Η Εσθονή καλλιτέχνις Merike Estna έκανε κάτι ασυνήθιστο στη Μπιενάλε Βενετίας: επί πέντε μήνες ζωγράφιζε ζωντανά 22 έργα για τη μητρότητα και τον φεμινισμό.
Οι επισκέπτες του εσθονικού περιπτέρου στη φετινή Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας ίσως ξαφνιάστηκαν βλέποντας την εκπρόσωπο της χώρας, Merike Estna, παρούσα στο χώρο, να δημιουργεί επιτόπου τα πιο πρόσφατα έργα της.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τους τελευταίους πέντε μήνες, μπροστά στα μάτια του κοινού, δούλεψε μεθοδικά την έκθεση The House of Leaking Sky, που αποτελείται από 22 μεγάλους καμβάδες.
"Το περίπτερο παρουσιάζει τρία μνημειακά έργα. Το μακρύ κάθισμα μήκους 26 μέτρων. Ύστερα το δάπεδο [25.000 πλακίδια] πάνω στο οποίο περπατά ο κόσμος, που το σκέφτομαι κάπως σαν χάρτη του μυαλού για το πρότζεκτ, και μετά τη ζωγραφική πίσω μου, που ξεκίνησα από άδειο καμβά", δήλωσε η Estna στο Euronews Culture στις αρχές του μήνα.
Μητρότητα και γυναικεία ιστορία της τέχνης
Η μητρότητα και η γυναικεία ιστορία της τέχνης αποτέλεσαν την έμπνευση για τη δημιουργία του χώρου. Το εγχείρημα αποκτά επιπλέον βάρος αν σκεφτεί κανείς ότι η Estna γέννησε πρόσφατα. Βρισκόταν ακόμη σε άδεια μητρότητας με το μικρότερο παιδί της, ενώ ετοιμαζόταν να έρθει στη Βενετία και να δουλέψει για πέντε ολόκληρους μήνες, ζωντανά μπροστά στους επισκέπτες, στο μεγαλύτερο πρότζεκτ της μέχρι σήμερα.
Όπως υπογραμμίζει η επιμελήτρια Natalia Sielewicz στο κείμενό της, η Estna πλέκει μαζί στοχασμούς πάνω στη μητρότητα και τις γενεαλογίες γυναικών καλλιτεχνών που άνοιξαν δρόμους προς την καλλιτεχνική αυτοδιάθεση.
"Ως εργαζόμενη μητέρα η ίδια, ενσωματώνει συχνά περίπλοκες εικονογραφίες της φροντίδας, της καταγωγής και της κληρονομιάς στην πρακτική της", γράφει.
Η Sielewicz υπενθυμίζει στους επισκέπτες την ύπαρξη του pittore senza opera – του ζωγράφου χωρίς έργο – φιγούρα που ενσαρκώθηκε κυρίως από γυναίκες, των οποίων το έργο απορροφήθηκε σε πατριαρχικά εργαστήρια ή σβήστηκε από τις επίσημες χρονογραφίες.
"Η Marietta Robusti Tintoretta ήταν μία από αυτές: μια Βενετσιάνα ζωγράφος-ποιήτρια που ντυνόταν αγόρι για να δουλεύει δίπλα στον πατέρα της, Jacopo Tintoretto, στο πυρετό του οικογενειακού ατελιέ. Οι πίνακές της κυκλοφορούσαν χωρίς το όνομά της, με την ικανότητά της να πιστώνεται προς τα πάνω· πέθανε στη γέννα προτού προλάβει να βγει πλήρως στο φως της δικής της δημιουργίας", σημειώνει.
Ζώντας στη Βενετία με την οικογένειά της καθ’ όλη τη διάρκεια της Μπιενάλε, η Estna φέρνει τη μητρότητα στον εννοιολογικό σκελετό του έργου και θεωρεί ότι η εμπειρία ήταν εξαιρετικά χρήσιμη τόσο για την ίδια όσο και για τα παιδιά της. "Είναι μια περίπλοκη πόλη για να ζει κανείς με οικογένεια και με μικρά παιδιά", λέει. "Το μεγαλύτερο παιδί μου έχασε το πατίνι του, το πρώτο πρωί που έφτασε, στο κανάλι. Ο μικρότερος μόλις έμαθε να περπατά πριν από μερικούς μήνες. Έχει υπάρξει μια πρόκληση, αλλά επίσης... λατρεύω πραγματικά τις προκλήσεις, πιστεύω ότι πάντα μας δίνουν νέες ιδέες και μας ωθούν, μας οδηγούν σε διαφορετικές σκέψεις".
