεν αφορά το να αδειάσουν τα μουσεία»
Ο Έλληνας πρωθυπουργός επιχειρεί παράλληλα να διαχωρίσει την ελληνική διεκδίκηση από μια γενικότερη απαίτηση για μαζικές επιστροφές αντικειμένων από τα μεγάλα μουσεία.
Όπως υποστηρίζει, η περίπτωση του Παρθενώνα είναι ιδιαίτερη, καθώς το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αλλαγή της κατοχής ενός αρχαιολογικού αντικειμένου, αλλά η αποκατάσταση της ενότητας ενός μνημείου παγκόσμιας σημασίας.
Η Ελλάδα, προσθέτει, επιδιώκει η επανένωση των Γλυπτών να αποτελέσει αφετηρία για μια ευρύτερη πολιτιστική συνεργασία με τη Βρετανία, με νέες δυνατότητες για εκθέσεις, επιστημονική έρευνα, συντήρηση έργων και ανταλλαγές μεταξύ ελληνικών και βρετανικών μουσείων.
Η δημοσκόπηση και η θέση της βρετανικής κοινής γνώμης
Στο άρθρο του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλείται επίσης δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε πέρυσι και, σύμφωνα με την οποία, η πλειοψηφία των Βρετανών τάσσεται υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στην Ελλάδα.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο ποσοστό του 72% που, σύμφωνα με την ίδια μέτρηση, συμφώνησε ότι τα Γλυπτά γίνονται καλύτερα κατανοητά ως μέρος ενός ενιαίου συνόλου μαζί με τον Παρθενώνα.
Η UNESCO και η διαφωνία για την κυριότητα
Η ελληνική διεκδίκηση των Γλυπτών έχει επαναδιατυπωθεί και στο πλαίσιο της UNESCO, όπου η Διακυβερνητική Επιτροπή έχει επανειλημμένα καλέσει το Ηνωμένο Βασίλειο να συμμετάσχει σε διάλογο με την Ελλάδα.
Η βρετανική κυβέρνηση και το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζουν ότι ο Τόμας Μπρους, 7ος κόμης του Έλγιν, είχε λάβει νόμιμη άδεια από τις οθωμανικές αρχές για την αφαίρεση των έργων από τον Παρθενώνα. Η Ελλάδα αμφισβητεί ότι υπήρξε έγκυρη άδεια που να δικαιολογεί την αφαίρεσή τους.
Το 2024, η Τουρκία παρενέβη στη συζήτηση, εκφράζοντας στήριξη στην ελληνική θέση. Τούρκοι εκπρόσωποι στην UNESCO ανέφεραν ότι έρευνα στα οθωμανικά αρχεία δεν είχε εντοπίσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη του επίμαχου «φιρμανιού».
Η «πολιτική βούληση» που ζητά η Αθήνα
Κλείνοντας το άρθρο του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστηρίζει ότι η επανένωση των Γλυπτών θα μπορούσε να αποτελέσει ένα νέο μοντέλο πολιτιστικής συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας.
Επικαλείται, επίσης, δήλωση του Άντι Μπέρναμ από το 2023, πριν γίνει δήμαρχος του Μάντσεστερ, υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών «χωρίς όρους».
Ο πρωθυπουργός συνδέει, τέλος, την υπόθεση με τη διαχρονική συμβολική σχέση του Παρθενώνα με τη δημοκρατία. Όπως υποστηρίζει, η αποκατάσταση της ενότητας ενός μνημείου που συνδέεται τόσο στενά με τη γέννηση της δημοκρατίας θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ευρύτερο μήνυμα πολιτιστικής συνεργασίας.
Η Αθήνα, καταλήγει, δηλώνει έτοιμη να προχωρήσει. Αυτό που, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, απαιτείται πλέον είναι η πολιτική βούληση για το αποφασιστικό βήμα: την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα και τη μετατροπή μιας μακροχρόνιας διαφωνίας σε μια νέα σχέση πολιτιστικής συνεργασίας Ελλάδας και Βρετανίας.