Η Μαρία Κορίνα Μασάδο δεν μπορεί ακόμη να επιστρέψει στη Βενεζουέλα: «Είναι μια de facto εξορία»

María Corina Machado το έχει επιχειρήσει τουλάχιστον επτά φορές. Από θάλασσα και αέρα. Όμως η Βενεζουελανή ηγέτιδα της αντιπολίτευσης και κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης εξακολουθεί να μην μπορεί να επιστρέψει στη Βενεζουέλα, εννέα μήνες αφότου εγκατέλειψε κρυφά τη χώρα για να ταξιδέψει στο Όσλο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Οι τρεις τελευταίες προσπάθειές της έγιναν αυτή την εβδομάδα από τον Παναμά. Αρχικά επιχείρησε να ταξιδέψει δια θαλάσσης και στη συνέχεια αναζήτησε αεροπορικές εναλλακτικές μέσω της Καραϊβικής, αλλά καμία από τις επιλογές δεν ολοκληρώθηκε.

Για τον Σέρχιο Κοντρέρας, ιδρυτή και πρόεδρο της Refugiados Sin Fronteras, η κατάσταση της Ματσάδο μπορεί να χαρακτηριστεί ως «de facto εξορία». Σε συνέντευξή του στο Euronews, ο Κοντρέρας δηλώνει ότι, κατά την άποψή του, το να εμποδίζεται μια πολίτης να επιστρέψει στη δική της χώρα συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων της που γίνεται ακόμη πιο σοβαρή όταν περιορίζει επίσης την άσκηση της πολιτικής της δραστηριότητας.

Ο Κοντρέρας, δικηγόρος, υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πρώην πολιτικός κρατούμενος από τη Βενεζουέλα που ζει εξόριστος στην Ισπανία, θεωρεί ότι οι διεθνείς οργανισμοί θα έπρεπε να παρέμβουν ώστε να διαλευκάνουν τις συνθήκες που εμποδίζουν την επιστροφή της Ματσάδο και να εγγυηθούν ότι θα μπορέσει να επιστρέψει με ασφάλεια.

«Πρέπει να ξεκινήσει άμεσα μια ενέργεια εκ μέρους του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα», υποστηρίζει. Ζητεί επίσης την παρέμβαση των περιφερειακών μηχανισμών προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ώστε να δημιουργηθούν «ασφαλείς οδοί εισόδου» που θα επιτρέψουν στη Ματσάδο να επιστρέψει και να ασκήσει πλήρως τα πολιτικά και αστικά της δικαιώματα.

Τουλάχιστον επτά προσπάθειες για να επιστρέψει στη Βενεζουέλα

Η Ματσάδο έφυγε κρυφά από τη Βενεζουέλα στα τέλη του 2025, αφού είχε παραμείνει σχεδόν έναν χρόνο στην παρανομία, και ταξίδεψε στη Νορβηγία για να παραλάβει το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Έκτοτε έχει επανειλημμένα δηλώσει την πρόθεσή της να επιστρέψει. Η ομάδα της διαβεβαιώνει ότι το έχει επιχειρήσει τουλάχιστον επτά φορές, τις τρεις τελευταίες αυτή την εβδομάδα από τον Παναμά.

Σε μία από αυτές τις προσπάθειες, η Ματσάδο σκόπευε να ταξιδέψει δια θαλάσσης, αλλά το σκάφος δεν απέπλευσε λόγω υποτιθέμενων μηχανικών προβλημάτων. Στη συνέχεια αναζητήθηκαν αεροπορικές διαδρομές μέσω νησιών της Καραϊβικής, οι οποίες επίσης δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση του ταξιδιού. Οι απόπειρες επιστροφής της γίνονται, επιπλέον, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία για τη Βενεζουέλα, όπου η προσωρινή κυβέρνηση της Ντέλσι Ροδρίγκες διατηρεί μια διαδικασία μετάβασης και προσέγγισης με τις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την αποχώρηση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία.

Ο Κοντρέρας υποστηρίζει ότι οι δυσκολίες επιστροφής δεν μπορούν να αναλυθούν μόνο ως ζήτημα μετακίνησης. «Εδώ υπάρχει μια διάσταση πολιτικών δικαιωμάτων που ίσως είναι η λιγότερο ορατή», εξηγεί. Κατά τη γνώμη του, οι περιορισμοί έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν τη Ματσάδο «να ασκήσει το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης», να διασχίσει τη Βενεζουέλα και να επαναλάβει πλήρως τη δημόσια και πολιτική της δραστηριότητα.

Τι θα μπορούσε να συμβεί αν η María Corina καταφέρει να επιστρέψει;

Η επιστροφή στη Βενεζουέλα δεν θα έβαζε απαραίτητα τέλος στο πρόβλημα. Ο Κοντρέρας θεωρεί ότι η Ματσάδο θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με κινδύνους για την ελευθερία και τη σωματική της ακεραιότητα και ζητεί προγενέστερες εγγυήσεις που θα αποτρέψουν μια ενδεχόμενη σύλληψη. «Είμαι πεπεισμένος ότι η Μαρία Κορίνα, όταν φτάσει, θα αντιμετωπίσει μεγάλους κινδύνους», διαβεβαιώνει.

Κατά την άποψή του, κάθε επιστροφή θα πρέπει να βασίζεται σε μια συμφωνία που θα εγγυάται ότι κανένα σώμα ασφαλείας δεν θα μπορεί να τη συλλάβει αυθαίρετα ή να περιορίσει την ελευθερία κινήσεών της. Ο Κοντρέρας προτείνει επίσης να διαθέτει η Ματσάδο προσωπική προστασία και κάποιο είδος διεθνούς συνοδείας σε όλη αυτή τη διαδικασία.

