Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν ισχυρισμοί ότι ο Μακρόν θα βάλει τη Γαλλία σε πόλεμο με τη Ρωσία για να αναβάλει τις εκλογές και να παραμείνει στην εξουσία, όμως το σύνταγμα καθιστά αυτό πρακτικά αδύνατο.
Τους τελευταίους μήνες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και το ΝΑΤΟ κρούουν ολοένα και πιο επίμονα τον κώδωνα του κινδύνου για την απότομη αύξηση των ρωσικών υβριδικών απειλών, προειδοποιήσεις στις οποίες έχει ταχθεί δημοσίως και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πλήθος χρηστών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι δεν εκφράζει αυτές τις ανησυχίες για λόγους ασφάλειας, αλλά προς ίδιον όφελος.
Επειδή οι Γάλλοι πρόεδροι δεν μπορούν να υπηρετήσουν περισσότερες από δύο συνεχόμενες θητείες, ο Μακρόν θα πρέπει, μετά τις προεδρικές εκλογές του 2027, που έχουν προγραμματιστεί για την άνοιξη, να παραδώσει τα ηνία της εξουσίας στον διάδοχό του.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με πολλές αναρτήσεις, ο Μακρόν δήθεν υπερβάλλει ως προς την απειλή και εμπλέκει βαθύτερα τη Γαλλία στον πόλεμο μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, ώστε να δικαιολογήσει ενδεχόμενη πολεμική σύγκρουση με τη Μόσχα. Ο τελικός στόχος; Να ακυρώσει ή να αναβάλει τις εκλογές και έτσι να παραμείνει στην εξουσία, όπως υποστηρίζουν.
Τέτοιες αναρτήσεις έχουν συγκεντρώσει χιλιάδες προβολές και φαίνεται πως τροφοδοτήθηκαν από συνάντηση που είχε ο Μακρόν στα μέσα Σεπτεμβρίου με υποψήφιους για την προεδρία και ηγέτες κομμάτων, προκειμένου να τους ενημερώσει για τις τρέχουσες προκλήσεις ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Γαλλία.
Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο είναι εξαιρετικά απίθανο και δύσκολο να εφαρμοστεί. Για να εξηγήσει γιατί, η ομάδα επαλήθευσης The Cube του Euronews μίλησε με Γάλλους ειδικούς στο συνταγματικό δίκαιο.
Ο πρόεδρος δεν μπορεί να κηρύξει πόλεμο
Ο βασικός λόγος που ψαλιδίζει αυτές τις θεωρίες είναι ότι οι εξουσίες του προέδρου περιορίζονται από το σύνταγμα. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι δεν μπορεί να κηρύξει πόλεμο μονομερώς.
«Το σύνταγμα ορίζει ότι ο πρόεδρος είναι αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων», δήλωσε στο The Cube ο Guillaume Tusseau, καθηγητής συνταγματικού δικαίου στη Νομική Σχολή του Sciences Po. «Αλλά σε αυτό το ζήτημα πρέπει να μοιράζεται την εξουσία του με την κυβέρνηση, επειδή ο στρατός τίθεται στη διάθεση της κυβέρνησης και όχι του προέδρου της Δημοκρατίας».
«Βάσει του άρθρου 35 του συντάγματος, μόνο το κοινοβούλιο μπορεί να εγκρίνει μια ένοπλη επέμβαση των γαλλικών ενόπλων δυνάμεων και η κυβέρνηση πρέπει να την παρουσιάσει στο κοινοβούλιο», πρόσθεσε. «Επομένως, δεν πρόκειται για απόφαση που μπορεί τυπικά να λαμβάνει ο πρόεδρος».
Αν ένας πρόεδρος αποφάσιζε να ξεκινήσει πόλεμο χωρίς διαβούλευση, αυτό θα συνιστούσε παραβίαση του συντάγματος, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαδικασία παραπομπής του.
Ακόμη κι αν, για παράδειγμα, μια χώρα κηρύξει πόλεμο κατά της Γαλλίας, το σύνταγμα δεν προβλέπει ότι αυτό θα επηρεάσει αυτομάτως τον χρόνο διεξαγωγής των εκλογών.
«Η αναβολή των εκλογών δεν είναι καθόλου αυτόματη σε περίπτωση πολέμου και η αίσθησή μου είναι ότι θα είναι πολύ δύσκολο να επηρεαστεί το χρονοδιάγραμμα», είπε ο Tusseau.
Και αυτό διότι το χρονοδιάγραμμα των εκλογών καθορίζεται με σαφήνεια στο άρθρο 7 του συντάγματος, όπου αναφέρεται ότι οι εκλογές πρέπει να διεξάγονται «τουλάχιστον 20 ημέρες και το πολύ 35 ημέρες πριν» από τη λήξη της θητείας του εν ενεργεία προέδρου.
Ο Tusseau σημείωσε ότι το σύνταγμα επιτρέπει μόνο περιορισμένη αναβολή σε περίπτωση που κάποιος από τους υποψηφίους πεθάνει ή καταστεί ανίκανος λίγες ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο ή μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου.
