Η ρωσική εκστρατεία στρατολόγησης πολιτών της Λευκορωσίας είναι βασικό εργαλείο ενίσχυσης των δυνάμεων για τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας· η Μόσχα αξιοποιεί οικονομική ευαλωτότητα και ενημερωτική απομόνωση για να τους εμπλέξει.
Η Ρωσία εδώ και πολύ καιρό αντιμετωπίζει τη Λευκορωσία ως έναν βολικό εφεδρικό πόρο για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, ιδιαίτερα μετά τις βαριές απώλειες στο μέτωπο. Η οικονομική εξάρτηση του Μινσκ, η πολιτική ευαλωτότητα του καθεστώτος Λουκασένκο και η νομική ασάφεια γύρω από το Ενωσιακό Κράτος δημιουργούν συνθήκες μέσα στις οποίες το Κρεμλίνο μπορεί να κινείται αρκετά ελεύθερα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πώς λειτουργεί το δίκτυο στρατολόγησης
Στο λευκορωσικό τμήμα του διαδικτύου τους τελευταίους μήνες έχουν εμφανιστεί πλήθος αγγελιών, (πηγή στα Ρωσικά)που καλούν Λευκορώσους να υπογράψουν συμβόλαιο με τον ρωσικό στρατό. Διακινούνται παντού – σε κανάλια Telegram, σε συνομιλίες Viber μικρών πόλεων, σε τοπικά γκρουπ όπου οι άνθρωποι συζητούν καθημερινά ζητήματα.
Καμιά φορά η εικόνα είναι σχεδόν σουρεαλιστική: ανάμεσα σε αγγελίες για πώληση λαχανικών ή αναζήτηση καθηγητή εμφανίζεται ξαφνικά προσφορά για «υψηλό μισθό, προνόμια και υπηκοότητα της Ρωσικής Ομοσπονδίας» με αντάλλαγμα τη συμμετοχή στον πόλεμο.
Έρευνες των DW, TVNET, CityDog και Current Time καταγράφουν απότομη αύξηση τέτοιων δημοσιεύσεων. Η πρωτοβουλία για τα ανθρώπινα δικαιώματα Belpol παρουσιάζει τακτικά παραδείγματα αγγελιών όπου οι στρατολόγοι χρησιμοποιούν λευκορωσικούς αριθμούς τηλεφώνου για να κερδίσουν την εμπιστοσύνη.
Στο κανάλι Telegram της Belpol μπορεί κανείς να δει μηνύματα που υπόσχονται τεράστιες αποζημιώσεις, βοήθεια με δάνεια, «ακύρωση καταδικών» και διεκπεραίωση της ρωσικής υπηκοότητας.
Στο δίκτυο X ο λογαριασμός OSB Belpol δημοσιεύει στιγμιότυπα αγγελιών όπου σε Λευκορώσους προσφέρεται συμβόλαιο με εφάπαξ καταβολή 4,35 εκατ. ρουβλίων και γρήγορη απόκτηση διαβατηρίου της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Τα παραδείγματα αυτά δεν είναι μεμονωμένα, αλλά μέρος μιας οργανωμένης εκστρατείας που στοχεύει κοινωνικά ευάλωτους ανθρώπους.
Τι υπόσχονται οι στρατολόγοι
Οι ρωσικές δομές ποντάρουν στο οικονομικό κίνητρο. Υπόσχονται στους Λευκορώσους δεκάδες χιλιάδες ευρώ σε αντιστοιχία, υψηλό μισθό, στέγη, διατροφή, στρατιωτική σύνταξη, ασφάλιση ζωής.
Σε ορισμένες αγγελίες γίνεται λόγος ακόμη και για «επίλυση προβλημάτων με τον νόμο» – κάτι ιδιαίτερα επικίνδυνο, δεδομένου ότι η συμμετοχή σε ένοπλη σύγκρουση στο εξωτερικό εμπίπτει στο άρθρο περί μισθοφορίας του λευκορωσικού Ποινικού Κώδικα.
Οι στρατολόγοι διαβεβαιώνουν ότι η υπηρεσία είναι «νόμιμη», ότι δήθεν δεν πρόκειται για μισθοφορία αλλά για «υπηρεσία στον στρατό του Ενωσιακού Κράτους». Πρόκειται όμως για ψέμα: η λευκορωσική νομοθεσία χαρακτηρίζει τέτοιες πράξεις με σαφή τρόπο.
Ποιοι αποδέχονται το συμβόλαιο
Μελέτες δείχνουν ότι ανάμεσα σε όσους στρατολογούνται βρίσκονται κυρίως άνδρες από μικρές πόλεις και χωριά, άνθρωποι με χαμηλό εισόδημα, χρέη ή προβλήματα με τον νόμο.
Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται τις νομικές συνέπειες, ενώ αρκετοί απλώς αναζητούν γρήγορο κέρδος, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι θα σταλούν στα πιο επικίνδυνα σημεία του μετώπου.
Οι οργανώσεις δικαιωμάτων επισημαίνουν ότι οι ξένοι συμβασιούχοι καταλήγουν συχνά σε τμήματα εφόδου, όπου οι απώλειες είναι ιδιαίτερα μεγάλες.
Το σχήμα της στρατολόγησης λειτουργεί απλά και αποτελεσματικά. Κάποιος βλέπει μια αγγελία στα κοινωνικά δίκτυα και γράφει στον στρατολόγο, ο οποίος χρησιμοποιεί λευκορωσικό αριθμό τηλεφώνου. Στη συνέχεια του εξηγούν τις πληρωμές, τα προνόμια και τη «νομιμότητα» της υπηρεσίας.
Κατόπιν του προτείνουν να τακτοποιήσει γρήγορα τα έγγραφα και να ταξιδέψει στη Ρωσία – συνήθως μέσω Σμολένσκ ή Πσκοφ. Εκεί υπογράφει το συμβόλαιο και γίνεται στρατιωτικός της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Σε αυτό το σημείο, η επιστροφή είναι σχεδόν αδύνατη.
Για όσους αποδέχονται το συμβόλαιο, οι συνέπειες μπορεί να είναι τραγικές. Πέρα από τον κίνδυνο θανάτου, έρχονται αντιμέτωποι με ποινική ευθύνη στη Λευκορωσία, πιθανή απώλεια της υπηκοότητας ή περιορισμό δικαιωμάτων.
Στον Ποινικό Κώδικα της Λευκορωσίας υπάρχει άρθρο για τη μισθοφορία, που προβλέπει έως και 7 χρόνια φυλάκισης, ενώ η στρατολόγηση και χρήση μισθοφόρων τιμωρείται με έως και 15 χρόνια.
Πολλοί μετατρέπονται σε «τροφή για τα κανόνια» σε έναν ξένο πόλεμο, τον οποίο συχνά δεν κατανοούν καλά.
Η αντίδραση της κοινωνίας και του κράτους
Η λευκορωσική κοινωνία αντιδρά με ανησυχία. Οι πολίτες καταγγέλλουν μαζική στρατολόγηση μέσω σπαμ, κάποιοι απευθύνονται στο υπουργείο Εσωτερικών, αλλά ουσιαστική αντίδραση δεν υπάρχει. Το καθεστώς Λουκασένκο επισήμως δεν αναγνωρίζει τη στρατολόγηση, ούτε όμως την εμποδίζει.
Η Λευκορωσία εξαρτάται υπερβολικά από τις ρωσικές επιδοτήσεις για να αντιταχθεί ανοικτά στο Κρεμλίνο. Επιπλέον, στο εσωτερικό της χώρας εντείνονται τα μέτρα κινητοποίησης, γεγονός που ασκεί πρόσθετη πίεση στους άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας.
Η στρατολόγηση ως μέρος της στρατηγικής του Κρεμλίνου
Η στρατολόγηση Λευκορώσων δεν είναι τυχαίες αγγελίες ούτε χαοτική πρωτοβουλία μεμονωμένων ατόμων. Πρόκειται για μια συστηματική εκστρατεία, ενταγμένη στη στρατηγική του Κρεμλίνου για διεύρυνση του ανθρώπινου δυναμικού στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας.
Η νομική δομή του Ενωσιακού Κράτους προσφέρει στη Μόσχα πρόσθετες δυνατότητες: τυπικά οι πολίτες της Λευκορωσίας και της Ρωσίας έχουν «ίσα δικαιώματα» και οι ρωσικοί φορείς επιχειρούν να το ερμηνεύσουν αυτό ως «ίσα καθήκοντα», συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής θητείας.
Το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου (ISW) προειδοποιεί (πηγή στα Ρωσικά) ότι μια τέτοια ερμηνεία μπορεί να αποτελέσει βάση για άσκηση πίεσης στους Λευκορώσους και προσπάθειες κινητοποίησής τους.
Η Ρωσία αξιοποιεί την ευαλωτότητα της λευκορωσικής κοινωνίας, την πληροφοριακή απομόνωση και την πολιτική εξάρτηση του Μινσκ, ώστε να μετατρέψει τη Λευκορωσία σε πηγή ανθρώπινου δυναμικού. Και όσο παρατείνεται ο πόλεμος, τόσο πιο έντονη γίνεται αυτή η εκστρατεία.