Το παρασκήνιο της αναζωπύρωσης της διαμάχης μεταξύ Ουγγαρίας και Ουκρανίας που φαινόταν ότι είχε τελειώσει στην μετά-Όρμπαν εποχή
Η διπλωματική διένεξη για τη συμμετοχή της Ουγγαρίας στην περιφερειακή σύνοδο «8 των Καρπαθίων» υπό ουκρανική ηγεσία, σε συνδυασμό με την αποκάλυψη της συμφωνίας για την αποθήκευση πετρελαίου μεταξύ του ουγγρικού ενεργειακού ομίλου MOL και της ουκρανικής Naftogaz, έχουν οδηγήσει τις σχέσεις ανάμεσα στη Βουδαπέστη και το Κίεβο σε νέα κρίση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η σύνοδος των «Οχτώ των Καρπαθίων» (C8), ενός νέου πλαισίου περιφερειακής συνεργασίας που φέρνει κοντά χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα με στόχο την ενίσχυση των επενδύσεων και των περιφερειακών δεσμών.
Ταυτόχρονα ωστόσο αναζωπύρωσε τις μακροχρόνιες εντάσεις ανάμεσα στην Ουγγαρία και την Ουκρανία, τη στιγμή που οι δύο χώρες προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους και να ανάψει το πράσινο φως για το Κίεβο, ώστε να ανοίξει περισσότερα διαπραγματευτικά κεφάλαια στις ενταξιακές συνομιλίες με την ΕΕ.
Και οι δύο κυβερνήσεις ήλπιζαν να μετριάσουν τις εντάσεις μετά από χρόνια εχθρότητας κυρίως λόγω Όρμπαν, ο οποίος είχε στηρίξει την προεκλογική του εκστρατεία παρουσιάζοντας τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ως εχθρό.
Τελικά, ο νέος Ούγγρος πρωθυπουργός Πέτερ Μαγιάρ και ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα συγκρούστηκαν δημόσια στο X το βράδυ της Δευτέρας. Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών κατηγόρησε τον Μαγιάρ ότι ακολουθεί τα χνάρια του Όρμπαν, με αφορμή δήλωση του Ούγγρου πρωθυπουργού στο κοινοβούλιο στην οποία επισήμανε ότι η Ουγγαρία προστέθηκε στην πρωτοβουλία C8 παρά τη θέλησή της.
«Όσα ακούμε τελευταία από τη Βουδαπέστη μας προκαλούν σύγχυση», έγραψε ο Σιμπίχα. «Φαίνεται πως, παρότι ο Βίκτορ Όρμπαν δεν βρίσκεται πλέον στην εξουσία, οι πολιτικές του κωλυσιεργίας και απομονωτισμού συνεχίζουν να ανθίζουν».
Ο Πέτερ Μαγιάρ απέρριψε την κατηγορία.
«Το να ισχυρίζεται κανείς ότι ένα κυρίαρχο κράτος είναι μέλος μιας διεθνούς συνεργασίας χωρίς προηγούμενη διαβούλευση ή συναίνεση της ενδιαφερόμενης χώρας είναι απολύτως απαράδεκτο», απάντησε.
Η σύγκρουση αυτή έγινε πρωτοσέλιδο και στις δύο χώρες. Σηματοδότησε σοβαρή οπισθοδρόμηση έπειτα από μήνες προσπαθειών για την αποκατάσταση των σχέσεων.
Οχτώ η Επτά των Καρπαθίων;
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι άνοιξε τη σύνοδο την περασμένη Πέμπτη στο Bukovel, στη δυτική Ουκρανία, μαζί με περιφερειακούς ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ και ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Ανέφερε οκτώ χώρες ως συμμετέχουσες: Ουκρανία, Ρουμανία, Σερβία, Πολωνία, Σλοβακία, Τσεχία, Αυστρία και Ουγγαρία. Ωστόσο, στη «οικογενειακή φωτογραφία» που ανήρτησε εμφανίζονταν μόνο έξι ξένοι ηγέτες, χωρίς τον Μαγιάρ.