Ο δικηγόρος επιμένει ότι οι λύσεις για την τρέχουσα διαδικασία στη Βενεζουέλα μπορεί να απαιτούν έκτακτους μηχανισμούς. «Σε όλες τις διαδικασίες μετάβασης πρέπει να γίνονται μεγάλες θυσίες, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι μεταβάσεις είναι δημοκρατικές και ειρηνικές», τονίζει. Για τον Κοντρέρας, η προστασία των ηγετών που συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία σημαίνει επίσης προστασία της σταθερότητας της ίδιας της μετάβασης.

Ο Κοντρέρας ασκεί κριτική στη στάση της Ισπανίας

Ερωτηθείς για τον ρόλο που διαδραματίζουν η Ισπανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κοντρέρας κάνει μια διάκριση ανάμεσα στις δύο. Ο δικηγόρος θεωρεί ανεπαρκή τη στάση της Ισπανίας και επικρίνει ιδιαίτερα την επιρροή που, κατά την άποψή του, έχει ασκήσει ο πρώην πρωθυπουργός Χοσέ Λουίς Ροδρίγκες Θαπατέρο στις σχέσεις με το καθεστώς του τσαβισμού.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αναγνωρίζει ότι έχει ασκήσει μεγαλύτερη πίεση και υπογραμμίζει το καθεστώς ατομικών κυρώσεων σε βάρος Βενεζουελανών αξιωματούχων. Ο Κοντρέρας υποστηρίζει ότι αυτά τα μέτρα δεν θα πρέπει να αρθούν πριν υπάρξουν επαρκείς δημοκρατικές εγγυήσεις.

«Θέλουμε αυτές οι κυρώσεις να μην είναι αναγκαίες», εξηγεί, αλλά θεωρεί ότι θα πρέπει να εξαφανιστούν ως αποτέλεσμα πολιτικών αλλαγών που θα εξαλείψουν τους λόγους για τους οποίους επιβλήθηκαν, και όχι απλώς με την άρσή τους.

«Η αποδημία είναι ένα τρομερό τιμωρητικό μέτρο»

Για τον Κοντρέρας, η κατάσταση της Ματσάδο έχει και μια διάσταση που γνωρίζει προσωπικά. Ο δικηγόρος υπήρξε πολιτικός κρατούμενος στη Βενεζουέλα και στη συνέχεια εγκατέλειψε τη χώρα. Στην Ισπανία χρειάστηκε να ξαναχτίσει τη ζωή του από την αρχή και έφτασε να περάσει έξι μήνες σε κέντρο φιλοξενίας. Ο γιος του γεννήθηκε σε εκείνη την περίοδο.

«Η αποδημία είναι ένα τρομερό τιμωρητικό μέτρο, γιατί προκαλεί ανθρωπολογική βλάβη. Σε πληγώνει ως άνθρωπο, γιατί σε αποκόπτει από ό,τι σε εκπροσωπεί», αφηγείται. Ο Κοντρέρας θυμάται επίσης τις οικογενειακές συνέπειες του να ζεις μακριά από τη χώρα σου: η μητέρα του πέθανε ενώ εκείνος βρισκόταν στην εξορία και δεν μπόρεσε να παραστεί στην κηδεία της.

Η εξορία, εξηγεί, σημαίνει να περνάς από μια επαγγελματική και οικογενειακή ζωή που έχει χτιστεί επί χρόνια στο να ξεκινάς σχεδόν από το μηδέν σε μια άλλη χώρα, συχνά χωρίς να μπορείς να ασκήσεις το ίδιο επάγγελμα και εξαρτώμενος αρχικά από τα συστήματα υποδοχής.

«Το μωρό μου γεννήθηκε στην Ισπανία σε ένα κέντρο φιλοξενίας», θυμάται. Για τον Κοντρέρας, αυτές οι εμπειρίες αποτελούν μέρος ενός «συνεχούς τιμωρητικού μέτρου» που δεν τελειώνει απαραίτητα όταν ένας άνθρωπος βγαίνει από τη φυλακή ή καταφέρνει να εγκαταλείψει τη χώρα.

Ο Κοντρέρας υποστηρίζει ότι κάθε διαδικασία δημοκρατικής ομαλοποίησης στη Βενεζουέλα θα πρέπει επίσης να εγγυάται την ασφαλή επιστροφή των Βενεζουελάνων που εγκατέλειψαν τη χώρα για πολιτικούς λόγους. «Το να ζητάμε να μπει η María Corina Machado στη Βενεζουέλα, να μπουν οι δημοκρατικοί ηγέτες στη Βενεζουέλα, δεν είναι τίποτε άλλο από το να ζητάμε επίσης να ξεκινήσει μια νέα φάση μετάβασης», τονίζει.

Κατά τον δικηγόρο, αυτή η νέα φάση θα πρέπει να επιτρέψει σε πολιτικούς ηγέτες, δημοσιογράφους, ακτιβιστές και μέλη της κοινωνίας των πολιτών να συμμετέχουν ξανά στη δημόσια ζωή χωρίς φόβο δίωξης. Ύστερα από εννέα μήνες μακριά από τη Βενεζουέλα και τουλάχιστον επτά αποτυχημένες προσπάθειες επιστροφής, η Ματσάδο εξακολουθεί να περιμένει αυτή την ευκαιρία.