Ένας χώρος ζωής
Η Estna δημιούργησε το στούντιο και την έκθεσή της μέσα στον πρώην ναό της Santa Maria Assunta στην περιοχή Castello της Βενετίας, που αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως κοινοτικός χώρος και γυμναστήριο. Αυτές οι αλληλοεπικαλυπτόμενες ιερές, πολιτικές και καθημερινές ιστορίες αποτελούν ενεργό φόντο για το έργο της που εξελίσσεται.
"Αυτός ο χώρος στούντιο, αυτό που δημιούργησε η Merike, είναι πραγματικά σαν χώρος κατοίκησης. Η ζωγραφική άλλαξε και εξελίχθηκε τόσο πολύ αυτούς τους πέντε μήνες. Είναι, θα έλεγα, ένας πολύ δραστήριος και χαρούμενος τόπος. Πολλοί άνθρωποι που ζουν στη Βενετία επιστρέφουν ξανά και ξανά", λέει η Maria Arusoo, επίτροπος του Εσθονικού Περιπτέρου στη Biennale di Venezia.
"Οι άνθρωποι θέλουν πραγματικά να κάνουν ερωτήσεις, να σκεφτούν, να μιλήσουν, απλώς να καθίσουν γύρω γύρω".
Για τη Merike, οι επισκέπτες ήταν κομβικοί και ήθελε πάντα να νιώθουν ότι τους φροντίζουν. "Σίγουρα δεν είναι παρείσακτοι στο περίπτερο και η βασική ιδέα να δείξουμε τη ζωγραφική όπως γεννιέται, υλοποιείται μόνο όταν οι άνθρωποι έρχονται πραγματικά και βλέπουν, οπότε αυτό είναι σημαντικό κομμάτι του περιπτέρου".
Στην αρχή ένιωθε άγχος, αλλά στη συνέχεια οι συνθήκες τής θύμισαν την εποχή στην Ακαδημία Τεχνών, όπου μοιραζόταν πάντα στούντιο και προσπαθούσε να συγκεντρωθεί φορώντας ακουστικά, ενώ οι υπόλοιποι συζητούσαν.
Πολιτική και διαμαρτυρίες
Η 61η Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας ξεκίνησε μέσα σε τεράστια αντιπαράθεση, καθώς αρκετές χώρες και καλλιτέχνες διαμαρτυρήθηκαν για την απόφαση των διοργανωτών να προσκαλέσουν τη Ρωσία να ανοίξει το περίπτερό της στο Giardini, έναν από τους δύο κύριους χώρους της Μπιενάλε.
Η Maria Arusoo, επίτροπος του Εσθονικού Περιπτέρου, δήλωσε στο Euronews Culture ότι η τέχνη δεν μπορεί ποτέ να αποκοπεί από την πολιτική.
"Η Merike είπε κάτι πραγματικά όμορφο και λυπηρό, ότι εμείς [Εσθονία] ήμασταν 60 χρόνια εκτός αυτού του διαλόγου και εκτός της Μπιενάλε εξαιτίας της Ρωσίας, επειδή ήμασταν υπό κατοχή και δεν μπορούσαμε να συμμετάσχουμε ως ανεξάρτητη χώρα. Άρα δεν θα κάνουμε πίσω επειδή εκείνοι αποφασίζουν να συμμετάσχουν".
Η πορεία διαμαρτυρίας κατά του ρωσικού περιπτέρου κατέληξε μπροστά στο εσθονικό περίπτερο την ημέρα των εγκαινίων της Μπιενάλε. Η Estna υπέγραψε επίσης ανοικτή επιστολή κατά του ισραηλινού περιπτέρου.
Η 61η Διεθνής Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε της Βενετίας ολοκληρώνεται την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026.