Η Ουγγαρία εκπροσωπήθηκε από τον εκπρόσωπο της πρεσβείας της στην Ουκρανία, έναν χαμηλόβαθμο διπλωμάτη, ο οποίος δεν υπέγραψε το τελικό ανακοινωθέν της συνόδου. Παρ’ όλα αυτά, το Κίεβο θεώρησε την παρουσία του ως επίσημη συμμετοχή.
Η Ουκρανία είχε ασκήσει έντονες πιέσεις ώστε ο Μαγιάρ να παραστεί και τον είχε προσκαλέσει επανειλημμένα.
«Υπήρξαν πολύ ενεργές διαβουλεύσεις σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών, καθώς και σε επίπεδο εκπροσώπων μας στις Βρυξέλλες και μεταξύ των πρωτευουσών», δήλωσε Ουκρανός διπλωμάτης, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος.
Ο Ουκρανός διπλωμάτης είπε στο Euronews ότι το Κίεβο θεωρούσε την Ουγγαρία ως συμμετέχον μέλος, επειδή εκπροσωπήθηκε επίσημα από διπλωμάτη.
«Μας ενημέρωσαν από τη Βουδαπέστη ότι θα εκπροσωπηθούν σε αυτή τη σύνοδο από τον επιτετραμμένο της ουγγρικής πρεσβείας στην Ουκρανία. Δεν πρόκειται για υψηλού επιπέδου εκπροσώπηση – ας είμαστε ειλικρινείς, είναι χαμηλού επιπέδου – αλλά έλαβαν μέρος», πρόσθεσε η πηγή.
Ούγγρος διπλωμάτης που συμμετείχε στην προετοιμασία έδωσε διαφορετική εκδοχή, λέγοντας ότι η Βουδαπέστη είχε ξεκαθαρίσει πριν από τη σύνοδο πως ο Πέτερ Μαγιάρ δεν θα παραστεί και ότι η Ουγγαρία δεν θεωρεί τον εαυτό της μέλος της πρωτοβουλίας χωρίς την παρουσία και την υπογραφή του ηγέτη της.
«Η ιστορία έχει να κάνει με το ότι οι Ουκρανοί δεν ντρέπονται. Άσκησαν πολύ έντονες πιέσεις στη Βουδαπέστη επί εβδομάδες για την παρουσία του Μαγιάρ», είπε η πηγή. «Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε εκ των προτέρων ότι δεν θα πάει. Η συμμετοχή εγκρίνεται μόνο με την παρουσία των ηγετών και την υπογραφή τους. Ο Ούγγρος επιτετραμμένος ήταν απλός παρατηρητής».
Στις κυβερνητικές παρασκηνιακές συζητήσεις στην Ουγγαρία, η παρουσίαση της χώρας ως μέλους της C8 θεωρήθηκε λάθος, αλλά η σύγκριση Σιμπίχα του Μαγιάρ με τον Όρμπαν όξυνε την κατάσταση. Το ουγγρικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε σε ανακοίνωσή του στο Euronews:
«Από τότε που ανέλαβε, η νέα ουγγρική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επιδείξει την προθυμία της να ξαναχτίσει πραγματιστικές, εποικοδομητικές και αμοιβαία σεβαστές σχέσεις με την Ουκρανία. Με αυτό το δεδομένο, δεν θεωρούμε ότι οι συγκρίσεις με τις πολιτικές κωλυσιεργίας της προηγούμενης ουγγρικής κυβέρνησης είναι ακριβείς ή χρήσιμες».
Η ουγγρική διπλωματική πηγή ανέφερε ότι η νέα ουγγρική κυβέρνηση δεν έχει καμία πρόθεση να βλάψει την Ουκρανία και ότι οι πρόσφατες εντάσεις έχουν πλήξει τις διμερείς σχέσεις.
«Τώρα υπάρχει κακή συγκυρία. Η Ουγγαρία δεν θέλει να βλάψει την Ουκρανία με κανέναν τρόπο· καταλαβαίνουμε ότι βρίσκεται σε πόλεμο, και η κατάσταση σήμερα είναι πολύ καλύτερη σε σύγκριση με την εποχή Όρμπαν. Αυτό που έχουμε τώρα, μετά το μπέρδεμα με την C8, είναι ψυχρή ειρήνη ανάμεσα στις δύο χώρες. Επί Όρμπαν είχαμε ψυχρό πόλεμο».