Επιπλέον, αν η Γαλλία δεχόταν άμεση επίθεση, οι εκλογές θα μπορούσαν να μετατεθούν ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια των ψηφοφόρων.
«Όμως, αν διαβάσουμε το σύνταγμα, δεν υπάρχει τίποτα που να επιτρέπει στον πρόεδρο να αναβάλει τις εκλογές για τους λόγους που προβάλλονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», υπογράμμισε ο Tusseau.
Ενεργοποίηση του άρθρου 16;
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη θεωρία είναι ότι ο Μακρόν θα επιδίωκε να βρίσκεται σε πόλεμο, καθώς θεωρούν πως έτσι θα μπορούσε να επικαλεστεί το άρθρο 16 του συντάγματος, το οποίο υποτίθεται ότι θα του επέτρεπε να αποφασίσει ο ίδιος για την παραμονή του στο αξίωμα.
Το άρθρο 16 πράγματι παρέχει στον πρόεδρο εξαιρετικές εξουσίες όταν οι θεσμοί της χώρας, η ανεξαρτησία και η ακεραιότητα της επικράτειας ή η εκπλήρωση των διεθνών της υποχρεώσεων απειλούνται «σοβαρά και άμεσα».
Ωστόσο, ακόμη και τότε απαιτείται διαβούλευση με τον πρωθυπουργό, τους προέδρους των συνελεύσεων και το Συνταγματικό Συμβούλιο.
Ο Baptiste Charvin, νομικός ειδικευμένος στο συνταγματικό δίκαιο που έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή συγκριτικού δικαίου για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης, εξήγησε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται αναφορά στον κίνδυνο ενεργοποίησης του άρθρου 16.
«Όσο μπορώ να θυμηθώ, είχε επικληθεί λίγο πριν ο Μακρόν βγει στη σκηνή για να ανακοινώσει το lockdown το 2020, και το 2022 μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία», είπε.
«Το συγκεκριμένο άρθρο φαίνεται να γεννά αρκετές παρανοήσεις και χρησιμοποιείται κυρίως για να πληγεί η εκτελεστική εξουσία, η οποία συχνά κατηγορείται ότι τρέφει δικτατορικές φιλοδοξίες», πρόσθεσε. «Πόσο μάλλον από τη στιγμή που ο Μακρόν δεν μπορεί να είναι υποψήφιος για τρίτη θητεία το 2027».
Ο Charvin τόνισε ότι πρέπει να έχει ξεπεραστεί ένα «πολύ υψηλό όριο δημόσιας καταστροφής» ώστε να ενεργοποιηθεί το άρθρο 16. Η προϋπόθεση αυτή προστέθηκε κατά τη συνταγματική αναθεώρηση, ειδικά για να περιοριστούν οι πιθανές καταχρήσεις.
Σε αυτό το σημείο παρέπεμψε στην απόφαση του πρώην προέδρου Σαρλ ντε Γκολ να ενεργοποιήσει το άρθρο 16 το 1961, προκειμένου να αντιμετωπίσει το πραξικόπημα του Αλγερίου, ένα στρατιωτικό πραξικόπημα που οργανώθηκε από αποστάτες Γάλλους στρατηγούς στην Αλγερία.
Ο Tusseau επισήμανε μια σημαντική επιφύλαξη σε ό,τι αφορά την ενεργοποίηση του άρθρου 16: απαιτεί από τον πρόεδρο να προστατεύει τις συνταγματικές αξίες, όχι να τροποποιεί το σύνταγμα.
«Η φιλοσοφία του μηχανισμού είναι ότι ο πρόεδρος μπορεί να λαμβάνει μόνο νομοθετικά και διοικητικά μέτρα, όχι συνταγματικά, διότι το ίδιο το σύνταγμα καθορίζει το χρονοδιάγραμμα των εκλογών», είπε. «Το να υποστηρίζει κανείς ότι ο πρόεδρος θα μπορούσε να τροποποιήσει το σύνταγμα βασιζόμενος στο άρθρο 16 θεωρείται εξαιρετικά αμφίβολο από τη μεγάλη πλειονότητα των συνταγματολόγων».
Ο Tusseau πρόσθεσε ότι, παρότι δεν υπάρχουν εμπειρικά στοιχεία που να δείχνουν ότι ο Μακρόν επεξεργάζεται σχέδια για να ξεκινήσει πόλεμο και να αναβάλει τις εκλογές, θα πρέπει να γίνονται σκέψεις σχετικά με την ανθεκτικότητα των θεσμών απέναντι σε πιθανές καταχρήσεις.
«Οι συνταγματολόγοι και οι πολίτες πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχουν αδυναμίες στους θεσμούς μας και, όπως είδαμε στην Πολωνία, στην Ουγγαρία, σε διάφορες συνταγματικές χώρες, είναι πάντα δυνατόν να γίνει κατάχρηση συνταγματικών μηχανισμών, παρά την προσεκτική διατύπωση», είπε.