Τα δικαιώματα μειονοτήτων στο επίκεντρο της διαμάχης
Η αντιπαράθεση αναζωπύρωσε επίσης μια μακρόχρονη διαμάχη για τα γλωσσικά και πολιτιστικά δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στην Ουκρανία, που αριθμεί περίπου 100.000 ανθρώπους στην περιοχή της Υπερκαρπάθιας. Ο Πέτερ Μαγιάρ, σύμφωνα με πηγές του euronews, ξεκαθάρισε ότι τον ενδιαφέρει η σύνοδος των Καρπαθίων μόνο αν υπάρξει πραγματική πρόοδος στο ζήτημα της μειονότητας, την οποία θα μπορούσε να παρουσιάσει ως επιτυχία στο εσωτερικό.
Τον Ιούνιο, το Κίεβο και η Βουδαπέστη συμφώνησαν σε ένα σχέδιο δράσης για τη διεύρυνση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Σε απάντηση, η Ουγγαρία ενέκρινε το άνοιγμα δύο διαπραγματευτικών κεφαλαίων στις συνομιλίες ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Έκτοτε, η Βουδαπέστη έχει μπλοκάρει το άνοιγμα επιπλέον κεφαλαίων και ζητά από το ουκρανικό κοινοβούλιο, τη Ράντα, να υιοθετήσει τη σχετική νομοθεσία. Βάσει του κοινού σχεδίου δράσης, η Ράντα πρέπει να ψηφίσει τους νόμους μέχρι το τέλος του έτους.
«Η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο της Ουκρανίας. Πρέπει να λύσουν το ζήτημα της μειονότητας. Αν αυτός ο νόμος είχε υιοθετηθεί νωρίτερα, ο Μαγιάρ θα μπορούσε να ήταν στη σύνοδο της Καρπάθιας», είπε η ουγγρική διπλωματική πηγή.
Μαγιάρ και Ζελένσκι είχαν προηγουμένως σχεδιάσει μια διμερή συνάντηση, αλλά ο Ούγγρος πρωθυπουργός έθεσε ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συνάντηση με τον Ουκρανό πρόεδρο τη διευθέτηση της νομοθεσίας για τη μειονότητα. Μετά από χρόνια αντι-ουκρανικής εκστρατείας στην Ουγγαρία, οι συντηρητικοί ψηφοφόροι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό επιφυλακτικοί απέναντι στην ενίσχυση των σχέσεων με το Κίεβο, ενώ η προώθηση των δικαιωμάτων των Ούγγρων που ζουν στο εξωτερικό είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο ίδιο κοινό.
Η Ουκρανία λέει ότι έχει ήδη εκπληρώσει το σκέλος της στο ζήτημα της μειονότητας, υπογράφοντας την κοινή διακήρυξη με την Ουγγαρία.
«Η Ουκρανία θεωρεί ότι έχει εκπληρώσει το μέρος της συμφωνίας. Και αναμένουμε ότι η Ουγγαρία, όπως υποσχέθηκε, θα εκπληρώσει το δικό της μέρος της συμφωνίας, που συνίσταται στην άρση του μπλοκαρίσματος όλων των διαπραγματευτικών συμπλεγμάτων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αντί να εμφανίζει επιπλέον όρους στην πορεία και να εφευρίσκει νέα εμπόδια για το γιατί δεν μπορεί να το κάνει», είπε η ουκρανική πηγή στο Euronews.
Η διαμάχη για την αποθήκευση πετρελαίου όξυνε τις εντάσεις
Επιπλέον, η αποκάλυψη των συνομιλιών μεταξύ MOL και Naftogaz στο περιθώριο της συνόδου προκάλεσε γρήγορα πολιτικό θόρυβο και οδήγησε την Βουδαπέστη να αντιδράσει.
Το Σάββατο, οι δύο εταιρείες υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας για τη διερεύνηση της δυνατότητας αποθήκευσης ουκρανικού αργού πετρελαίου σε εγκαταστάσεις στην Ουγγαρία. Η διευθέτηση θα μπορούσε να ωφελήσει και τις δύο πλευρές: η MOL διαθέτει εφεδρική αποθηκευτική ικανότητα, ενώ η Ουκρανία θα μπορούσε να προστατεύσει τις προμήθειές της από ενδεχόμενα ρωσικά πλήγματα αποθηκεύοντάς τες σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ.
Τέτοια μνημόνια είναι συνήθως εμπιστευτικά, αλλά η Naftogaz αποκάλυψε τα σχέδια στο κανάλι της στο Telegram. Ο Πέτερ Μαγιάρ, ο οποίος δεν είχε ενημερωθεί για τη συμφωνία, αιφνιδιάστηκε και αντέδρασε οργισμένα, κυρίως λόγω των πολιτικών κινδύνων.
Το αντιπολιτευόμενο κόμμα Fidesz του Όρμπαν έσπευσε να εκμεταλλευτεί το θέμα, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι βάζει τα συμφέροντα της Ουκρανίας πάνω από εκείνα της Ουγγαρίας και ότι θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της χώρας.
«Υπό την κυβέρνησή μου, δεν θα δημιουργηθεί τέτοια αποθήκη στα ουγγρο-ουκρανικά σύνορα, ούτε οπουδήποτε αλλού», δήλωσε ο πρωθυπουργός τη Δευτέρα.
Προειδοποίησε επίσης τη MOL να συμβουλεύεται την κυβέρνηση πριν προχωρήσει σε παρόμοιες συμφωνίες, σημειώνοντας ότι το ουγγρικό κράτος κατέχει ποσοστό 25% στην εταιρεία. «Η πρακτική της MOL είναι εντελώς απαράδεκτη· από εδώ και πέρα, αναμένω από την εταιρεία να αντιμετωπίζει το ουγγρικό κράτος ως κάτοχο ποσοστού 25%. Θα δούμε ποιες θα είναι οι συνέπειες», είπε ο Πέτερ Μαγιάρ.
Ο όμιλος MOL ανέφερε σε ανακοίνωσή του στο Euronews ότι το μνημόνιο αποτελεί μέρος της συνήθους επιχειρηματικής πρακτικής για διερεύνηση πιθανών ευκαιριών.
«Ο όμιλος MOL, όπως πολλοί άλλοι παράγοντες του κλάδου, έχει αρκετά μη δεσμευτικά μνημόνια συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα. Τέτοιες συμφωνίες συνήθως αντιπροσωπεύουν το πρώτο βήμα για τη διερεύνηση πιθανών πεδίων συνεργασίας και την εκκίνηση μιας προπαρασκευαστικής διαδικασίας που μπορεί ή δεν μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένο έργο», ανέφερε ο όμιλος.
Ο εκπρόσωπος της MOL, Ambrus Halász, δήλωσε ότι η εταιρεία θα συμβουλευτεί την ουγγρική κυβέρνηση για οποιαδήποτε μελλοντικά βήματα.
«Δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση και η MOL κατανοεί πλήρως τη θέση της ουγγρικής κυβέρνησης. Αν οι προκαταρκτικές αξιολογήσεις και οι μελέτες σκοπιμότητας προχωρήσουν, και αν το έργο λάβει την αναγκαία στήριξη από τους αρμόδιους φορείς λήψης αποφάσεων, οποιαδήποτε επόμενα βήματα θα γίνουν σε στενή διαβούλευση με όλους τους σχετικούς ενδιαφερόμενους και τις κυβερνήσεις και με πλήρη συμμόρφωση προς το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο», είπε ο Halász στο Euronews.
Ουκρανική πηγή, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας, υποστήριξε ότι τέτοιες συμφωνίες θα ωφελούσαν και την Ουγγαρία.
«Αν οι ουγγρικές επιχειρήσεις βλέπουν σε αυτό αξία για τις ίδιες, τότε γιατί η ουγγρική κυβέρνηση δηλώνει τόσο κατηγορηματικά και ωμά ότι δεν το χρειάζεται, ότι στην πραγματικότητα είναι ακατανόητο και ότι δεν επιθυμεί να συμμετάσχει;»
Οι ρωσικές απειλές στο παρασκήνιο
Ο κίνδυνος πρόκλησης της Μόσχας και διατάραξης των ενεργειακών προμηθειών της Ουγγαρίας μπορεί επίσης να αποτελεί παράγοντα πίσω από τη σθεναρή αντίθεση του Πέτερ Μαγιάρ στην αποθήκευση ουκρανικού πετρελαίου στην Ουγγαρία, σύμφωνα με πηγές που έχουν συνολική εικόνα της ενεργειακής πολιτικής της χώρας.
Η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξακολουθούν να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω του δικτύου αγωγών της σοβιετικής εποχής. Οποιαδήποτε διακοπή των ρωσικών προμηθειών θα ανέβαζε τις τιμές στην Ουγγαρία και θα μπορούσε να πλήξει τη στήριξη προς την κυβέρνηση.
Απαντώντας στο μνημόνιο MOL–Naftogaz, ο Igor Yushkov, κορυφαίος αναλυτής του ρωσικού National Energy Security Fund, προειδοποίησε ότι αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει διακοπή των προμηθειών.
«Θεωρητικά, θα μπορούσαμε να σταματήσουμε τις προμήθειες, ειδικά τώρα που η Ουγγαρία έχει βιώσει σημαντική αλλαγή ηγεσίας και η διατήρηση διπλωματικής επαφής με την τοπική κυβέρνηση γίνεται ολοένα πιο δύσκολη», είπε ο Yushkov σε συνέντευξή του στο ρωσικό Absatz Media. «Ένα μνημόνιο από την πλευρά των Ούγγρων σε αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εναυσμα για να σταματήσουμε τις εγχώριες προμήθειες προς αυτούς».
Νωρίτερα το καλοκαίρι, ο Andrei Kolesnik, μέλος της ρωσικής Κρατικής Δούμας, απείλησε την Ουγγαρία με ενεργειακό αποκλεισμό ως απάντηση σε ένα νέο ουγγρικό δόγμα εξωτερικής πολιτικής που περιγράφει τη Ρωσία ως απειλή για την ασφάλεια.
«Πιστεύω ότι οι προμήθειες πετρελαίου και ενέργειας προς την Ουγγαρία από τη Ρωσία βρίσκονται πλέον εν αμφιβόλω μετά από τέτοιες δηλώσεις», είπε ο Kolesnik στο Gazeta.ru.
Οι σχέσεις ανάμεσα στη Βουδαπέστη και τη Μόσχα, που ήταν στενές επί Orbán, έχουν επιδεινωθεί γρήγορα υπό τη νέα κυβέρνηση. Η Ουγγαρία απέλασε δέκα Ρώσους διπλωμάτες από την πρεσβεία της Ρωσίας στη Βουδαπέστη για «απαράδεκτες δραστηριότητες», τις οποίες οι αναλυτές σε μεγάλο βαθμό θεωρούν κατασκοπεία. Η Μόσχα υποσχέθηκε σκληρά αντίμετρα.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Ούγγρος υπουργός Οικονομίας István Kapitány είπε ότι η χώρα θα είναι σε θέση να απεξαρτηθεί από τις ρωσικές προμήθειες μέσα σε έναν χρόνο.
Η συνέχιση του διαλόγου
Παρά τις πρόσφατες εντάσεις, και οι δύο κυβερνήσεις τόνισαν την προθυμία τους να κρατήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
«Παρά αυτές τις δηλώσεις, εξακολουθούμε να επαναλαμβάνουμε την προθυμία και την ανοικτότητα της Ουκρανίας να αναπτύξει αμοιβαία επωφελή, πραγματιστική και με σεβασμό διμερή συνεργασία με την Ουγγαρία», είπε ο Sybiha.
Η Ουγγαρέζα υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Όρμπαν δήλωσε στο Index.hu ότι έχει επιλύσει τις παρεξηγήσεις γύρω από τη σύνοδο C8 με τον Ουκρανό ομόλογό της στη Νέα Υόρκη και δεν απέκλεισε την πιθανότητα η Ουγγαρία να ενταχθεί στην πρωτοβουλία σε μεταγενέστερο στάδιο.